Iran đổi ngôi giữa lúc bom đạn chưa dứt
Tình hình Trung Đông đang bước vào một khúc quanh cực kỳ nguy hiểm khi Iran chính thức công bố người kế vị tối cao mới giữa lúc chiến tranh với Mỹ và Israel vẫn tiếp diễn dữ dội. Theo các thông tin mới nhất, Mojtaba Khamenei – con trai của lãnh tụ tối cao vừa bị sát hại Ali Khamenei – đã được lựa chọn làm lãnh tụ tối cao kế tiếp của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Đây là diễn biến có thể xem là vừa mang tính biểu tượng, vừa là lời tuyên bố rằng bộ máy quyền lực ở Tehran không chấp nhận rạn vỡ dù đang bị tấn công dồn dập từ bên ngoài.
Việc Mojtaba Khamenei được đưa lên nắm vị trí quyền lực cao nhất không chỉ là một quyết định chính trị, mà còn là phép thử đối với khả năng tồn tại của chế độ Iran trong thời chiến. Bởi chiếc ghế ông ngồi vào lúc này không phải là ngai vàng của một thời bình ổn, mà là một tâm điểm ngắm bắn, nơi mọi quyết định đều có thể kéo theo sinh mạng của hàng ngàn người và số phận của cả khu vực.
Từ nhiều năm qua, Mojtaba Khamenei vốn đã được xem là một nhân vật có ảnh hưởng trong bóng tối, có liên hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, tức IRGC, cũng như với lực lượng bán quân sự Basij. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là ông không phải một giáo sĩ cấp cao nổi bật, cũng không nắm giữ vai trò chính thức rõ ràng trong cơ cấu quyền lực công khai của chế độ. Chính điều đó khiến việc ông được chọn trở thành lãnh tụ tối cao gây tranh cãi lớn, không chỉ ở Iran mà còn ở bên ngoài.
Mỹ và Israel phản ứng cứng rắn với tân lãnh tụ Iran
Phía Mỹ đã bày tỏ thái độ phản đối rất rõ. Tổng thống Donald Trump trước đó từng nói việc con trai của Ali Khamenei kế nhiệm là một lựa chọn “không thể chấp nhận được.” Không dừng ở đó, ông còn tuyên bố rằng lãnh tụ mới của Iran sẽ “không tồn tại được lâu” nếu không có sự chấp thuận của Washington. Những phát ngôn như vậy cho thấy Nhà Trắng không chỉ xem cuộc chiến này là một chiến dịch quân sự đơn thuần, mà còn muốn can dự trực tiếp vào tương lai chính trị của Iran.
Trump thậm chí còn nhấn mạnh rằng ông sẽ cùng với Israel quyết định khi nào cuộc chiến kết thúc. Câu nói này mang hàm ý rất lớn: trong cách nhìn của chính quyền Mỹ hiện nay, Israel có thể là đối tác trên chiến trường, nhưng Washington mới là bên giữ quyền định đoạt cuối cùng. Nói cách khác, Mỹ không xem mình là người đứng bên lề, mà là kẻ vẽ lại bàn cờ Trung Đông.
Về phía Israel, lập trường cũng không mềm hơn. Giới chức Israel tuyên bố “cánh tay dài” của nhà nước Do Thái sẽ tiếp tục truy đuổi người kế nhiệm Ali Khamenei và bất cứ ai có ý định dựng lên một lãnh tụ mới tiếp nối con đường cũ. Nói dân dã, Tel Aviv không chấp nhận kiểu “cha chết con nối” nếu điều đó đồng nghĩa với việc Iran tiếp tục là một đối thủ mang tư tưởng cứng rắn và chống Israel đến cùng.
Bộ máy quyền lực Iran đồng loạt thề trung thành
Ngay sau khi Mojtaba Khamenei được công bố là lãnh tụ tối cao mới, những trung tâm quyền lực lớn nhất trong lòng chế độ Iran đã nhanh chóng lên tiếng ủng hộ. IRGC tuyên bố sẵn sàng “tuân phục hoàn toàn” và hy sinh tính mạng vì mệnh lệnh của nhà lãnh đạo mới. Quốc hội Iran, Bộ Ngoại giao Iran, cùng nhiều nhân vật chính trị chủ chốt cũng lập tức công khai bày tỏ lòng trung thành.
Điều đó cho thấy một điều rất quan trọng: trong lúc đạn bom dội xuống và nguy cơ tan rã luôn cận kề, giới cầm quyền Iran đang cố gắng phát đi thông điệp rằng đất nước này chưa rơi vào khoảng trống quyền lực. Họ muốn chứng minh bộ khung nhà nước vẫn còn nguyên, quân đội vẫn nghe lệnh, bộ máy hành chính vẫn hoạt động, và trật tự chính trị chưa sụp đổ.
Tuy nhiên, việc các nhóm quyền lực lên tiếng quá nhanh cũng phản ánh nỗi lo bất ổn. Trong thời bình, sự chuyển giao quyền lực ở một chế độ thần quyền vốn đã nhạy cảm. Trong thời chiến, chuyện ấy còn giống như thay người lái tàu giữa một cơn bão lớn. Bề ngoài có thể là đoàn kết, nhưng phía sau chắc chắn là vô vàn áp lực, toan tính, thậm chí nghi kỵ lẫn nhau.
Mojtaba Khamenei: người kế vị hay chỉ là gương mặt chuyển tiếp?
Nhiều nhà phân tích cho rằng Mojtaba Khamenei khó có thể là một nhà lãnh đạo vững vàng theo kiểu cha ông từng nắm quyền suốt nhiều thập niên. Có ý kiến nhận định ông chỉ là một “nhân vật chuyển tiếp,” nghĩa là người được dựng lên để giữ chế độ không bị đổ ngay trong giai đoạn nguy cấp, chứ chưa chắc có đủ thực lực để định hình một thời kỳ mới.
Lý do rất rõ ràng. Ông đang kế thừa một nhà nước vừa mất lãnh tụ, đang chiến tranh với Mỹ – siêu cường quân sự số một thế giới – đồng thời phải đương đầu với Israel, và còn phải đối diện với sự bất mãn sâu sắc trong chính lòng xã hội Iran. Theo những đánh giá được nêu ra, Mojtaba hiện cũng bị thương và đang phải sống ẩn náu, tức là vừa lên ngôi đã phải sống trong trạng thái bị săn đuổi.
Một số người từng biết về ông còn cho rằng ở thời điểm hiện nay, ưu tiên lớn nhất của Mojtaba không phải là quản trị đất nước hay cải tổ chính sách, mà đơn giản chỉ là sống sót. Nhận xét đó nghe lạnh gáy, nhưng lại phản ánh đúng bức tranh hiện tại: chiếc ghế lãnh tụ tối cao không còn là nơi ban phát quyền lực tuyệt đối, mà giống như ngồi trên miệng núi lửa.
Chiến tranh tiếp tục leo thang chỉ vài giờ sau khi Iran đổi lãnh tụ
Điều đáng sợ là việc đổi ngôi ở Tehran không mở ra lối thoát hòa bình nào cả. Chỉ vài giờ sau khi Mojtaba Khamenei được đưa lên vị trí tối cao, IRGC đã tuyên bố tiến hành các đợt phóng hỏa tiễn mới. Những đoạn video được công bố cho thấy Iran nói họ đã phóng các loại hỏa tiễn như Khorramshahr, Fatah, Khyber và Qadr. Dù chưa thể xác minh toàn bộ, động thái ấy rõ ràng mang tính biểu dương: Iran muốn chứng minh rằng dù thay lãnh tụ, bộ máy chiến tranh của họ vẫn hoạt động.
Ở chiều ngược lại, Israel cũng không hề giảm nhịp độ tấn công. Quân đội Israel thông báo đã mở các đợt không kích mới vào miền trung Iran, đồng thời đánh vào hạ tầng của Hezbollah ở Beirut. Trên thực địa, các đòn đánh này nối tiếp chuỗi tấn công trước đó nhằm vào cơ sở năng lượng, cơ sở quân sự, tổng hành dinh liên quan đến lực lượng không gian vũ trụ của IRGC, cùng nhiều mục tiêu khác tại Tehran và nhiều khu vực khác.
Nói một cách dễ hiểu, việc Iran có lãnh tụ mới không làm chiến sự dịu đi; ngược lại, nó dường như mở đầu cho một giai đoạn mới còn cứng rắn hơn. Cả hai bên đều muốn chứng tỏ rằng mình không hề nao núng trước diễn biến chính trị mới.
Tehran trong khói lửa: dân thường sống giữa áp lực và hận thù
Ở Tehran, bầu không khí được mô tả là ngột ngạt cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Các đợt đánh vào kho dầu và hạ tầng năng lượng đã khiến nhiều khu vực phủ kín khói đen. Có nơi mưa rơi xuống cũng lẫn màu đen của dầu và muội. Một đội ngũ phóng viên tại chỗ ghi nhận lửa vẫn cháy ở nhiều bồn chứa nhiên liệu nhiều giờ sau không kích, điện bị gián đoạn và công nhân phải vật lộn khôi phục cơ sở hạ tầng thiết yếu.
Người dân Tehran giờ đây sống trong trạng thái nửa muốn bỏ chạy, nửa muốn ở lại chứng kiến hồi kết. Có người nói vợ chồng họ cãi nhau vì một người muốn rời thủ đô để tránh bom, còn người kia lại muốn ở lại, không chỉ vì công việc mà còn vì hy vọng được chứng kiến ngày chế độ phải trả giá cho những cuộc đàn áp trước đó. Những lời nói đầy phẫn nộ và khát khao trả thù từ trong lòng Tehran cho thấy chiến tranh bên ngoài đang hòa trộn với một cuộc nội chiến cảm xúc bên trong xã hội Iran.
Trong khi đó, những người ủng hộ chế độ cũng không hề im tiếng. Ban đêm, tại Tehran xuất hiện các nhóm tụ tập kiểu tuần hành bằng xe cộ, cầm cờ Iran, hô khẩu hiệu chính trị để khẳng định họ vẫn kiểm soát đường phố. Mục tiêu không chỉ là động viên phe mình, mà còn là răn đe phe đối lập rằng dù đang bị oanh kích, nhà nước vẫn chưa mất quyền kiểm soát xã hội.
Các nước Vùng Vịnh tiếp tục trúng đạn, chiến tranh lan rộng ngoài biên giới Iran
Chiến sự giờ đây không còn bó hẹp trong lãnh thổ Iran hay Israel, mà đã lan rộng sang nhiều nước Vùng Vịnh. Bahrain báo cáo ít nhất 32 người bị thương, trong đó có 4 người bị thương nặng, sau các đợt máy bay không người lái tấn công vào khu Sitra, gần thủ đô. Đáng lo ngại hơn, trong số người bị thương có cả trẻ em, gồm một em bé mới 2 tháng tuổi, hai bé trai nhỏ và một thiếu nữ 17 tuổi. Những khu dân cư nằm gần hạ tầng năng lượng đã bị hư hại nặng.
Kuwait thông báo lực lượng Vệ binh Quốc gia bắn hạ một máy bay không người lái tại khu vực đang được bảo vệ, trong bối cảnh các cơ sở trọng yếu của nước này trở thành mục tiêu tiềm tàng. Qatar cho biết quân đội nước này đã chặn được một đợt tấn công hỏa tiễn. Các quốc gia vùng Vịnh rõ ràng đang sống trong tâm trạng “ngồi không cũng trúng đạn,” bởi dù không muốn bị kéo vào cuộc chiến, họ lại là nơi đặt căn cứ, cơ sở hậu cần và lợi ích chiến lược của Mỹ.
Saudi Arabia cũng ghi nhận những tổn thất nặng nề hơn. Một quân nhân Mỹ thứ bảy đã tử vong sau khi bị thương trong đợt tấn công trước đó tại Saudi Arabia. Ngoài ra, một đầu đạn quân sự rơi trúng khu dân cư ở Al-Kharj khiến hai người thiệt mạng và 12 người khác bị thương. Đây được xem là những trường hợp tử vong đầu tiên được ghi nhận tại Saudi Arabia kể từ đầu cuộc chiến. Dù chưa nêu rõ bên nào phóng quả đạn ấy, việc chiến tranh chạm đến khu dân sự ở Saudi Arabia là dấu hiệu vô cùng đáng ngại.
Mỹ rút bớt nhân sự ngoại giao, dấu hiệu cho thấy rủi ro đang tăng mạnh
Bộ Ngoại giao Mỹ đã ra lệnh cho các nhà ngoại giao không thiết yếu rời khỏi Saudi Arabia. Trước đó, việc rút đi chỉ mang tính tự nguyện đối với nhân sự không khẩn cấp và gia đình họ, nhưng nay đã trở thành bắt buộc. Đây là một tín hiệu chính trị và an ninh rất mạnh, cho thấy Washington đánh giá mối đe dọa đối với nhân sự Mỹ trong khu vực đang tăng cao.
Saudi Arabia không phải nơi duy nhất bị ảnh hưởng. Trước đó, Mỹ cũng đã yêu cầu nhân sự không khẩn cấp rời khỏi Qatar, Jordan, Bahrain, UAE, Iraq, cùng các lãnh sự quán tại Lahore và Karachi của Pakistan. Đại sứ quán Mỹ ở Kuwait cũng bị đình chỉ hoạt động. Nói một cách thẳng thắn, một vành đai ngoại giao của Mỹ quanh Trung Đông đang bị co lại vì chiến tranh.
Khi một cường quốc bắt đầu rút bớt nhà ngoại giao và thân nhân quân nhân, đó thường không chỉ là chuyện “phòng ngừa cho chắc,” mà là dấu hiệu họ tin rằng nguy cơ tấn công tiếp theo là hoàn toàn có thật.
Vụ trường học ở Minab: vết thương đạo đức của cuộc chiến
Một trong những điểm gây chấn động nhất là thông tin mới về vụ tấn công gần một trường tiểu học ở Minab, nơi được cho là đã khiến hơn 160 học sinh thiệt mạng. Video mới xuất hiện dường như củng cố nhận định rằng một đòn không kích của Mỹ đã nhắm vào căn cứ hải quân IRGC nằm sát ngôi trường, và vụ đánh này có thể liên quan trực tiếp tới thảm kịch.
Theo phân tích từ các chuyên gia vũ khí được trích dẫn trong thông tin cập nhật, loại đạn trong đoạn video có đặc điểm giống tên lửa hành trình Tomahawk do Mỹ sử dụng. Các chuyên gia cho rằng hình dáng, kích thước và khoảng cách ghi hình phù hợp với dòng TLAM của Mỹ, chứ không giống các loại vũ khí khác. Nếu đánh giá này chính xác, thì lời khẳng định trước đó của Tổng thống Trump rằng Iran phải chịu trách nhiệm cho vụ đánh vào trường học sẽ bị đặt trước một dấu hỏi lớn.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố Mỹ vẫn đang điều tra và nhấn mạnh rằng quân đội Mỹ không chủ đích nhắm vào dân thường. Tuy nhiên, ông cũng không bác bỏ hoàn toàn khả năng Mỹ có liên quan. Trong chiến tranh hiện đại, nhiều khi chỉ một vụ việc như Minab cũng đủ làm thay đổi cục diện truyền thông, đạo lý và áp lực quốc tế. Một cuộc chiến được nhân danh an ninh sẽ rất nhanh mất chính nghĩa nếu hình ảnh trường học cháy đen và trẻ em tử nạn trở thành biểu tượng mỗi ngày.
Trump tuyên bố sẽ cùng Israel quyết định khi nào chiến tranh kết thúc
Phát biểu của Donald Trump rằng ông sẽ cùng Israel quyết định thời điểm chấm dứt chiến tranh là một tuyên bố có sức nặng hơn nhiều so với vẻ bề ngoài. Nó không chỉ nói về việc phối hợp quân sự, mà còn phản ánh cách Nhà Trắng nhìn nhận toàn bộ cuộc xung đột: Mỹ không phải người hỗ trợ Israel, mà là đồng đạo diễn. Netanyahu có tiếng nói, nhưng Washington mới là bên giữ tay lái lớn nhất.
Trump còn tỏ ra không quá bận tâm trước cảnh giá xăng dầu tăng vọt, gọi đó chỉ là một “trục trặc nhỏ” hay “một cái giá rất nhỏ phải trả” cho an ninh và hòa bình. Lập luận của ông là nếu mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị phá hủy, thì chi phí năng lượng tăng trong ngắn hạn là điều chấp nhận được. Cách nói này có thể làm hài lòng những người ủng hộ chủ trương cứng rắn, nhưng lại khiến rất nhiều người dân bình thường lo ngại khi giá xăng tăng từng ngày.
Về mặt chính trị nội bộ Mỹ, Trump đang đi trên một sợi dây mảnh. Ông muốn chứng minh mình là người mạnh tay, quyết liệt, “nói là làm,” nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với câu hỏi rất quen thuộc của cử tri Mỹ: chiến tranh này kéo dài bao lâu, tốn bao nhiêu tiền, và con em họ sẽ còn phải chết thêm bao nhiêu người nữa?
Lầu Năm Góc nói về “điều kiện đầu hàng,” chiến tranh ngả sang giọng điệu tuyệt đối
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth còn đi xa hơn khi nói Mỹ sẽ đặt ra “các điều kiện đầu hàng” đối với Iran. Đây là thứ ngôn ngữ không còn mang tính răn đe đơn thuần, mà là giọng điệu của một bên đang nhắm đến chiến thắng áp đảo, buộc đối phương phải chấp nhận thế thất bại hoàn toàn.
Khi được hỏi “đầu hàng vô điều kiện” là gì, Hegseth nói đại ý rằng Mỹ sẽ chiến đấu đến lúc Iran mất khả năng tác chiến, đến khi họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải buông súng. Dù ông không nêu cụ thể các điều khoản, câu nói ấy cho thấy mục tiêu đã vượt ra ngoài việc “đáp trả có giới hạn.” Nó gợi ý về một cuộc chiến mà Washington muốn quyết định không chỉ thắng trên chiến trường, mà còn thắng cả về cấu trúc quyền lực tương lai ở Tehran.
Vấn đề là càng nói đến “đầu hàng,” người ta càng đẩy đối phương vào thế không còn lối lùi. Với Iran, nhất là dưới sự chi phối của IRGC và phe cứng rắn, việc chấp nhận một ngôn ngữ như vậy gần như đồng nghĩa với tự sát chính trị. Vì thế, khả năng hai bên còn đường quay về bàn đàm phán lúc này xem ra ngày càng mờ nhạt.
Giá dầu vượt 100 USD/thùng, cú sốc lan từ chiến trường đến túi tiền toàn cầu
Một trong những tác động nhãn tiền nhất của cuộc chiến là thị trường năng lượng chao đảo dữ dội. Giá dầu đã vượt mốc 111 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2022. Dầu Brent tăng lên quanh mức 112 USD/thùng, còn dầu thô Mỹ tăng mạnh gần 15%. Đây không chỉ là vấn đề của giới đầu tư, mà là cơn đau đầu của cả thế giới.
Nguyên nhân nằm ở nỗi lo rằng chiến tranh với Iran sẽ kéo dài và làm gián đoạn lưu thông dầu qua Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải sống còn của năng lượng toàn cầu. Chỉ cần dòng tàu qua eo biển này bị nghẽn, hoặc các cơ sở dầu khí trong vùng tiếp tục bị đe dọa, thì thị trường lập tức phản ứng như bị điện giật. Từ giá nhiên liệu, giá vận tải, giá thực phẩm đến giá hàng tiêu dùng, tất cả đều có nguy cơ đội lên.
Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã tăng 47 cent mỗi gallon chỉ trong khoảng một tuần, tương đương tăng 16%, lên mức 3,45 USD/gallon. Không chỉ xăng, diesel cũng tăng mạnh, thậm chí còn tăng nhanh hơn vì nguồn cung vốn đã căng. Điều này đặc biệt nguy hiểm, vì diesel là huyết mạch của vận tải hàng hóa, xe tải đường dài, logistic và cả chuỗi cung ứng. Nói cách khác, chiến tranh ở Trung Đông có thể nhanh chóng biến thành hóa đơn đắt đỏ trong siêu thị Mỹ và nhiều nền kinh tế khác.
Châu Á rung lắc mạnh, tâm lý hoảng loạn bủa vây thị trường
Không chỉ dầu khí, thị trường chứng khoán châu Á cũng bị dội gáo nước lạnh. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản lao dốc 7% trong những giờ giao dịch đầu ngày thứ Hai. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc rơi tới 7,8%. Taiex của Đài Loan giảm 5,8%, còn Hang Seng của Hong Kong mất hơn 3%. Đó là những con số cho thấy giới đầu tư đang cực kỳ sợ hãi trước viễn cảnh chiến tranh kéo dài, năng lượng đắt đỏ hơn và lạm phát quay trở lại.
Với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan, một cơn sốc dầu mỏ không chỉ là vấn đề thương mại, mà còn đe dọa tăng trưởng, tiêu dùng, tỷ giá và niềm tin doanh nghiệp. Người ta từng nói ở Trung Đông hắt hơi thì thị trường tài chính châu Á cũng cảm lạnh; lần này không phải cảm lạnh nữa mà là sốt cao.
Cuộc chiến còn kéo theo khủng hoảng chính trị ngay trong nước Mỹ
Trong khi Nhà Trắng cố xoa dịu dư luận, phe Dân chủ đã bắt đầu gia tăng áp lực. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, Chuck Schumer, kêu gọi Trump sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ để hạ nhiệt giá năng lượng. Theo ông, kho dự trữ này được tạo ra chính là cho những thời điểm chiến tranh và khủng hoảng như hiện tại. Thế nhưng Trump lại nói ông không muốn dùng tới kho này.
Song song đó, một số nghị sĩ Dân chủ cho biết họ có thể ngăn chặn thêm ngân sách cho Lầu Năm Góc nếu chính quyền không giải thích rõ mục tiêu chiến tranh, thời gian kéo dài và cơ sở pháp lý. Họ cho rằng chính quyền chưa làm được điều tối thiểu là thuyết phục đất nước vì sao phải lao sâu vào một cuộc chiến mới ở Trung Đông.
Áp lực này không phải chuyện nhỏ. Chiến tranh càng kéo dài, thương vong càng tăng, giá xăng càng leo thang, thì Nhà Trắng càng phải đối mặt với phản ứng từ Quốc hội và cử tri. Một cuộc chiến nếu không có mục tiêu rõ ràng thường rất dễ đi từ tiếng vỗ tay đầu tiên tới câu hỏi “rốt cuộc để làm gì?” sau đó.
IRGC và Eo biển Hormuz: mối đe dọa treo lơ lửng trên đầu kinh tế thế giới
Một quan chức Iran đã cảnh báo cuộc chiến bước sang “giai đoạn mới” và đòn tấn công vào các kho dầu, kho nhiên liệu của Iran chắc chắn sẽ bị trả đũa vào hạ tầng năng lượng trong khu vực. Câu nói này là một lời nhắc rõ ràng rằng Tehran không chỉ có khả năng đánh vào căn cứ quân sự, mà còn có thể chọn cách siết cổ thị trường năng lượng.
Iran còn tuyên bố sẽ không từ bỏ quyền kiểm soát Eo biển Hormuz cho đến khi đạt được điều họ muốn. Đây là chi tiết khiến giới phân tích toàn cầu mất ngủ. Chỉ cần Hormuz bị đe dọa nghiêm trọng trong một thời gian đủ dài, giá dầu có thể không dừng ở 100 USD/thùng. Cái bóng của các cú sốc năng lượng thập niên 1970 hoàn toàn có thể quay lại dưới hình dạng mới.
Beirut lại rực lửa, mặt trận Lebanon tiếp tục bị kéo vào
Ngoài chiến trường Iran, Israel còn mở rộng đòn đánh sang Beirut. Quân đội Israel cho biết họ đã tấn công vào cơ sở hạ tầng của Hezbollah, đồng thời nói một cuộc không kích đã tiêu diệt nhiều chỉ huy cấp cao của lực lượng Quds thuộc IRGC đang họp tại một khách sạn ở thủ đô Lebanon. Phía Lebanon cho biết vụ đánh vào khách sạn làm nhiều người thiệt mạng và bị thương.
Điều này cho thấy cuộc chiến không còn đơn thuần là màn đối đầu trực diện Mỹ–Israel với Iran, mà tiếp tục mang tính mạng lưới, nơi mọi cánh tay nối dài của Tehran trong khu vực đều có thể bị kéo vào. Từ Iraq, Syria, Lebanon đến Vùng Vịnh, tất cả đều có nguy cơ biến thành những mắt xích bốc cháy.
Một cuộc chuyển giao quyền lực đầy tính gia tộc giữa chế độ thần quyền
Việc Mojtaba Khamenei thay cha ngồi vào vị trí tối cao cũng khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính chính danh của chế độ Iran. Về mặt hình thức, việc lựa chọn lãnh tụ tối cao do Hội đồng Chuyên gia – một cơ quan gồm 88 giáo sĩ cao cấp – tiến hành. Nhưng thực tế, hội đồng này từ lâu đã bị kiểm soát mạnh bởi bộ máy thanh lọc ứng viên của Hội đồng Giám hộ, vốn luôn loại bỏ những nhân vật không phù hợp với đường lối cứng rắn.
Nói cách khác, đây là một quy trình có vẻ hợp hiến, nhưng lại diễn ra trong khuôn khổ của một hệ thống rất khép kín. Khi con trai của lãnh tụ cũ được đưa lên thay cha trong một cơ chế vốn được thiết kế để bảo vệ chính dòng quyền lực ấy, người ta dễ liên tưởng đến hình thức cha truyền con nối hơn là một cuộc chọn lựa mở. Với một nhà nước cách mạng từng nhân danh chống vua chúa và chống chuyên quyền để ra đời năm 1979, hình ảnh ấy chứa đựng một sự mỉa mai cay đắng.
Đằng sau những lời lẽ như “đầu hàng vô điều kiện,” “quyền tự vệ,” “ổn định khu vực,” hay “trật tự mới,” người chết đầu tiên bao giờ cũng là dân thường. Ở Bahrain có trẻ nhỏ bị thương. Ở Minab có hàng trăm học sinh thiệt mạng theo các báo cáo được nêu ra. Ở Saudi Arabia, những người chết đầu tiên được ghi nhận lại là lao động nhập cư Nam Á. Ở Tehran, người dân hít khói từ các kho dầu cháy đỏ trời. Ở Mỹ, gia đình binh sĩ nhận di hài con em mình trong những lễ chuyển giao đầy nước mắt.
Cục diện sắp tới: càng đánh càng khó dừng
Nhìn toàn cục, cuộc chiến hiện tại đang rơi vào đúng vòng xoáy nguy hiểm nhất: mỗi bên đều tin rằng chỉ cần đánh thêm một chút nữa là có thể buộc bên kia chùn bước. Mỹ tin Iran sẽ phải khuất phục nếu bị tước bỏ sức chiến đấu. Iran tin rằng chỉ cần chịu đòn đủ lâu và gây áp lực đủ mạnh lên căn cứ Mỹ cùng hạ tầng năng lượng khu vực, đối phương sẽ phải tính lại. Israel thì quyết tâm không cho Tehran có thời gian hồi phục hay tái cấu trúc bộ máy quân sự.
Lịch sử chiến tranh Trung Đông cho thấy càng nhiều bên tin mình sắp thắng, thì chiến tranh lại càng dễ kéo dài. Khi lãnh tụ mới của Iran vừa lên đã được dựng quanh bằng lời thề trung thành của IRGC, Mojtaba Khamenei lãnh tụ tối cao mới giữa lúc chiến tranh vẫn nổ khắp nơi là một khoảnh khắc cực kỳ hệ trọng. Nó không chỉ đánh dấu việc Iran cố giữ tính liên tục của chế độ sau cú đánh chí mạng vào người đứng đầu, mà còn cho thấy phe cứng rắn ở Tehran vẫn đang nắm chắc tay lái. Iran đã có lãnh tụ mới, nhưng Trung Đông vẫn chưa có lối ra mới. Và khi quyền lực, thù hận, dầu mỏ và bom đạn cùng trộn vào nhau, mọi tia lửa đều có thể đốt cháy cả khu vực.
