Giữa cơn bão chiến tranh chưa có hồi kết, Washington đưa ra một nhận định khiến nhiều người phải suy ngẫm: Iran chưa sụp đổ, nhưng đã suy yếu nặng nề. Nói như dân gian ta: “cây chưa ngã nhưng gốc đã lung lay”, nhìn thì còn đứng đó, nhưng bên trong đã rệu rã.
Tình báo Mỹ: chế độ Iran vẫn còn, nhưng đã bị “bào mòn”
Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ, bà Tulsi Gabbard, cho biết cộng đồng tình báo Mỹ đánh giá rằng chế độ Iran “vẫn tồn tại”, nhưng đã bị suy giảm nghiêm trọng do các cuộc tấn công vào giới lãnh đạo và năng lực quân sự. Nói cách khác, bộ khung vẫn còn, nhưng “xương đã gãy, thịt đã rã”.
Đặc biệt, sau hàng loạt đòn đánh nhằm vào tầng lớp lãnh đạo cao cấp – từ A Lý La Gia Ni (Ali Larijani) cho tới các chỉ huy quân sự – hệ thống quyền lực Iran bị chấn động mạnh. Tuy chưa sụp, nhưng rõ ràng đã mất đi sự ổn định vốn có.
Nếu sống sót: Iran sẽ âm thầm phục hồi trong nhiều năm
Theo đánh giá của Mỹ, nếu chế độ Iran vẫn tồn tại sau cuộc chiến, họ sẽ không dừng lại. Ngược lại, Tehran sẽ bước vào một quá trình tái xây dựng kéo dài nhiều năm, tập trung vào:
• Quân đội truyền thống
• Hệ thống tên lửa
• Lực lượng UAV (máy bay không người lái)
“Thua keo này bày keo khác”, Iran có thể tạm lùi một bước, nhưng sẽ tìm cách quay trở lại mạnh hơn. Đây là điều khiến Mỹ và phương Tây đặc biệt lo ngại.
Trước chiến tranh: Iran đã âm thầm phục hồi hạt nhân
Ngay trước khi chiến sự bùng nổ, tình báo Mỹ đã nhận định Iran đang cố gắng khôi phục chương trình hạt nhân sau những thiệt hại từ cuộc chiến 12 ngày trước đó. Đồng thời, Tehran tiếp tục từ chối tuân thủ các nghĩa vụ quốc tế liên quan đến hạt nhân.
Dù chưa rõ mức độ phục hồi đến đâu, nhưng rõ ràng Iran không hề từ bỏ tham vọng. “Lửa còn than còn”, chỉ cần còn điều kiện, họ sẽ tìm cách nhóm lại.
Sức mạnh quân sự truyền thống: gần như bị phá hủy
Một điểm đáng chú ý: khả năng triển khai sức mạnh quân sự truyền thống của Iran đã bị phá hủy phần lớn. Điều này khiến Tehran rơi vào thế khó, với rất ít lựa chọn quân sự trực diện.
Cùng với đó, chiến dịch “áp lực tối đa” của Mỹ và các lệnh trừng phạt từ châu Âu đã làm suy yếu nghiêm trọng vị thế chiến lược của Iran. “Tiền hết, lực suy”, chiến tranh càng kéo dài, kinh tế càng kiệt quệ.
Nguy cơ bất ổn nội bộ: “trong ấm ngoài lạnh”
Tình báo Mỹ dự báo căng thẳng nội bộ Iran sẽ gia tăng khi kinh tế ngày càng xấu đi. Khi đời sống người dân khó khăn, lòng tin suy giảm, thì nguy cơ bất ổn là điều khó tránh.
“Trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ đã tường”, những rạn nứt bên trong có thể trở thành điểm yếu chí mạng nếu kéo dài.
ICBM trước 2035: mối đe dọa dài hạn
Một cảnh báo đáng chú ý khác: Iran có thể phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) có khả năng sử dụng trong quân sự trước năm 2035 nếu họ quyết tâm theo đuổi.
Giám đốc CIA cũng nhấn mạnh Iran đang tích lũy kinh nghiệm thông qua chương trình phóng vệ tinh, vốn có thể chuyển đổi sang công nghệ tên lửa tầm xa. Nếu không bị ngăn chặn, họ có thể vươn tới lãnh thổ Mỹ trong tương lai.
“Nuôi ong tay áo”, nếu để đối phương âm thầm lớn mạnh, hậu quả về sau sẽ rất khó lường.
Sau cái chết của A Lý La Gia Ni (Ali Larijani): khoảng trống quyền lực nguy hiểm
Một chuyên gia cảnh báo: việc loại bỏ A Lý La Gia Ni (Ali Larijani) đã tạo ra một khoảng trống quyền lực lớn trong nội bộ Iran. Quyền lực đang dần chuyển sang tay các sĩ quan trẻ hơn, cứng rắn hơn.
Điều này có thể khiến Iran sau chiến tranh trở nên cực đoan hơn, thậm chí mang dáng dấp của một “Triều Tiên thứ hai” ngay giữa Trung Đông. Một quốc gia khép kín, hiếu chiến và khó kiểm soát.
Tulsi Gabbard không phải là cái tên xa lạ trong chính trường Mỹ, nhưng lại là một nhân vật rất “khó xếp loại”. Bà không hoàn toàn thuộc về cánh tả, cũng không hẳn đứng về cánh hữu. Nói theo kiểu dân gian: “không giống ai, mà cũng chẳng ai giống”, chính điều đó khiến bà trở thành một hiện tượng đặc biệt.
Xuất thân: từ quân nhân đến chính trị gia
Tulsi Gabbard sinh năm 1981 tại Hawaii, là người gốc Samoa – một nền tảng hiếm thấy trong giới lãnh đạo Mỹ. Bà từng phục vụ trong quân đội, tham gia chiến trường Iraq với tư cách là một quân nhân thực thụ. Không phải kiểu “chính trị gia bàn giấy”, Gabbard bước ra từ chiến tranh, từng chứng kiến tận mắt cái giá của xung đột.
Chính trải nghiệm này đã ảnh hưởng sâu sắc đến quan điểm chính trị của bà sau này.
Lý tưởng cốt lõi: chống chiến tranh can thiệp
Điểm nổi bật nhất trong tư tưởng của Tulsi Gabbard là lập trường chống lại các cuộc chiến tranh can thiệp của Mỹ ở nước ngoài. Bà nhiều lần chỉ trích các cuộc chiến Trung Đông, cho rằng chúng tốn kém, vô ích và gây tổn hại cho cả người Mỹ lẫn các quốc gia liên quan.
Nếu tóm gọn bằng một câu:
👉 “Nước Mỹ không nên làm cảnh sát toàn cầu”
Bà tin rằng an ninh quốc gia không đến từ việc gây chiến liên miên, mà từ việc bảo vệ lợi ích thực sự của người dân Mỹ.
Một tiếng nói “lạc tông” trong hệ thống
Trong thời gian là nghị sĩ Đảng Dân chủ, Gabbard thường xuyên đi ngược lại dòng chính của đảng mình. Bà từng chỉ trích cả chính quyền Obama lẫn các chính trị gia Dân chủ khác về chính sách đối ngoại.
Điều này khiến bà bị cô lập, thậm chí bị xem là “kẻ ngoài cuộc” trong chính đảng của mình. Nhưng cũng chính điều đó lại giúp bà thu hút một lượng lớn người ủng hộ, những người chán ngán kiểu chính trị truyền thống.
Từ Dân chủ sang độc lập: con đường riêng
Sau nhiều năm bất đồng, Tulsi Gabbard rời khỏi Đảng Dân chủ và chọn con đường độc lập. Đây là bước đi không dễ dàng trong hệ thống chính trị Mỹ, nơi hai đảng lớn gần như chi phối toàn bộ.
Nhưng Gabbard chấp nhận điều đó, vì bà tin rằng “giữ nguyên tắc còn hơn giữ ghế”. Một lựa chọn mang màu sắc cá nhân rất rõ rệt.
Mục tiêu chính trị: nước Mỹ mạnh nhưng không hiếu chiến
Tulsi Gabbard theo đuổi một tầm nhìn khá rõ ràng:
• Một nước Mỹ mạnh về quốc phòng
• Nhưng không sa lầy vào các cuộc chiến vô tận
• Tập trung vào lợi ích nội địa
• Giảm phụ thuộc vào xung đột bên ngoài
Bà không phải người theo chủ nghĩa “yếu mềm”, mà ngược lại, bà ủng hộ quân đội mạnh, nhưng chỉ sử dụng khi thực sự cần thiết.
Tulsi Gabbard là kiểu chính trị gia không dễ đoán, không dễ xếp vào khuôn mẫu. Bà chọn con đường riêng, chấp nhận bị chỉ trích để giữ quan điểm của mình.
Người Việt có câu:
“Đường đi khó, không phải vì ngăn sông cách núi, mà vì lòng người ngại núi e sông.”
Gabbard đã chọn đi con đường khó – con đường của một người dám nói khác, dám làm khác, và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Trong một thế giới chính trị đầy toan tính, đó có lẽ chính là điều khiến bà trở nên đặc biệt.
Iran phản pháo: “không phải lỗi của chúng tôi”
Ngoại trưởng Iran, Abbas Araghchi, lên tiếng biện minh cho các cuộc tấn công vào khu vực đô thị, cho rằng đó không phải lỗi của Iran, mà do Mỹ đã di chuyển lực lượng từ căn cứ quân sự sang khách sạn trong các thành phố.
Theo ông, Iran chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự, nhưng việc các mục tiêu này nằm gần khu dân cư là do phía Mỹ gây ra. Đồng thời, Iran khẳng định không muốn ngừng bắn, mà muốn kết thúc chiến tranh hoàn toàn trên mọi mặt trận.
Về eo biển Hormuz – nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu thế giới – Iran cho rằng sau chiến tranh cần thiết lập một cơ chế mới để đảm bảo lưu thông an toàn.
Điều này cho thấy Tehran không chỉ nghĩ đến chiến tranh, mà còn chuẩn bị cho “luật chơi mới” hậu xung đột.
Iran cố gắng trấn an dư luận khi cho rằng cái chết của A Lý La Gia Ni (Ali Larijani) không ảnh hưởng đến cấu trúc chính trị, vì hệ thống của họ đủ mạnh.
