"Gần hoàn thành" mục tiêu cốt lõi

Phát biểu tại Nhà Trắng tối thứ Tư, giờ Mỹ, ông Trump nói rằng Chiến dịch Cuồng nộ trong tháng qua đã khiến cho "khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã bị hạn chế đáng kể, và các nhà máy vũ khí và bệ phóng tên lửa của họ đang bị phá hủy thành từng mảnh".

Ông Trump cũng nói rằng "hải quân của nước này đã biến mất, không quân của họ đang trong tình trạng đổ nát", và các nhà lãnh đạo của đất nước "giờ đã tử vong".

Tổng thống Trump tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ "hoàn tất công việc" ở Iran sớm thôi vì "các mục tiêu chiến lược cốt lõi đang gần hoàn thành".

Trong khi ông Trump một lần nữa tuyên bố "Iran về cơ bản đã bị tàn phá" và rằng những nỗ lực của các quốc gia khác nhằm bảo đảm an ninh eo biển Hormuz "sẽ dễ dàng", dữ liệu từ các nhà quan sát độc lập không ủng hộ tuyên bố này.

Theo dữ liệu độc lập từ ACLED, một nhóm có trụ sở tại Mỹ chuyên theo dõi các cuộc xung đột trên toàn thế giới, Iran đã giảm số lượng các cuộc tấn công từ gần 100 cuộc vào ngày 1/3, ngày thứ hai của cuộc chiến, xuống còn không quá 50 cuộc tấn công mỗi ngày kể từ ngày 6/3. Một "cuộc tấn công" có thể bao gồm nhiều cuộc tấn công riêng lẻ tại cùng một địa điểm trong cùng một ngày.
Eo biển Hormuz sẽ "tự nhiên mở ra"

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư cho biết eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển quan trọng ngoài khơi bờ biển Iran, vốn vẫn bị đóng cửa kể từ các cuộc tấn công của Mỹ hồi tháng Hai – sẽ "tự nhiên mở ra" khi cuộc xung đột kết thúc, vẽ nên một viễn cảnh lạc quan về tương lai khi giá dầu tiếp tục tăng.

"Iran về cơ bản đã bị tàn phá – phần khó khăn nhất đã qua rồi, nên mọi việc sẽ dễ dàng hơn, và dù sao đi nữa, khi cuộc xung đột này kết thúc, eo biển sẽ tự nhiên mở ra,", ông Trump nói trong bài phát biểu trực tiếp trước toàn quốc. "Họ sẽ muốn bán dầu, bởi vì đó là tất cả những gì họ có để cố gắng tái thiết đất nước", ông nói thêm.

Tổng thống đảng Cộng hòa cho biết các địa điểm hạt nhân khác nhau của Iran đang nằm dưới sự "giám sát và kiểm soát vệ tinh gắt gao" của Mỹ, mặc dù tuyên bố rằng các cuộc tấn công phối hợp mùa hè năm ngoái đã "xóa sổ" chương trình hạt nhân của Iran. Theo AP, ông Trump đã đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn về tình trạng hoạt động của Tehran trong vài tháng qua.

"Nếu chúng ta thấy họ có động thái nào, thậm chí chỉ là động thái hướng tới điều đó, chúng ta sẽ lại tấn công họ bằng tên lửa rất mạnh", ông Trump nói.

Hàng nghìn binh sĩ Mỹ bổ sung đã được triển khai đến Trung Đông trong tuần này, nhưng không được nhắc đến trong bài phát biểu của ông Trump vào tối ngày thứ Tư.

Ông Trump cũng không nói trực tiếp về NATO, tổ chức mà ông đã chỉ trích gay gắt vì từ chối giúp bảo đảm an ninh eo biển Hormuz.

Trước đó vào thứ Tư, Trump cho biết ông đang cân nhắc nghiêm túc việc rút Mỹ khỏi NATO, đồng thời tăng cường chỉ trích các nhà lãnh đạo châu Âu.

Tối thứ Tư, Trump nói rằng người Mỹ "không cần" eo biển này và các quốc gia cần nó "phải chiếm lấy và trân trọng nó".
Sẽ tấn công mạnh trong 2-3 tuần tới

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư đã ra tín hiệu rằng Mỹ sẵn sàng tăng cường phản ứng quân sự chống lại Iran trong "hai đến ba tuần tới".

"Chúng ta sẽ giáng đòn cực mạnh vào họ trong hai đến ba tuần tới. Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về", Trump nói trong bài phát biểu giờ cao điểm từ Nhà Trắng.

"Trong khi đó, các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra", tổng thống tiếp tục.

Đây không phải là lần đầu tiên Trump sử dụng cụm từ "trở lại thời kỳ đồ đá" liên quan đến Iran.

Trước đó cùng ngày, Trump nói trong một bài đăng trên Truth Social rằng Iran đã yêu cầu Mỹ ngừng bắn và ông sẽ chỉ xem xét yêu cầu này sau khi Iran mở lại eo biển Hormuz. Cho đến lúc đó, ông viết, "chúng ta sẽ thổi bay Iran vào quên lãng" và "trở lại thời kỳ đồ đá!!!"

Phát biểu của tổng thống được đưa ra một ngày sau khi ông gợi ý rằng Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến với Iran trong vòng hai đến ba tuần.

“Tôi có thể xác nhận rằng Tổng Thư ký sẽ tới Washington DC vào tuần tới, trong một chuyến thăm đã được lên kế hoạch từ trước”, người phát ngôn NATO Allison Hart cho biết. Nhà Trắng cũng xác nhận chuyến thăm này.

Trước đó, ông Trump nói đang cân nhắc việc rút Mỹ khỏi liên minh này, vì các thành viên châu Âu từ chối điều tàu chiến để khai thông eo biển Hormuz.

Trong phát biểu ngày 1/4 tại tiệc phục sinh ở Nhà Trắng, ông Trump chỉ trích Pháp và Anh, cùng một số đồng minh khác của Mỹ là “hổ giấy”.

NATO - bao gồm các nước châu Âu, Mỹ và Canada, được thành lập năm 1949 nhằm đối phó nguy cơ tấn công từ Liên Xô và kể từ đó trở thành trụ cột an ninh của phương Tây.

“Chúng ta đã có một số đồng minh rất tệ trong NATO. Hy vọng là chúng ta sẽ không bao giờ cần đến họ. Tôi không nghĩ là chúng ta sẽ cần”, ông Trump nói.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Reuters ngày 1/4, Tổng thống Trump cho biết ông “hoàn toàn” đang cân nhắc việc rút Mỹ khỏi NATO. “Họ không phải là bạn khi chúng tôi cần. Chúng tôi chưa bao giờ đòi hỏi họ nhiều… đây là con đường một chiều”, ông nói.

Đáp lại, Pháp nhấn mạnh liên minh quân sự này được thiết kế nhằm đảm bảo an ninh của châu Âu - Đại Tây Dương, chứ không phải để tiến hành các chiến dịch tấn công tại eo biển Hormuz.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề xuất cần có khuôn khổ của Liên Hợp Quốc cho bất kỳ hành động nào tại eo biển Hormuz, nơi Iran siết chặt kiểm soát giao thông hàng hải để gây sức ép với Mỹ. Ông Macron cho rằng các nỗ lực quốc tế chỉ có thể diễn ra khi xung đột hạ nhiệt, có sự tham vấn với các công ty bảo hiểm và vận tải biển, cũng như sự đồng thuận của Iran.

“Xin nhắc lại NATO là gì: Đó là một liên minh quân sự tập trung vào an ninh khu vực châu Âu - Đại Tây Dương. Nó không được thiết kế để thực hiện các chiến dịch tại eo biển Hormuz, điều có thể vi phạm luật pháp quốc tế”, Thứ trưởng Quân đội Pháp Alice Rufo phát biểu tại hội nghị Chiến tranh & Hòa bình ở Paris.

Bà Rufo hiểu sự khó chịu của phía Mỹ khi Pháp từ chối tham gia liên minh nhằm nhanh chóng khai thông eo biển. Tuy nhiên, Paris ủng hộ kế hoạch khôi phục giao thương và tự do hàng hải bằng các biện pháp “không mang tính tấn công”.

Trước đó, Pháp đã khiến nhà lãnh đạo Mỹ tức giận vì từ chối cho Israel sử dụng không phận để vận chuyển vũ khí Mỹ phục vụ cuộc chiến tại Iran.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Bill Clinton ký các văn kiện chung trong hội nghị thượng đỉnh Nga-Mỹ.

Tìm kiếm cơ hội

Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO), được thành lập vào ngày 4/4/1949. Sau cái chết của nhà lãnh đạo Stalin, Liên Xô dần dần nới lỏng cả chính sách đối nội và đối ngoại. Người ta hy vọng rằng các cuộc đàm phán sẽ giúp giảm căng thẳng ở châu Âu và đạt được một hình thức hội nhập nào đó.

Tại Hội nghị Ngoại trưởng Berlin, Ngoại trưởng Liên Xô Vyacheslav Molotov đề xuất một hiệp ước an ninh tập thể toàn châu Âu, đảm bảo sự thống nhất của nước Đức và tính trung lập trong tương lai.

Phương Tây bác bỏ đề xuất này, cho rằng nó sẽ làm giảm vai trò của Mỹ trên lục địa xuống chỉ còn là một quan sát viên. Anh cũng cáo buộc Liên Xô "âm mưu" và cố gắng phá hoại các kế hoạch "phòng thủ" được cho là của liên minh.

Liên Xô quyết định nhượng bộ một phần. Khi Thứ trưởng Ngoại giao Andrei Gromyko trình bày dự thảo các đề xuất mới, bao gồm khả năng Mỹ tham gia đầy đủ vào hiệp ước và Liên Xô gia nhập NATO với một số điều kiện nhất định.

Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev và Thủ tướng Georgy Malenkov đã sửa đổi thêm công hàm ngoại giao và bản cuối cùng đã được gửi đến Mỹ, Anh và Pháp.

"Rõ ràng là trong những điều kiện thích hợp, NATO có thể mất đi tính chất hiếu chiến nếu tất cả các cường quốc trong liên minh chống Hitler trở thành thành viên của tổ chức này.

Được dẫn dắt bởi các nguyên tắc bất biến trong chính sách đối ngoại hòa bình và nỗ lực giảm căng thẳng trong quan hệ quốc tế, chính phủ Liên Xô bày tỏ sự sẵn sàng xem xét cùng với các chính phủ quan tâm, vấn đề Liên Xô tham gia Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương", văn bản nêu rõ.

Đáng chú ý, chính ông Stalin cũng không loại trừ khả năng này. Tháng 8/1952, Đại sứ Pháp Louis Joxe đã tuyên bố Paris coi tổ chức này là một liên minh hoàn toàn vì hòa bình.

Vị lãnh tụ Liên Xô mỉm cười và nói với Bộ trưởng Ngoại giao Andrei Vyshinsky, người có mặt tại cuộc họp: "Trong trường hợp đó, Liên Xô có nên gia nhập khối này không?".
Kiểm tra thất bại

Cùng lúc với Liên Xô, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Byelorussia (tên cũ của Belarus) và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraine, vốn có ghế riêng tại Liên Hợp Quốc, cũng đã nộp đơn xin gia nhập NATO. Cả 3 đơn đều bị từ chối.

"Tính chất phi thực tế của đề xuất này không đáng để bàn luận", tuyên bố chính thức của liên minh NATO ngày 7/5/1954 nêu rõ.

Tuyên bố nhấn mạnh "việc trao đổi thông tin tự do và đầy đủ" đang diễn ra giữa các đồng minh, nhưng hệ thống như vậy là không thể với Liên Xô. Hơn nữa, Liên Xô với tư cách là thành viên của tổ chức "sẽ có quyền phủ quyết mọi quyết định".

Một năm sau, tại một phiên họp của Xô Viết Tối cao Liên Xô, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Nikolai Bulganin gọi bức công hàm đó là một nỗ lực nhằm thăm dò sự chân thành của các cường quốc phương Tây.

Ông nhấn mạnh việc tham gia vào "một tổ chức theo đuổi các mục tiêu phòng thủ" sẽ hoàn toàn vì lợi ích của đất nước.

Nhưng đến lúc đó, điều này đã không còn khả thi. Ngày 9/5/1955, kỷ niệm 10 năm Ngày Chiến thắng, Tây Đức gia nhập NATO.

Liên Xô không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đáp trả bằng cách thành lập một khối các quốc gia xã hội chủ nghĩa là Hiệp ước Warsaw. Trong hơn 3 thập kỷ, châu Âu bị chia thành 2 phe quân sự.

"Nỗ lực gia nhập NATO của Liên Xô là một động thái chính trị. Họ tuyên bố liên minh này chỉ nhằm giải quyết các vấn đề an ninh, và họ đang lừa dối Liên Xô", nhà sử học quân sự Nga Yuri Knutov nhận xét.

Sau khi bị từ chối, Liên Xô cuối cùng đã không còn nghi ngờ về bản chất của NATO nữa. Các cuộc chiến tranh sau đó ở Đông Dương và Trung Đông, cùng các sự kiện ở Mỹ Latinh và châu Phi, chỉ càng khẳng định rằng những lời nói về bản chất hòa bình của khối này hoàn toàn là dối trá.
Cơ hội bị bỏ lỡ

Tháng 12/1989, nhà lãnh đạo Mikhail Gorbachev và Tổng thống Mỹ George Bush chính thức tuyên bố chấm dứt Chiến tranh Lạnh. Một năm sau, nước Đức thống nhất. Hiệp ước Warsaw đang trong những tháng cuối cùng.

Ngoại trưởng Mỹ James Baker đảm bảo với nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô rằng NATO sẽ không tiến "một inch" nào về phía Đông.

Ý tưởng về một "ngôi nhà chung châu Âu vĩ đại" từ Lisbon đến Vladivostok không còn là một viễn cảnh mơ hồ nữa. Sau Hiệp ước Maastricht năm 1992, văn kiện chính thức hóa việc thành lập EU, châu Âu bắt đầu xem xét tương lai của NATO và việc xây dựng một hệ thống an ninh mới.

Mục đích của liên minh sau sự sụp đổ của đối thủ rất khó giải thích, thế nhưng Tổng thống Mỹ Bill Clinton không chỉ thành công trong việc duy trì NATO và sự hiện diện của Mỹ ở châu Âu mà còn lôi kéo khối này vào các cuộc chiến tranh sắc tộc ở Balkan.

Nga không đồng tình với đường lối hiếu chiến này nhưng vẫn sẵn sàng hợp tác.

"Chúng tôi đã sẵn sàng hợp tác, thực hiện những bước đi phi tuyến tính trong lĩnh vực an ninh và ổn định toàn cầu, nhưng các đồng nghiệp phương Tây của chúng tôi chưa sẵn sàng thoát khỏi sự ràng buộc của những định kiến địa chính trị và lịch sử", Tổng thống Nga Vladimir Putin nhận xét tại một cuộc họp của Câu lạc bộ Thảo luận Quốc tế Valdai năm 2025.

Đến năm 2000, ông Clinton đích thân đảm bảo với người đồng cấp Nga Putin rằng NATO không gây ra mối đe dọa nào cho Nga. Hơn nữa, ông sẵn sàng xem xét việc Nga tham gia khối này.

Như nhà lãnh đạo Nga nhớ lại, Tổng thống Mỹ đã đề cập đến điều này như một khả năng nhưng sau đó ông nói rằng điều đó hiện tại là "không thực tế".

"Đây là một nỗ lực chân thành, một lời kêu gọi tha thiết, nhưng đã gặp phải sự phản đối từ NATO. Một số quốc gia thành viên tuyên bố rằng nếu Nga được kết nạp, liên minh sẽ tan rã. Xét cho cùng, khi đó họ sẽ phải tính đến lập trường của Nga và điều chỉnh các quyết định của mình cho phù hợp", học giả Knutov giải thích.

Nhà sử học nhấn mạnh rằng NATO không những không bị giải thể mà còn được mở rộng đáng kể về phía Đông. Cơ hội xây dựng mối quan hệ tin cậy đã bị các nhà lãnh đạo phương Tây bỏ qua.

Từ năm 1991, tổ chức này đã có thêm 16 thành viên mới. Những lời hứa bị phá vỡ đã phơi bày mục đích thực sự của khối.

"Liệu "Nước Mỹ trên hết" có thực sự nằm trong số các ưu tiên của chính phủ Mỹ ngày nay không?" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian viết.

Bức thư của ông Pezeshkian nhằm bảo vệ hình ảnh Iran - một quốc gia mà ông khẳng định là chưa bao giờ khơi mào chiến tranh.

Trong thư, ông mô tả chương trình nghị sự "Nước Mỹ trên hết" của Tổng thống Donald Trump là hoàn toàn mâu thuẫn với chiến dịch quân sự mà Mỹ đang thực hiện tại Trung Đông.

Theo ông Pezeshkian, chính chiến dịch này đã gây ra vô số thương vong, tàn phá cơ sở hạ tầng và làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu do việc đóng cửa eo biển Hormuz, vốn là một cửa ngõ dầu mỏ huyết mạch.

"Điều này đặt ra một câu hỏi cốt lõi: Rốt cuộc thì cuộc xung đột này đang thực sự phục vụ cho lợi ích nào của người dân Mỹ?" - ông Pezeshkian viết.

Ông viết tiếp: "Liệu Iran có thực sự gây ra một mối đe dọa khách quan nào để biện minh cho những hành động như vậy không? Việc tàn sát trẻ em vô tội, phá hủy các nhà máy dược phẩm điều trị ung thư, hay việc khoe khoang về chuyện ném bom một quốc gia "trở về thời kỳ đồ đá". Tất cả những điều đó có mục đích gì khác ngoài việc hạ thấp vị thế của Mỹ trên trường quốc tế?"

Bức thư trên được công bố vào chiều 1-4, vài giờ trước khi ông Donald Trump dự kiến phát biểu trực tiếp trước người dân Mỹ lúc 21 giờ tối 1-4 theo giờ Mỹ (tức 8 giờ sáng 2-4 theo giờ Việt Nam). Đây sẽ là bài phát biểu trước toàn quốc chính thức đầu tiên của ông Donald Trump về xung đột với Iran kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Tehran hôm 28-2.

Tổng thống Donald Trump không thông báo cho người dân Mỹ trước các đợt tấn công ban đầu.

Theo trang Military.com, việc công bố bức thư cũng diễn ra chỉ vài giờ sau khi ông Donald Trump tuyên bố công khai các cuộc đàm phán giữa các quan chức Mỹ - Iran có thể dẫn đến một thỏa thuận ngừng bắn trong tương lai không xa.

Ông chủ Nhà Trắng viết trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ không xem xét việc ngừng bắn cho đến khi "eo biển Hormuz mở cửa, tự do và thông thoáng".

Trong diễn biến có liên quan, Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 1-4 thông báo tấn công hơn 12.300 mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran, bao gồm hàng chục tàu hải quân.

Theo bảng số liệu thực tế từ CENTCOM, phía Mỹ gây hư hại hoặc tiêu diệt tổng cộng hơn 155 tàu thuyền.

Quân đội Mỹ cũng khẳng định một loạt hệ thống tác chiến trên không, trên biển và trên bộ được huy động cho chiến dịch nhắm vào Iran, từ các máy bay ném bom chiến lược, máy bay chiến đấu cho đến máy bay không người lái và các hệ thống phòng thủ tên lửa.

Kể từ ngày 28-2, xung đột bùng nổ khi Mỹ - Israel không kích Iran, khiến Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và hơn 1.340 người thiệt mạng.

Đáp trả, Iran dùng tên lửa, máy bay không người lái tấn công Israel và các căn cứ Mỹ tại vùng Vịnh. Hậu quả khiến căng thẳng leo thang chóng mặt, với 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và hơn 300 người bị thương.

Đồng thời, động thái này cũng âm thầm phát đi tín hiệu về một nỗ lực sớm nhằm định hình trật tự Trung Đông hậu chiến, ở nơi cấu trúc an ninh do Mỹ dẫn dắt đang rạn nứt và bất ổn, các nhà quan sát nhận định.

Trong những tuần gần đây, một số quốc gia nổi lên với vai trò trung gian hòa giải nhằm ngăn sự sụp đổ hoàn toàn của Iran và giải quyết tình trạng tắc nghẽn tuyến giao thông hàng hải quan trọng của thế giới. Thổ Nhĩ Kỳ cùng Pakistan, Ai Cập và Ả-rập Xê-út hình thành một mặt trận ngoại giao khu vực thống nhất.

Trong các cuộc họp tại Islamabad đầu tuần này, ngoại trưởng 4 nước đã tìm cách thiết lập một kênh trung gian hòa bình chính thức, tách biệt với kế hoạch do phương Tây dẫn dắt.

Sáng kiến của Trung Quốc và Pakistan sau cuộc hội đàm giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar tại Bắc Kinh ngày 31/3 kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch và nhanh chóng khởi động đàm phán hòa bình.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh việc bảo đảm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh của Iran cũng như các quốc gia vùng Vịnh; đồng thời kêu gọi khôi phục việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz và xây dựng một khuôn khổ hòa bình dựa trên Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế.

Washington chưa phản hồi chính thức về kế hoạch chung này, nhưng chỉ vài giờ sau, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ có thể kết thúc các hoạt động quân sự chống Iran “trong vòng 2-3 tuần”.

Ông Trump cho biết “chúng tôi sẽ rời đi rất sớm”, và Tehran “không cần phải đạt được một thỏa thuận” như điều kiện tiên quyết để Mỹ kết thúc chiến dịch Epic Fury.

Ông Niu Xinchun - Phó Hiệu trưởng Đại học Ninh Hạ và là một chuyên gia về chính trị Trung Đông, lưu ý rằng dù sáng kiến không trực tiếp nhắc tên Mỹ hay Israel, nhưng rõ ràng nhắm tới các hành động gần đây của họ, đặc biệt là việc Washington vừa tuyên bố đàm phán với Iran vừa mở rộng chiến sự và đe dọa các đòn tấn công tiếp theo.

Khi xung đột lan rộng ra ngoài chiến trường sang nhiều cơ sở năng lượng và công nghiệp ở các quốc gia vùng Vịnh lân cận, ông Niu cho rằng cuộc chiến đã phơi bày những hạn chế trong năng lực răn đe của Washington.

Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc mạnh vào sự bảo vệ quân sự của Mỹ, nhưng niềm tin của họ vào “ô an ninh” này đã bị lung lay khi cơ sở hạ tầng trọng yếu của họ bị tấn công trong những tuần qua.

Ông Niu cho rằng việc nhấn mạnh các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc là một điểm đặc biệt mang tính định hướng tương lai, mở ra nền tảng khác cho sự ổn định lâu dài.

“Đối với các nước trong khu vực, điều này rõ ràng chuẩn bị nền tảng cho hòa bình hậu chiến”, ông nói.

Tuy vậy, ông cũng cảnh báo rằng còn quá sớm để nói về trật tự hậu chiến, bởi “cách thức và thời điểm cuộc chiến kết thúc sẽ quyết định kết cục”.
Khoảng trống quyền lực

Nhà nghiên cứu Jodie Wen, công tác tại Trung tâm An ninh và Chiến lược quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa, cho rằng sự thay đổi trong cấu trúc an ninh vùng Vịnh đã bắt đầu diễn ra.

“Kể từ năm 2023, sức mạnh của Iran suy yếu trong khi Israel gia tăng. Các quốc gia vùng Vịnh vốn dựa vào bảo đảm an ninh của Mỹ, nhưng nay cảm thấy dễ bị tổn thương và đã tìm đến các nước bên ngoài như Pakistan và Trung Quốc để cân bằng khu vực”, bà nói.

Theo nhà nghiên cứu này, trật tự tương lai phụ thuộc nhiều vào cách cuộc chiến kết thúc, nhưng những biến động và bất định trong chính sách của Washington đang tạo ra một khoảng trống, mở ra cơ hội cho nhiều chủ thể hơn, bao gồm Trung Quốc và Pakistan.

Bà tỏ ra lạc quan thận trọng về triển vọng hòa giải, đồng thời cảnh báo không nên diễn giải quá mức vai trò của Trung Quốc, bởi trong các xung đột Trung Đông, các quốc gia khu vực thường vẫn là bên đối thoại chính.

“Tuy nhiên, khi chiến tranh kéo dài, Trung Quốc - với tư cách một cường quốc bên ngoài lớn, ngày càng được coi là cần thiết”, bà nói.

Bà Wen so sánh tình hình hiện nay với tiến trình hòa giải giữa Ả-rập Xê-út với Iran năm 2023, khi Trung Quốc được coi là một bên bảo đảm đáng tin cậy.

“Iran không tin Mỹ, Pakistan chưa đủ trọng lượng, nên cần một cường quốc lớn. Trung Quốc có cả năng lực lẫn uy tín. Nhưng điều đó không có nghĩa là Trung Quốc sẽ can dự quân sự sâu hơn. Thay vào đó, họ sẽ đóng góp về ngoại giao và chính trị, chứ không phải quân sự”, bà nói.

Quân đội Israel cho biết họ đã phát hiện các vụ phóng tên lửa của Iran. Quân đội Israel cho hay: "Hệ thống phòng thủ đang hoạt động để đánh chặn mối đe dọa".

Ngay trước đó, Tổng thống Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã giành được "những chiến thắng áp đảo" trước Iran trong chiến dịch quân sự kéo dài hơn 4 tuần qua. Tổng thống Mỹ tuyên bố Iran chỉ còn "rất ít" bệ phóng tên lửa.

Ông nói rằng hải quân Iran đã bị tiêu diệt, không quân bị tàn phá, hầu hết các nhà lãnh đạo đều đã thiệt mạng và khả năng phóng tên lửa bị hạn chế.

Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố nước này sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược cốt lõi là loại bỏ khả năng chế tạo bom hạt nhân và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm của Iran. Tổng thống Mỹ đã khép lại bài phát biểu dài khoảng 30 phút bằng việc tái khẳng định rằng Mỹ đã giành thắng lợi và xung đột gần như đã kết thúc.

Phản ứng ngay sau phát biểu tại Nhà Trắng của ông Donald Trump, giá dầu tăng hơn 4% và chứng khoán châu Á giảm điểm trong phiên giao dịch sáng 2-4.

Theo hãng tin AP, các chỉ số chứng khoán quan trọng ở châu Á như chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản, chỉ số Kospi của Hàn Quốc, chỉ số Hang Seng của Hồng Kông (Trung Quốc) đều giảm điểm trong phiên sáng 2-4.

Trong khi đó, giá dầu thô Brent tăng 5% lên 106,22 USD/thùng. Giá dầu WTI của Mỹ tăng 4,2% lên 104,36 USD/thùng. Trong bài phát biểu của mình, ông Donald Trump cho rằng sự tăng giá dầu là do Iran tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các tàu chở dầu thương mại và các nước láng giềng không liên quan gì đến cuộc xung đột.

Ông nói rằng Mỹ sẽ "đánh mạnh" vào Iran trong 2 hoặc 3 tuần tới, đồng thời nói thêm cuộc chiến sẽ không kéo dài và đàm phán với Tehran đang diễn ra, để ngỏ khả năng giải quyết bằng con đường ngoại giao.

Ông Giles Alston, nhà phân tích rủi ro chính trị tại công ty tư vấn quốc tế Oxford Analytica, cho biết hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz khó có thể được nối lại trong thời gian ngắn. Ông nói trên đài CNBC hôm 2-4: "Ngày càng rõ ràng rằng Washington hầu như không còn can thiệp vào việc các nước cần làm gì để vận chuyển dầu ra khỏi và qua eo biển Hormuz. Đây là vấn đề mà những bên vận chuyển dầu qua eo biển phải tự giải quyết".

FT dẫn các nguồn thạo tin cho biết, Tổng thống Trump đã đe dọa ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine nhằm gây áp lực lên các đồng minh châu Âu, buộc họ phải tham gia cái gọi là liên minh các quốc gia sẵn sàng mở lại eo biển Hormuz, vốn đang bị Iran phong tỏa.

Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel, huyết mạch hàng hải toàn cầu này đã bị nhà nước Cộng hòa Hồi giáo phong tỏa. Điều đó khiến nguồn cung 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới bị cắt đứt.

Tháng trước, Tổng thống Mỹ đã yêu cầu NATO giúp mở lại eo biển này nhưng đã bị châu Âu từ chối. Một số nước thành viên NATO cho rằng động thái này là không khả thi còn số khác nói thẳng “đây không phải cuộc chiến của chúng tôi”.

Ba quan chức am hiểu các cuộc thảo luận cho biết ông Trump đã phản ứng bằng cách đe dọa ngừng cung cấp cho Purl – sáng kiến mua sắm vũ khí của NATO dành cho Ukraine, được tài trợ bởi các quốc gia châu Âu.

Kết quả là, theo thúc giục của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, một nhóm quốc gia gồm các thành viên chủ chốt của liên minh như Pháp, Đức và Anh đã nhanh chóng đưa ra một tuyên bố chung vào ngày 19/3, trong đó nêu rõ: “Chúng tôi bày tỏ sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực phù hợp nhằm đảm bảo an toàn cho việc lưu thông qua eo biển Hormuz.”

Một trong các quan chức được báo cáo về các cuộc thảo luận cho biết: “Chính ông Rutte là người thúc đẩy tuyên bố chung vì ông Trump đã đe dọa rút khỏi Purl và nói chung là rút khỏi Ukraine. Tuyên bố sau đó được soạn thảo rất nhanh và các quốc gia khác tham gia sau đó vì không đủ thời gian để mời tất cả cùng ký ngay từ đầu.”

Hai quan chức cho biết ông Rutte đã tham gia nhiều cuộc điện đàm với ông Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong hai ngày trước khi tuyên bố được công bố.

Một quan chức khác nói rằng trong cuộc gọi với Pháp, Đức và Anh, ông Rutte đã mô tả ông Trump là “khá kích động” trước việc các nước châu Âu từ chối hỗ trợ bảo vệ eo biển Hormuz.

Các quan chức Anh khẳng định rằng Anh và Mỹ đã thảo luận “ở cấp độ quân đội với quân đội” về các phương án đảm bảo an ninh cho eo biển trước ngày 19/3, nhưng không phủ nhận việc Washington đã đe dọa rút hỗ trợ cho Ukraine nếu các nước NATO không tăng cường hành động.

Phó thư ký báo chí Nhà Trắng Anna Kelly cho biết: “Tổng thống Trump đã nhiều lần thể hiện sự thất vọng với NATO và các đồng minh khác, và như ông nhấn mạnh, ‘Mỹ sẽ ghi nhớ điều này’.”

Ông Trump nhiều lần bày tỏ thất vọng với các đồng minh châu Âu vì không làm nhiều hơn để hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến chống lại Iran, đồng thời coi xung đột tại Ukraine là vấn đề của châu Âu. “Chúng tôi ở đó để bảo vệ NATO, bảo vệ họ trước Nga. Nhưng họ không ở đó để bảo vệ chúng tôi. Thật vô lý,” ông nói trong cuộc họp nội các tuần trước.

Các chiến dịch quân sự Mỹ–Israel nhằm vào Iran đã làm gia tăng cạnh tranh toàn cầu đối với tên lửa đánh chặn Pac-3, được phóng từ hệ thống phòng không Patriot và được các quốc gia vùng Vịnh sử dụng để phòng thủ trước các cuộc tấn công của Iran. Đây cũng là thành phần quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Ukraine trước tên lửa Nga.

Ông Rubio cho biết hôm thứ Sáu rằng nguồn cung quân sự của Mỹ cho Ukraine thông qua cơ chế Purl chưa bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến ở Trung Đông. “Cho đến nay chưa có gì bị chuyển hướng,” ông nói thêm.

Tuy nhiên, ông Rubio không loại trừ khả năng trong tương lai Mỹ có thể điều chuyển các vũ khí vốn dành cho Ukraine để bổ sung kho dự trữ của mình đã bị tiêu hao trong cuộc chiến chống lại Iran.

Iran khẳng định năng lực quân sự thực sự của họ vẫn là ẩn số, đồng thời cảnh báo sẽ tung ra những đòn đáp trả khốc liệt hơn trong thời gian tới.
Ông Ebrahim Zolfaghari, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 2-4 khẳng định đối phương thiếu thông tin chính xác về năng lực quân sự thực sự của Iran.

Bên cạnh đó, ông Zolfaghari lưu ý các địa điểm sản xuất chiến lược vẫn an toàn và bí mật.

Người phát ngôn cảnh báo sau những đòn giáng nặng nề vừa qua, Iran sẽ sớm tung ra những hành động đáp trả quy mô và có sức hủy diệt khủng khiếp hơn nữa. Ông Zolfaghari tuyên bố cuộc xung đột sẽ tiếp diễn cho đến khi đối phương phải đầu hàng.

Hãng tin WANA dẫn lời ông Ebrahim Zolfaghari nêu rõ: "Như chúng tôi đã nói trước đây, chúng tôi nói với Mỹ và Israel rằng thông tin của các ông về sức mạnh quân sự và trang bị của chúng tôi là không đầy đủ. Các ông không nắm được năng lực rộng lớn và mang tính chiến lược của chúng tôi".Ông Zolfaghari bác bỏ tuyên bố trước đó của Mỹ - Israel rằng họ đã phá hủy các trung tâm sản xuất tên lửa chiến lược, máy bay không người lái (UAV) tấn công tầm xa và chính xác, các hệ thống phòng không hiện đại, tác chiến điện tử và thiết bị đặc biệt của Iran.

Ông khẳng định Mỹ và Israel đã nhắm vào những cơ sở không quan trọng. "Việc sản xuất vũ khí quân sự chiến lược của chúng tôi diễn ra tại những địa điểm mà các ông hoàn toàn không biết và sẽ không bao giờ có thể tiếp cận được" - người phát ngôn nói.

Ông Zolfaqari khuyến cáo Mỹ và Israel không nên đếm số lượng tên lửa, UAV và thiết bị chiến lược của Iran vì chắc chắn họ sẽ tính toán sai.

Trong diễn biến khác, Chủ tịch Hội đồng Thông tin Chính phủ Iran Elias Hazrati tuyên bố Iran sẵn sàng ký kết thỏa thuận với các nước châu Âu, châu Á và Ả rập về việc sử dụng eo biển Hormuz.Cụ thể, ông Hazrati phát biểu trên sóng truyền hình quốc gia ngày 2-4: "Tổng thống Donald Trump đang nói những điều vô lý về eo biển Hormuz. Hiện nay, chúng tôi đang xem xét ý tưởng công bố một thỏa thuận liên quan đến khu vực này. Chúng tôi sẽ mời các nước châu Âu, châu Á và Ả Rập có nhu cầu sử dụng eo biển đến ký kết thỏa thuận với Iran".

Theo hãng thông tấn TASS, ông Hazrati khẳng định Iran đang kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch ngoài khơi Iran vốn bị phong tỏa sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào tháng 2.

Trước đó, vào ngày 1-4, Tổng thống Donald Trump nhận định eo biển Hormuz "sẽ tự động mở lại" khi xung đột kết thúc.

Theo ông Donald Trump, Mỹ không phụ thuộc vào các chuyến hàng đi qua eo biển này. Vì vậy, việc khôi phục giao thông eo biển Hormuz là trách nhiệm của những nước nào dựa vào nguồn dầu vận chuyển qua đây.

Trong bài phát biểu trước người dân Mỹ hôm 1/4, Tổng thống Trump cho rằng kho tên lửa đạn đạo của Iran có thể sớm "vươn tới lãnh thổ Mỹ, châu Âu - và hầu như bất kỳ nơi nào trên thế giới". Ông nhấn mạnh Iran đang nỗ lực sản xuất ngày càng nhiều tên lửa với tầm bắn xa nhất có thể, đồng thời tuyên bố Mỹ đã phá hủy các năng lực này.

"Họ muốn sản xuất càng nhiều tên lửa càng tốt, họ đã làm được điều đó với tầm bắn xa nhất có thể, và họ sở hữu một số loại vũ khí mà không ai tin là họ có. Chúng tôi vừa mới biết điều đó. Chúng tôi đã phá huỷ chúng", ông nói.

Phát biểu của ông Trump được đưa ra sau khi xuất hiện thông tin Iran từng tìm cách tấn công một căn cứ của Mỹ và Anh cách bờ biển nước này hơn 3.200 km, làm dấy lên lo ngại về khả năng tấn công tầm xa của Tehran.

Trước đây, ông Trump cũng từng đưa ra những nhận định tương tự. Tuy nhiên, các nguồn tin nói với CNN rằng lập luận đó không được tình báo Mỹ xác nhận. Hiện không có thông tin tình báo nào cho thấy Iran đang theo đuổi chương trình tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) nhằm tấn công vào lãnh thổ Mỹ.

Iran được cho là đang sở hữu các tên lửa đạn đạo tầm ngắn có thể đe dọa các căn cứ và nhân viên Mỹ trong khu vực, như chính quyền Washington đã cảnh báo trước đó.

Liên quan đến chương trình hạt nhân, trong cuộc phỏng vấn với Reuters , Tổng thống Trump cho biết ông không quan tâm đến việc thu hồi uranium đã được làm giàu của Iran vì nó được chôn sâu dưới lòng đất.

"Chuyện đó quá bí mật, tôi không quan tâm đến nó... Chúng tôi sẽ luôn theo dõi nó qua vệ tinh", ông Trump nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại.

Quan điểm này có phần khác với phát biểu trước đó của chính ông, khi cho rằng Mỹ có thể trực tiếp thu hồi uranium nếu đạt được thỏa thuận với Iran. Theo các nguồn tin, bất kỳ nỗ lực nào như vậy cũng có thể đòi hỏi sự can thiệp quân sự trên bộ.

Dù vậy, Tổng thống Trump tái khẳng định mục tiêu cốt lõi của Mỹ là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời nhận định hiện tại Tehran "không có khả năng" phát triển loại vũ khí này.

Theo thông báo của Chính phủ Ấn Độ, cuộc điều tra dân số 10 năm một lần sẽ chính thức khởi động từ ngày 1/4/2026. Ban đầu, dự kiến diễn ra năm 2021 nhưng đã bị trì hoãn một phần do đại dịch Covid-19.

Tờ Reuters mô tả đây là "nhiệm vụ khổng lồ" và Ấn Độ phải huy động tới 3 triệu quan chức tham gia. Họ phải dành một năm để "đếm" từng người ở quốc gia đông dân nhất thế giới này.

Quá trình thu thập dữ liệu sẽ gồm hai giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất tập trung lập danh sách nhà ở và điều kiện sinh hoạt. Giai đoạn thứ hai ghi nhận thông tin về cư dân cùng các chỉ số kinh tế - xã hội, theo Ủy viên điều tra dân số Mritunjay Kumar Narayan.

Ở giai đoạn đầu cho phép người dân đăng ký trực tuyến trong thời gian ngắn, trước khi triển khai các đợt điều tra trực tiếp.

Với dân số đã vượt 1,4 tỷ người, Ấn Độ hiện là quốc gia đông dân nhất thế giới, vượt qua Trung Quốc. Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc, xu hướng tăng dân số này đã được ghi nhận rõ từ năm 2023.

Các nhà phân tích không coi quy mô dân số của Ấn Độ là một vấn đề đáng lo ngại. Chính phủ từ lâu đã ca ngợi dân số trẻ chiếm đa số là cơ hội để tạo ra một nguồn lao động lành nghề dồi dào, trong khi nhiều nền kinh tế lớn khác đang phải vật lộn với lực lượng lao động suy giảm và già hóa.

Ông Narayan cho biết, cuộc điều tra dân số cũng sẽ thu thập thông tin chi tiết về các tầng lớp xã hội. Hệ thống phân tầng xã hội cứng nhắc này đã tồn tại hàng nghìn năm và ăn sâu vào đời sống và chính trị Ấn Độ.

Cùng với đó, nhiều chính sách công, đặc biệt trong tuyển dụng và giáo dục, vẫn dành ưu tiên cho các nhóm được coi là đẳng cấp thấp hơn.

Tuy nhiên, việc ghi nhận dữ liệu đẳng cấp tiếp tục gây tranh cãi. Những người ủng hộ cho rằng đây là cơ sở cần thiết để phân bổ hỗ trợ xã hội hiệu quả, trong khi các ý kiến phản đối cho rằng hệ thống này không còn phù hợp với tham vọng trở thành cường quốc toàn cầu của Ấn Độ.

Trước đó, Ấn Độ từng thu thập dữ liệu đẳng cấp vào năm 2011 - lần đầu sau 80 năm - nhưng kết quả không được công bố đầy đủ do lo ngại về độ chính xác.

Dự kiến, cuộc tổng điều tra dân số sẽ hoàn tất vào tháng 3 năm sau. Theo ông Narayan, một số bộ dữ liệu sẽ được công bố sớm sau khi hoàn tất, đánh dấu lần đầu tiên dữ liệu điều tra được số hóa toàn diện.