Việc lấy AI làm lý do để sa thải nhân viên gây ra làn sóng tranh luận lớn tại Trung Quốc, trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp ở thanh thiếu niên đang cao.


Nhiều công ty Trung Quốc dần thay thế lực lượng lao động bằng AI. Ảnh: Bloomberg.
Một tòa án Trung Quốc vừa đưa ra phán quyết nhằm đặt ra giới hạn rõ ràng cho làn sóng tự động hóa bằng AI tại nơi làm việc. Theo đó, các công ty không được sa thải nhân viên chỉ để thay thế họ bằng AI.

Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu ngày 28/4 ra phán quyết một công ty công nghệ ở miền đông Trung Quốc đã sa thải trái phép nhân viên sau khi người này từ chối nhận vị trí thấp hơn, với lý do là công việc của anh đã bị tự động hóa bởi AI.

"Lý do chấm dứt hợp đồng mà công ty đưa ra không thuộc các trường hợp tiêu cực như thu hẹp quy mô kinh doanh hoặc khó khăn hoạt động, cũng không đáp ứng điều kiện pháp lý để chấm dứt hợp đồng lao động", tòa án tuyên bố.

Trong một tuyên bố riêng, tòa án nhấn mạnh thêm rằng các công ty không thể tự ý sa thải nhân viên hoặc cắt giảm lương với lý do tiến bộ công nghệ.

Phán quyết này phản ánh mâu thuẫn đang ngày càng rõ ràng trong chính sách của Trung Quốc. Một mặt, các công ty trong nước đang được thúc đẩy chạy đua triển khai AI như một phần của chiến lược do nhà nước chỉ đạo nhằm dẫn đầu thế giới về công nghệ. Mặt khác, các nhà hoạch định chính sách đang thể hiện rõ quyết tâm ưu tiên ổn định thị trường lao động.

Nền kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại. Tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên vẫn ở mức đáng lo ngại. Áp lực xã hội từ làn sóng tự động hóa đang ngày càng lớn. Do đó, việc ưu tiên ổn định việc làm dành người lao động dường như có mức độ cấp thiết cao hơn.

Việc ứng dụng AI để tăng năng suất được khuyến khích, song sử dụng công nghệ như cái cớ để cắt giảm nhân lực là vi phạm pháp luật lao động hiện hành tại Trung Quốc. Các công ty muốn tái cơ cấu nhân sự vẫn phải tuân thủ đúng các điều kiện pháp lý, như chứng minh khó khăn kinh doanh hoặc thu hẹp quy mô có cơ sở.

Đây không phải lần đầu chính quyền Trung Quốc can thiệp để bảo vệ người lao động trước những thay đổi lớn của thị trường. Tuy vậy, đây là lần đầu tiên tòa án cấp trung đưa ra phán quyết trực tiếp liên quan đến AI, một tiền lệ có thể định hình cách hàng triệu doanh nghiệp triển khai tự động hóa trong những năm tới.

VietBF@ sưu tập

Người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào “cơ chế hàng hải mới” tại eo biển Hormuz sẽ “bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn”.


Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 22/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội X, ông Azizi cũng bác bỏ điều mà ông gọi là các “kịch bản đổ lỗi” của Mỹ, khẳng định eo biển Hormuz và vùng Vịnh “sẽ không được điều hành bởi những bài đăng hoang tưởng của ông Trump” và “không phải là nơi dành cho những lời lẽ mang tính tuyên truyền”.

Trước đó, hãng thông tấn Mehr của Iran cho biết vào ngày 30/4, trong thông điệp nhân Ngày Quốc gia Vịnh Ba Tư, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã nhắc đến những hy sinh của dân tộc Iran vì nền độc lập của Vịnh Ba Tư và trong việc đối đầu với các thế lực nước ngoài cũng như những kẻ xâm lược, đồng thời gọi Cách mạng Hồi giáo Iran là “bước ngoặt của những cuộc kháng cự này”.

Theo ông Mojtaba Khamenei, sau hai tháng kể từ khi cuộc chiến tranh do Mỹ và Israel nhằm vào Iran diễn ra, một chương mới đang hình thành tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, và tương lai tươi sáng của khu vực này sẽ là một tương lai không có sự hiện diện của Mỹ, phục vụ cho sự tiến bộ, phúc lợi, phát triển và thịnh vượng của các dân tộc trong khu vực.

Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết Vịnh Ba Tư là một trong những ân huệ vô song của Thượng đế dành cho các quốc gia Hồi giáo trong khu vực, đặc biệt là người dân Iran, đồng thời nói thêm: “Ngoài việc là điểm kết nối giữa các dân tộc, Vịnh Ba Tư còn tạo ra một tuyến đường sống còn và độc đáo cho nền kinh tế toàn cầu thông qua eo biển Hormuz và sau đó là Biển Oman”.

Ông Mojtaba Khamenei nói rằng nước Cộng hoà Hồi giáo Iran, quốc gia có đường bờ biển dài nhất tại Vịnh Ba Tư, đã có những hy sinh lớn nhất vì nền độc lập của vùng vịnh này và trong việc chống lại các thế lực ngoại bang và xâm lược.

Tuy nhiên, Cách mạng Hồi giáo mới chính là bước ngoặt của những cuộc kháng cự này trong việc chặt đứt sự can thiệp của các cường quốc ngạo mạn khỏi khu vực Vịnh Ba Tư.

Lãnh tụ Tối cao Iran nhấn mạnh rằng ngày nay, sau hai tháng kể từ chiến dịch quân sự lớn nhất do các thế lực “bắt nạt” trên thế giới tiến hành chống lại Iran trong khu vực, một chương mới đang được vẽ nên tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.

Liên quan tới vấn đề này, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo một nhiệm vụ hải quân nhằm hộ tống các tàu đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz.

Theo hãng tin AFP của Pháp, vào ngày 3/5, Tổng thống Trump cho biết "các cuộc thảo luận rất tích cực" đang diễn ra với Iran nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc khủng hoảng, nhưng ông cũng nói thêm rằng Mỹ sẽ sớm bắt đầu hộ tống các tàu qua eo biển Hormuz đang bị phong tỏa.

Trên nền tảng Truth Social, ông Trump tuyên bố: "Tôi hoàn toàn nhận thức được rằng các Đại diện của tôi đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Đất nước Iran, và những cuộc thảo luận này có thể dẫn đến một điều gì đó rất tích cực cho tất cả mọi người".

Ông Trump cho biết "các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới" đã yêu cầu sự hỗ trợ của Mỹ trong việc điều hướng qua tuyến đường thủy quan trọng này để rời khỏi Vùng Vịnh.

Nhà lãnh đạo Mỹ nêu rõ: "Vì lợi ích của Iran, khu vực Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi đã nói với các Quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho Tàu của họ ra khỏi các Tuyến đường thủy bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục các hoạt động thương mại của mình… Quá trình này, Dự án Tự do, sẽ bắt đầu vào sáng thứ Hai (4/5), theo giờ Trung Đông".

Tổng thống Mỹ gọi đây là một "nghĩa cử nhân đạo", đồng thời cho biết nhiều con tàu mắc kẹt đang "cạn kiệt thức ăn, và mọi thứ khác cần thiết để các thủy thủ đoàn quy mô lớn có thể ở lại trên tàu một cách khỏe mạnh và hợp vệ sinh".

Công ty tình báo hàng hải AXSMarine cho biết tính đến ngày 29/4, có hơn 900 tàu thương mại đang nằm tại Vùng Vịnh. Con số này là hơn 1.100 tàu vào thời điểm bắt đầu cuộc xung đột.

VIetBF@sưu tập

Cảnh sát London thông tin chi tiết về quá trình triệt phá đường dây buôn lậu số lượng lớn iPhone bị đánh cắp, với hệ thống nhiều nhánh nhỏ hoạt động khắp châu Âu.

Tháng 12/2024, một nạn nhân bị móc túi ở London mở ứng dụng định vị và thấy chiếc iPhone của mình đang nằm trong kho gần sân bay Heathrow. Bên trong kiện hàng đó có gần 1.000 chiếc điện thoại đang trên đường đến Hong Kong (Trung Quốc). Đó là sự khởi đầu cho vụ triệt phá đường dây buôn lậu iPhone lớn nhất trong lịch sử nước Anh.

Kẻ đứng sau là Amir Khadikhel, người Afghanistan xin tị nạn và sống tại Wanstead, đông London. Trong vòng chưa đầy một năm, Khadikhel đã vận chuyển hơn 62.000 chiếc iPhone bị đánh cắp, trị giá 181 triệu bảng Anh (246 triệu USD) đến Trung Quốc và Dubai, thực hiện 2 chuyến hàng mỗi tuần qua hãng vận chuyển DHL và UPS.

Để che giấu tín hiệu định vị, Khadikhel và đồng phạm Ismat Miakhel đã mua lượng lớn giấy nhôm thực phẩm để bọc từng chiếc điện thoại trước khi đóng gói. Sau đó, các thiết bị được vận chuyển đến xưởng ở Trung Đông và Trung Quốc để xóa dữ liệu cùng phá khóa trước khi bán ra thị trường. Một số chiếc iPhone có thể được bán giá cao hơn hẳn tại Trung Quốc nếu vượt qua được tường lửa để truy cập các dịch vụ Internet bị hạn chế tại nước này.


Amir Khadikhel và Ismat Miakhel mua lượng giấy nhôm dài tới hơn 1 km để bọc điện thoại nhằm chặn tín hiệu, trước khi đóng gói gửi sang Trung Quốc. Ảnh: Cảnh sát London.
Phía sau Khadikhel là cả một hệ thống tinh vi. Hàng trăm tên móc túi hoạt động khắp nước Anh và cung cấp điện thoại cho khoảng 50 người trung gian trước khi chuyển lên đầu mối. Cảnh sát phát hiện một băng nhóm gồm 25 phụ nữ, độ tuổi 14-20, chuyên móc túi khách du lịch ở khu West End và Soho. Các tên trộm được trả tới 750 bảng Anh (1020 USD) cho mỗi chiếc iPhone đời mới nhất.

Cảnh sát ước tính băng nhóm này chịu trách nhiệm cho khoảng 40% tổng số vụ trộm điện thoại di động tại London. Mạng lưới còn có nhánh hoạt động tại Paris và Berlin.

"Việc phát hiện lô hàng điện thoại bị đánh cắp đầu tiên đã dẫn đến một cuộc điều tra phức tạp, cuối cùng đã triệt phá mạng lưới buôn lậu quốc tế. Nhóm này đã cố tình nhắm mục tiêu vào các thương hiệu điện thoại cao cấp để bán lại ở nước ngoài", thanh tra Mark Gavin cho biết.

Tổng cộng, cảnh sát thu giữ hơn 10.000 iPhone, 340.000 USD tiền mặt và nhiều tài sản liên quan trong các đợt truy quét.

"Lợi nhuận trong lĩnh vực này cao hơn rất nhiều so với rủi ro, đến nỗi các nhóm tội phạm có tổ chức vốn hoạt động trong lĩnh vực ma túy đang chuyển sang lĩnh vực này, nơi hầu như không có sự cạnh tranh", Andy Featherstone, người đứng đầu lực lượng chống trộm điện thoại của Sở Cảnh sát London cho biết.

Trước tình hình đó, cơ quan chức năng đã kêu gọi các nhà sản xuất điện thoại đưa ra "giải pháp thiết thực" để làm cho điện thoại bị đánh cắp trở nên không thể sử dụng được. Nếu không có giải pháp trước ngày 1/6, Cảnh sát London sẽ chính thức gửi yêu cầu lên chính phủ Anh để xem xét ban hành luật.

VietBF@ sưu tập

Thủ tướng Friedrich Merz xác nhận Mỹ sẽ không triển khai tên lửa hành trình Tomahawk tại Đức trong thời điểm hiện tại. Nhà lãnh đạo Đức đồng thời khẳng định diễn biến này không liên quan đến hệ lụy từ việc ông gần đây chỉ trích Tổng thống Mỹ Donald Trump về cuộc chiến Iran.


Tên lửa hành trình Tomahawk được phóng từ tàu ngầm USS Florida ở ngoài khơi Bahamas. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Thủ tướng Merz nói với đài truyền hình ARD: “Hiện người Mỹ còn chưa có đủ Tomahawk cho chính họ. Xét một cách khách quan, gần như không có khả năng Mỹ cung cấp các hệ thống vũ khí loại này”.

Năm 2024, cựu Tổng thống Joe Biden cam kết đưa Tomahawk đến Đức nhằm củng cố năng lực răn đe của Berlin trong giai đoạn châu Âu chưa hoàn thiện các hệ thống riêng.

Tomahawk là tên lửa hành trình có thể được phóng từ tàu chiến, tàu ngầm hoặc bệ phóng trên mặt đất. Chúng có khả năng tấn công sâu và bắn trúng mục tiêu ở khoảng cách 1.250km - 2.500km. Hải quân Mỹ đã sử dụng Tomahawk từ những năm 1970 của thế kỷ trước. Hiện tại, tên lửa này chỉ được sản xuất bởi nhà sản xuất vũ khí RTX của Mỹ.

Bên cạnh đó, chia sẻ với ARD, ông Merz mô tả việc Mỹ thông báo rút hơn 5.000 binh sĩ khỏi Đức là “không có gì mới”. Nhà lãnh đạo Đức đồng thời lưu ý rằng lực lượng này được triển khai trên cơ sở tạm thời dưới thời cựu Tổng thống Biden và việc rút quân đã được thảo luận từ khá lâu.

Ngoài ra, Thủ tướng Merz phủ nhận mọi mối liên hệ giữa các tuyên bố của Tổng thống Trump và phát biểu của ông chỉ trích chiến dịch quân sự chung Mỹ và Israel nhằm vào Iran, bao gồm nhận định rằng Iran đã “làm mất mặt” Mỹ trên bàn đàm phán.

Ông Merz nhấn mạnh: “Không có liên hệ nào cả. Tôi cũng không từ bỏ việc hợp tác với Tổng thống Donald Trump”. Thủ tướng Merz tái khẳng định rằng Mỹ là “đối tác quan trọng nhất của chúng ta” trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Vào ngày 2/5, đề cập đến kế hoạch rút binh sĩ Mỹ khỏi Đức, Tổng thống Trump chia sẻ: “Chúng tôi sẽ cắt giảm xuống mức thấp và cắt giảm nhiều hơn 5.000 quân”.

Trước đó một ngày, quan chức Lầu Năm Góc tiết lộ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh rút khoảng 5.000 binh sĩ nước này khỏi Đức, đưa số lượng binh sĩ Mỹ ở Đức trở lại mức trước năm 2022. Đáng chú ý, không chỉ Đức, ông Trump cũng cảnh báo rút binh sĩ Mỹ khỏi Italy và Tây Ban Nha do quan điểm trái ngược về cuộc xung đột với Iran.

Cùng ngày 2/5, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius thừa nhận việc Mỹ rút quân đã được dự báo từ trước; song khẳng định hợp tác an ninh giữa Mỹ và châu Âu, cũng như sự hiện diện của binh sĩ Mỹ ở châu Âu, mang lại lợi ích cho cả hai bên trong quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương.

Theo số liệu của Bộ Chiến tranh Mỹ, tính đến tháng 12/2025, hơn 36.000 binh sĩ Mỹ tại ngũ đóng quân tại các căn cứ trên khắp nước Đức, cùng với gần 1.500 lính dự bị và 11.500 nhân viên dân sự.

VIetBF@sưu tập

Mỗi năm, hàng triệu người phải chịu đựng đau đớn và hàng nghìn người tử vong vì các bệnh nhiễm trùng từng rất dễ điều trị. Thuốc men không đổi, sinh lý con người vẫn vậy, sự khác biệt duy nhất là các loại vi khuẩn, virus và nấm đã phát triển khả năng chống lại các loại thuốc được thiết kế để tiêu diệt chúng.


Ảnh: news9live.com

Hiện tượng này, được gọi là kháng kháng sinh (AMR), đang gia tăng nhanh chóng và gióng lên hồi chuông báo động trên toàn cầu. Giờ đây, một nghiên cứu mới kéo dài 11 năm vừa phát hiện ra rằng: bên cạnh việc lạm dụng thuốc, tình trạng ấm lên của khí hậu về lâu dài cũng có thể làm tăng gần 24% lượng gen kháng kháng sinh (ARG) trong đất đồng cỏ.

Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature, các nhà khoa học giải thích rằng nhiệt độ cao hơn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của Actinomycetota - một nhóm vi khuẩn chủ yếu là Gram dương vốn mang sẵn nhiều gen kháng thuốc trong tự nhiên. Khi nhóm vi khuẩn này sinh sôi mạnh mẽ, nồng độ tổng thể của các gen kháng kháng sinh trong đất cũng tăng vọt theo.

Giới khoa học dự đoán rằng, nếu không được giải quyết nghiêm túc, tình trạng kháng kháng sinh có thể cướp đi sinh mạng của 10 triệu người mỗi năm vào năm 2050. Nguồn nước và đất đai xung quanh chúng ta vốn là một ổ chứa khổng lồ các gen kháng kháng sinh. Các mầm bệnh hoàn toàn có thể "học lỏm" và tiếp nhận những gen này để sống sót trước các loại thuốc đặc trị. Do đó, việc hiểu rõ mối liên hệ giữa hiện tượng nóng lên toàn cầu và sự biến đổi của đất đai là vô cùng quan trọng để lường trước các rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe con người và nền nông nghiệp.

Để đi đến kết luận này, các nhà nghiên cứu đã kết hợp một thử nghiệm thực địa dài hạn với công nghệ phân tích di truyền tiên tiến. Trong suốt 11 năm (từ 2009 đến 2020), họ đã thiết lập các lô đất thử nghiệm trên một đồng cỏ cỏ cao, nơi họ có thể mô phỏng chính xác các điều kiện khí hậu trong tương lai. Nhóm nghiên cứu sử dụng lò sưởi hồng ngoại để duy trì nhiệt độ đất luôn nóng hơn 3 độ C so với môi trường tự nhiên, điều chỉnh mực nước để mô phỏng hạn hán hoặc mưa lớn cực đoan, đồng thời cắt cỏ hằng năm để mô phỏng hoạt động chăn thả gia súc. Sau đó, họ sử dụng các phương pháp giải trình tự gen hiện đại để lập bản đồ toàn bộ DNA có trong mẫu vật, giúp quan sát chi tiết những gen kháng kháng sinh nào đang hiện diện.

Kết quả thí nghiệm cho thấy nhiệt độ ấm lên không chỉ làm tăng số lượng mà còn khiến các gen kháng thuốc trở nên cơ động hơn, cho phép chúng di chuyển dễ dàng hơn giữa các loài vi khuẩn khác nhau. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự gia tăng của các gen liên quan đến khả năng kháng lại glycopeptide và rifamycin - những loại kháng sinh quan trọng chuyên nhắm vào vi khuẩn. Cùng lúc đó, các gen kháng thuốc liên quan đến mầm bệnh trên thực vật cũng trở nên phổ biến hơn. Điều này báo hiệu rằng trong một thế giới nóng lên, việc kiểm soát dịch bệnh mùa màng bằng các phương pháp truyền thống sẽ ngày càng trở nên khó khăn.

Khi mang các mẫu đất về phòng thí nghiệm để nuôi cấy và thử nghiệm, kết quả đã xác nhận nỗi lo ngại của các nhà khoa học. Vi khuẩn lấy từ những lô đất bị làm nóng tỏ ra cực kỳ ngoan cường, thể hiện sức đề kháng vượt trội trước 22 loại kháng sinh khác nhau so với vi khuẩn ở các lô đất mát mẻ hơn.

Nghiên cứu này khẳng định tình trạng nóng lên toàn cầu đang thực sự làm tăng tốc quá trình kháng kháng sinh ở vi sinh vật trong đất trên cả phương diện di truyền lẫn sinh thái. Khám phá này mang những ý nghĩa to lớn đối với sức khỏe cộng đồng và tính bền vững của môi trường. Trong thời gian tới, giới khoa học sẽ cần thêm nhiều nghiên cứu trên các thảm thực vật và kiểu khí hậu khác nhau để xây dựng một cơ sở bằng chứng vững chắc hơn, từ đó định hướng cho công tác quản lý nông nghiệp và môi trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra phức tạp.

VIetBF@sưu tập

Trong bối cảnh gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz leo thang, Mỹ đang nổi lên như nguồn cung dầu mỏ thay thế quan trọng của thế giới khi hàng loạt tàu chở dầu đổ về các cảng của nước này để lấy hàng, rồi hướng tới châu Á và nhiều thị trường tiêu thụ lớn khác.


Tháp khoan dầu ở Luling, Texas, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang Bloomberg, trong 9 tuần qua, hơn 250 triệu thùng dầu thô từ các mỏ khai thác và kho dự trữ trên khắp nước Mỹ đã được xuất khẩu ra nước ngoài. Diễn biến này giúp Mỹ một lần nữa vượt Saudi Arabia để trở thành nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đồng thời đóng vai trò huyết mạch cung ứng trong lúc nguồn hàng từ Trung Đông bị gián đoạn.

Các chuyến hàng xuất phát từ Alaska, bờ Vịnh Mexico và nhiều trung tâm năng lượng lớn của Mỹ hiện được chuyển đến Nhật Bản, Thái Lan, Australia cùng nhiều nước châu Á khác. Đây là sự thay đổi đáng chú ý của thị trường dầu mỏ toàn cầu, vốn trong nhiều thập kỷ phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ vùng Vịnh.

Tuy nhiên, đằng sau mức xuất khẩu kỷ lục là ngày càng nhiều cảnh báo rằng năng lực cung ứng của Mỹ đang bị đẩy đến giới hạn. Nhiều chuyên gia cho rằng lượng dầu có thể tiếp tục xuất khẩu ở quy mô hiện nay trong bao lâu vẫn là câu hỏi lớn, khi dự trữ nội địa giảm nhanh và các nhà sản xuất chưa tăng sản lượng tương xứng.

Ông Clayton Seigle, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược (CSIS), nhận định các tàu chở dầu đang đến lấy dầu của Mỹ với tốc độ cao, nhưng khi lượng lớn dầu rời khỏi nước này, cán cân cung - cầu trong nước sẽ ngày càng thắt chặt.

Ngay cả khi xuất khẩu của Mỹ tăng mạnh, nguồn cung bổ sung này vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn phần thiếu hụt do tuyến vận tải qua Hormuz bị nghẽn. Giá dầu Brent chuẩn quốc tế đã tăng khoảng 50% kể từ khi xung đột bùng phát và có thời điểm vượt 126 USD/thùng, mức cao nhất kể từ năm 2022.

Nếu xuất khẩu dầu của Mỹ đã tiến sát công suất tối đa, giới phân tích cho rằng cạnh tranh toàn cầu nhằm giành nguồn cung còn lại sẽ ngày càng gay gắt, kéo theo rủi ro lạm phát năng lượng tại nhiều nền kinh tế.

Tại Mỹ, giá nhiên liệu tăng được xem là yếu tố nhạy cảm về chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Giá xăng bán lẻ trung bình đã vượt 4,40 USD/gallon và đang tiến gần ngưỡng 5 USD/gallon từng xuất hiện sau khi xung đột Ukraine bùng nổ năm 2022.

Tổng thống Donald Trump ngày 1/5 ca ngợi đà tăng xuất khẩu năng lượng, cho rằng lượng dầu và khí đốt Mỹ bán ra thế giới hiện ở mức chưa từng thấy.

Dù vậy, giới chuyên gia cảnh báo Mỹ được bảo vệ tốt hơn nhiều nước khác trước cú sốc năng lượng toàn cầu, nhưng không hoàn toàn miễn nhiễm. Khi giá dầu thế giới tăng mạnh, thị trường nội địa Mỹ vẫn chịu tác động trực tiếp.

Phần lớn dầu rời khỏi bờ biển Mỹ trong thời gian gần đây được chuyển sang châu Á. Các nhà máy lọc dầu trong khu vực vốn phụ thuộc chủ yếu vào dầu Trung Đông nay buộc phải xoay trục sang dầu thô Mỹ.

Nhật Bản là ví dụ điển hình. Trước xung đột, khoảng 90% dầu thô và nhiên liệu nhập khẩu của Nhật Bản đến từ Trung Đông. Nay nước này trở thành một trong những khách hàng tích cực nhất tìm mua dầu Mỹ. Theo các nhà giao dịch, các lô hàng giao tháng 6 và cập cảng vào khoảng tháng 8 đã được đặt mua với tổng khối lượng ít nhất 8 triệu thùng.

Tại Singapore, trung tâm giao dịch hàng hóa lớn của khu vực, các nhà máy lọc dầu cũng gia tăng mua dầu Mỹ. Nhu cầu từ Hàn Quốc tiếp tục ở mức cao. Nhật Bản và Hàn Quốc đều có kho dự trữ chiến lược riêng, giúp tạo vùng đệm ngắn hạn cho thị trường.

Một phần nguồn cung từ Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman vẫn được duy trì, song khối lượng hạn chế và khó bù đắp hoàn toàn lượng thiếu hụt.

Trong khi đó, các nước xuất khẩu khác như Brazil không phải lúc nào cũng cung cấp đúng chủng loại dầu thô phù hợp với nhu cầu của các nhà máy lọc dầu châu Á, khiến dầu Mỹ càng trở nên quan trọng.

Sự trỗi dậy của Mỹ với tư cách cường quốc năng lượng là hiện tượng tương đối mới. Cuộc cách mạng dầu đá phiến từ đầu những năm 2000, nhờ khoan ngang và nứt vỉa thủy lực tại Texas đến Bắc Dakota, đã thúc đẩy mạnh sản lượng nội địa.

Năm 2015, Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu phần lớn dầu thô được áp dụng từ thập niên 1970. Đến năm 2019, nước này chính thức trở thành nước xuất khẩu ròng dầu thô và nhiên liệu.

Nhiều nhà phân tích cho rằng vị thế năng lượng mới đã tạo nền tảng cho Washington theo đuổi chính sách đối ngoại quyết đoán hơn. Năng lực tự chủ về năng lượng giúp Mỹ ít bị ràng buộc hơn trước các cú sốc nguồn cung từng khiến nhiều đời tổng thống lo ngại.

Ông Kevin Book, Giám đốc điều hành hãng tư vấn ClearView Energy Partners, nhận định việc Mỹ trở thành nước xuất khẩu ròng năng lượng đã làm thay đổi căn bản chính sách đối ngoại của nước này, bởi năng lượng là yếu tố chi phối hầu hết lĩnh vực chiến lược.

Tuy nhiên, ưu thế đó hiện đối mặt phép thử lớn. Sản lượng dầu Mỹ đã giảm khoảng 100.000 thùng/ngày kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Các công ty khai thác vẫn thận trọng trong việc tăng sản lượng dù giá dầu cao, do khó dự đoán hướng đi của thị trường.

Trong báo cáo công bố cuối tháng 4, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas dẫn ý kiến nhiều lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng cho rằng mức độ khó lường của môi trường chính sách hiện nay khiến việc xây dựng kế hoạch kinh doanh trở nên rất khó khăn.

Các tập đoàn lớn như Exxon Mobil và Chevron cũng chịu ảnh hưởng từ gián đoạn hoạt động tại Trung Đông. Ngày 1/5, Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth cảnh báo hệ thống năng lượng toàn cầu đang chịu áp lực cực lớn.

Trong khi đó, ConocoPhillips cho rằng nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng dầu mỏ đang đến gần.

Giới giao dịch nhận định khi xuất khẩu dầu Mỹ lập kỷ lục, các lô hàng bắt đầu tiến gần giới hạn thực tế về hạ tầng. Dù công suất thường được nhắc đến ở mức gần 10 triệu thùng/ngày, mức ổn định thực tế có thể chỉ quanh 6 triệu thùng/ngày, còn mức gần 7 triệu thùng chỉ duy trì ngắn hạn.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở logistics đường biển. Số lượng tàu chở dầu hạn chế, cùng chi phí chuyển tải ngoài khơi tăng cao, đang kìm hãm khả năng đưa thêm dầu ra thị trường quốc tế.

Song song với đó, tồn kho nội địa Mỹ tiếp tục đi xuống. Tổng lượng dự trữ dầu thô và sản phẩm dầu mỏ đã giảm 52 triệu thùng trong 4 tuần liên tiếp. Một số chuyên gia dự báo mức giảm này có thể kéo dài trong suốt tháng 5 nếu xung đột chưa hạ nhiệt.

Trên thị trường tài chính, nhiều nhà giao dịch quyền chọn đang đặt cược vào khả năng xuất khẩu dầu Mỹ giảm mạnh trong tương lai. Một số thậm chí chuẩn bị cho kịch bản Washington áp lệnh hạn chế xuất khẩu.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump nhiều lần bác bỏ khả năng này. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright ngày 28/4 khẳng định năng lượng là một trong những mặt hàng xuất khẩu tăng trưởng nhanh nhất của Mỹ.

Nhà Trắng cũng đã triển khai một số biện pháp hạ nhiệt giá nhiên liệu, trong đó có nới lỏng quy định vận tải hàng hải lâu năm và cho phép pha trộn nhiều ethanol hơn vào xăng.

Dù vậy, các công cụ điều tiết của chính quyền được đánh giá là có giới hạn. Nếu xung đột kéo dài và eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, Mỹ có thể vẫn là “nhà cung cấp cuối cùng” của thị trường dầu mỏ toàn cầu, nhưng chính nước này cũng sẽ phải trả giá bằng nguồn dự trữ suy giảm và áp lực lạm phát gia tăng.

VIetBF@sưu tập

AFP hôm qua (3.5) đưa tin các hãng hàng không đã hợp lực hỗ trợ những hành khách và phi hành đoàn của Spirit Airlines (Mỹ) bị mắc kẹt tại các sân bay sau khi hãng này vài ngày trước bất ngờ ngừng hoạt động.

Theo sau các cuộc đàm phán bất thành với phía chủ nợ và Nhà Trắng, hãng hàng không giá rẻ Spirit vào rạng sáng 1.5 thông báo "ngừng hoạt động trên phạm vi toàn cầu, có hiệu lực ngay tức khắc". Toàn bộ các chuyến bay đều bị hủy và dịch vụ khách hàng không còn hoạt động. Spirit cũng cam kết hoàn tiền cho phía khách hàng bị ảnh hưởng.


Những quầy làm thủ tục không còn nhân viên của Spirit Airlines ở sân bay Fort Lauderdale-Hollywood (bang Florida, Mỹ) ngày 2.5

Ảnh: AFP

Những hãng hàng không bao gồm American, Delta, United và JetBlue nhanh chóng tiếp nhận khách hàng của Spirit với việc đưa ra các mức giá ưu đãi cho những hành khách bị hủy chuyến. "Trong vòng 12 giờ, United đã giúp các khách hàng Spirit đặt 14.000 vé máy bay để đến nơi họ cần đến", United Airlines thông báo ngày 2.5. Một số hãng cho hay sẽ tăng số chuyến bay hoặc đưa máy bay lớn đến những sân bay mà Spirit có sự hiện diện đáng kể. Những hãng này cũng tìm cách hỗ trợ, tuyển dụng những nhân viên của Spirit.

"Việc giá dầu tăng mạnh vừa qua và những áp lực khác trong hoạt động kinh doanh đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho triển vọng tài chính của Spirit", AFP dẫn thông báo của Spirit. Do không còn nguồn vốn bổ sung, Spirit không còn cách nào khác phải ngừng hoạt động.

Tính đến cuối năm ngoái, hãng có gần 7.500 nhân viên. Từ tháng 2.2025 - 1.2026, Spirit đã vận chuyển khoảng 28 triệu lượt khách.

VIetBF@sưu tập

Phi cơ Boeing 767-400 của hãng hàng không Mỹ va chạm với cột đèn, làm hư hại một phương tiện trong quá trình đáp xuống sân bay ở New Jersey.

Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho biết khi đang tiếp cận để hạ cánh xuống sân bay quốc tế Newark Liberty tại bang New Jersey, máy bay Boeing 767-400 của hãng hàng không United Airlines có trụ sở ở thành phố Chicago đã va phải một cột đèn trên đường cao tốc gần đó vào khoảng 14h ngày 3/5.

Phi cơ xuất phát từ Venice, Italy và chở theo 221 hành khách cùng 10 thành viên phi hành đoàn. FAA cho biết chiếc Boeing đã hạ cánh an toàn.


Máy bay Boeing 767-400 bay thấp trên đường cao tốc khi va phải cột đèn ở New Jersey hôm 3/5.

Theo Cảng vụ New York và New Jersey (PANYNJ), sự việc khiến cột đèn và một xe đầu kéo đang di chuyển trên đường cao tốc bị hư hại. Tài xế đã được đưa đến bệnh viện do bị thương nhẹ và đã xuất viện.

PANYNJ cho biết không ai bị thương trên máy bay, còn phi cơ bị hư hại nhẹ. Nhân viên sân bay đã kiểm tra đường băng để tìm mảnh vỡ và hoạt động tại đây nhanh chóng khôi phục bình thường.

"Đội ngũ bảo dưỡng của chúng tôi đang đánh giá thiệt hại đối với máy bay", phát ngôn viên của United Airlines cho biết. "Chúng tôi sẽ tiến hành cuộc điều tra nghiêm ngặt về vấn đề an toàn bay liên quan sự cố này, cũng như cho phi hành đoàn tạm ngừng làm nhiệm vụ theo quy trình".

FAA và Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) đã mở cuộc điều tra về sự việc. NTSB cho biết đã yêu cầu United Airlines cung cấp thiết bị ghi âm buồng lái và thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay để phục vụ công tác điều tra.

VIetBF@sưu tập

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 3.5 thông báo 3 người chết trên du thuyền MV Hondius ở Đại Tây Dương, trong đó một trường hợp được xác nhận nhiễm hantavirus, loại virus thường lây truyền từ chuột sang người.

"Cho đến nay, một trường hợp nhiễm virus hantavirus đã được xác nhận trong phòng thí nghiệm, và có thêm 5 trường hợp nghi ngờ khác. Trong số 6 người bị ảnh hưởng, 3 người đã chết và một người hiện đang được chăm sóc đặc biệt tại Nam Phi", AFP dẫn thông báo từ WHO.


Du thuyền MV Hondius neo đậu ngoài khơi thủ đô Praia của Cape Verde vào ngày 3.5

Ảnh: AFP

Trước đó cùng ngày, Bộ Y tế Nam Phi thông báo đã có một đợt bùng phát "bệnh hô hấp cấp tính nghiêm trọng", khiến ít nhất 2 người chết, và người thứ ba đang được chăm sóc đặc biệt tại thành phố Johannesburg (Nam Phi).

Phát ngôn viên Bộ Y tế Nam Phi Foster Mohale cho hay trong số 2 người tử vong có một hành khách 70 tuổi chết trên tàu du lịch MV Hondius và người còn lại là vợ của ông này, qua đời tại một bệnh viện ở Johannesburg, sau khi nhiễm bệnh trên tàu.

Ông Mohale cho biết thêm bệnh nhân thứ ba đã có kết quả xét nghiệm dương tính với hantavirus, một họ virus có thể gây sốt xuất huyết. Ông còn nói rằng giới chức vẫn chưa công bố quốc tịch của 3 bệnh nhân.

Trong thông báo của mình, WHO cho hay các trường hợp nhiễm hantavirus "thường liên quan việc tiếp xúc với môi trường (tiếp xúc với nước tiểu hoặc phân của động vật gặm nhấm bị nhiễm bệnh).

"Dù hiếm gặp, hantavirus có thể lây lan giữa người với người và có thể dẫn đến bệnh hô hấp nghiêm trọng, đòi hỏi phải theo dõi, hỗ trợ và điều trị bệnh nhân một cách cẩn thận", WHO nhấn mạnh.

Con người có thể nhiễm hantavirus do tiếp xúc với chuột bị nhiễm bệnh, phân của chúng, bị cắn hoặc hít phải bụi bị nhiễm bẩn. Có nhiều loại virus hantavirus khác nhau ở những vùng khác nhau trên thế giới, với các triệu chứng khác nhau, theo AFP.

Vụ bùng phát hantavirus xảy ra khi tàu du lịch MV Hondius đang trên đường từ thành phố Ushuaia của Argentina đến quốc đảo Cape Verde. Tàu đang ở ngoài khơi Praia, thủ đô của Cape Verde, vào ngày 3.5, theo một số trang web theo dõi tàu trực tuyến.

Tàu MV Hondius được liệt kê là tàu du lịch vùng cực trên các trang web của một số công ty du lịch, do một công ty du lịch có trụ sở tại Hà Lan là Oceanwide Expeditions điều hành. Tàu này có thể chứa khoảng 170 hành khách và có khoảng 70 thành viên thủy thủ đoàn.

VIetBF@sưu tập

Việc UAE rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu (OPEC) khiến cho tổ chức này bị ảnh hưởng vị thế đối với thị trường xuất khẩu dầu mỏ toàn cầu, trong khi vai trò của Mỹ có thể tăng lên.

Những ngày qua, giữa biến động của thị trường năng lượng toàn cầu do cuộc chiến ở Iran gây ra, UAE cũng đã chính thức rút khỏi OPEC kể từ ngày 1.5.

Bất đồng âm ỉ
Việc UAE rời khỏi OPEC là vấn đề không quá bất ngờ dù thời điểm diễn ra khác với dự báo trước đó. Trước xung đột Iran, OPEC tuy chỉ chiếm hơn 30% tổng lượng khai thác dầu thô toàn cầu, nhưng nhóm này chiếm đến hơn 70% tổng trữ lượng dầu thô toàn cầu. Trong đó, trước khi bùng nổ chiến sự Iran, UAE khai thác khoảng 3,5 - 4 triệu thùng dầu/ngày, chiếm khoảng 15% tổng sản lượng khai thác của OPEC.

Thực tế, từ vài năm qua, UAE đã có nhiều bất đồng với nhiều thành viên khác trong OPEC. Vấn đề bắt nguồn từ chiến lược cắt giảm sản lượng của nhóm. Gần 10 năm qua, OPEC cùng một số đối tác khác (gồm Nga, Azerbaijan, Bahrain, Brunei, Kazakhstan, Malaysia, Mexico, Oman, South Sudan, Sudan) hình thành nhóm OPEC+ theo đuổi chiến lược hạn chế sản lượng khai thác để nâng giá dầu thô.


Thị trường dầu thô toàn cầu đang trải qua nhiều thay đổi

ẢNH: REUTERS

Tuy nhiên, nếu không tính các thời điểm khủng hoảng do chiến tranh hay căng thẳng chính trị gây ra, giá dầu vẫn không tăng lên mức kỳ vọng mà chiến lược vừa nêu đề ra. Điều này gây ảnh hưởng đến nguồn thu của một số thành viên, nên dẫn đến sự bất đồng. OPEC+ đã nhiều lần thống nhất nới lỏng việc hạn chế xuất khẩu nhưng vẫn không đủ tạo ra sự đồng thuận giữa các thành viên. Vì thế, UAE có thời điểm đơn phương tăng sản lượng khai thác. Trong khi OPEC muốn hạn chế sản lượng khai thác, thì UAE đã đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tăng sản lượng khai thác lên mức 5 triệu thùng/ngày. Mới đây, UAE đã điều chỉnh kế hoạch đặt mục tiêu vừa nêu ngay trong năm 2027.

Trả lời Reuters về việc rời khỏi OPEC, Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cho biết quyết định được đưa ra sau khi xem xét các chiến lược năng lượng của đất nước, UAE cũng đã không thảo luận trước với nước nào khác.

Tác động thế nào?
Qua vài thập niên, OPEC thực tế mất dần ảnh hưởng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. OPEC từ mức chiếm khoảng 50% tổng sản lượng khai thác toàn cầu, thì tỷ lệ này dần giảm xuống chỉ còn khoảng 30% gần đây.

Không những vậy, cuộc chiến Iran, nhất là khi eo biển Hormuz bị bóp chặt, thì OPEC cho thấy không có khả năng điều phối thị trường năng lượng toàn cầu và vai trò của tổ chức này còn bị Mỹ lấn lướt mạnh mẽ nhất là sau khi Washington can thiệp vào Venezuela hồi đầu năm nay. Vì thế, giới quan sát nhận định việc UAE rút khỏi OPEC có thể xem là phần bắt đầu cho hồi kết của tổ chức này. Thậm chí, sau UAE thì một số thành viên khác có thể cũng nối gót rời khỏi OPEC.

Thực tế vừa nêu khiến cho Ả Rập Xê Út, vốn đóng vai trò "đầu tàu" của OPEC, phải nỗ lực nhiều hơn để tổ chức này giữ vững vị thế.

Không chỉ vậy, việc UAE rời khỏi OPEC được kỳ vọng có thể giúp giá dầu nhanh chóng phục hồi hơn khi căng thẳng Iran kết thúc, eo biển Hormuz được mở cửa trở lại. Bởi khi đó, UAE không còn hạn chế khai thác theo thỏa thuận của OPEC nên nguồn cung có thể tăng nhanh hơn. Cụ thể hơn, nếu UAE thực hiện đúng kế hoạch thì chỉ riêng nước này có thể tăng lượng khai thác thêm 2 triệu thùng/ngày, tương đương 10% mức dầu thô được vận chuyển qua eo biển Hormuz trước khi bị đình trệ do chiến sự Iran.

Xa hơn, Tập đoàn tài chính JP Morgan (Mỹ) nhận định UAE còn có thể thu hút đầu tư lớn hơn từ các công ty Mỹ để tăng lượng khai thác mà không còn bị giới hạn bởi OPEC. Với kịch bản này, Washington còn tăng cường ảnh hưởng mạnh mẽ hơn nữa đối với thị trường năng lượng toàn cầu, nhất là sau khi Mỹ gần như đang kiểm soát ngành dầu mỏ của Venezuela. Như thế, cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu sẽ bị thay đổi đáng kể.

VIetBF@sưu tập