Cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ (CBP) đang xây dựng quy trình hoàn trả khoảng 166 tỉ USD tiền thuế quan cho gần 330.000 nhà nhập khẩu, sau khi các mức thuế do Tổng thống Donald Trump áp đặt bị tòa án tuyên là bất hợp pháp.

Trong hồ sơ nộp lên tòa án ngày 6.3, ông Brandon Lord, quan chức CBP, cho biết cơ quan này cần khoảng 45 ngày để thiết lập một hệ thống mới nhằm xử lý việc hoàn thuế. Tuyên bố được đưa ra trước cuộc họp giữa các luật sư chính phủ và thẩm phán Richard Eaton của Tòa án thương mại quốc tế Mỹ nhằm thảo luận cơ chế hoàn tiền cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng, theo Reuters.

Tháng trước, Tòa án tối cao Mỹ phán quyết các mức thuế quan - vốn là trọng tâm trong chính sách kinh tế của chính quyền Tổng thống Trump - là vi hiến. Tuy nhiên, tòa án không nêu rõ cơ chế hoàn trả số tiền thuế đã thu, khiến nhiều nhà nhập khẩu lo ngại quy trình đòi lại tiền sẽ kéo dài và tốn kém.

Theo ông Lord, hệ thống mới dự kiến sẽ yêu cầu tối thiểu giấy tờ từ phía doanh nghiệp. Các nhà nhập khẩu chỉ cần nộp tờ khai vào hệ thống điện tử ACE của CBP, cung cấp thông tin chi tiết về các khoản thuế đã nộp. Sau khi được xác nhận, khoản tiền hoàn (kèm lãi suất) sẽ được Bộ Tài chính Mỹ chi trả.Tin Bộ Nội Vụ

Mỗi nhà nhập khẩu sẽ nhận một khoản thanh toán duy nhất, bất kể đã khai báo bao nhiêu lô hàng riêng lẻ. CBP cũng cho biết doanh nghiệp không cần phải khởi kiện để được hoàn tiền nếu hệ thống mới vận hành đầy đủ.



Tuy nhiên, ông Lord cho biết CBP không thể thực hiện ngay lệnh hoàn thuế theo phán quyết ngày 4.3 của thẩm phán Eaton, do quy mô nhiệm vụ quá lớn. Theo ước tính của cơ quan này, các nhà nhập khẩu đã nộp khoảng 166 tỉ USD thuế quan cho hơn 53 triệu lô hàng. Nếu xử lý theo quy trình hiện tại, CBP sẽ phải rà soát thủ công từng hồ sơ, một công việc có thể tiêu tốn hơn 4 triệu giờ lao động.

"Các thủ tục hành chính và hệ thống công nghệ hiện tại không phù hợp để xử lý nhiệm vụ quy mô như vậy", ông Lord cho biết, đồng thời cảnh báo việc xử lý thủ công có thể ảnh hưởng đến các nhiệm vụ thực thi thương mại khác của cơ quan.

Sau khi xem xét tuyên bố của CBP, thẩm phán Eaton đã điều chỉnh phán quyết trước đó, bỏ yêu cầu "tuân thủ ngay lập tức", qua đó tạo thêm thời gian để cơ quan hải quan triển khai hệ thống mới.

Hiện ông Eaton đang thụ lý khoảng 2.000 vụ kiện do các nhà nhập khẩu đệ trình yêu cầu hoàn tiền, trong đó có những doanh nghiệp lớn như FedEx và L'Oréal. Các luật sư thương mại cho rằng đây chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm", và hàng nghìn vụ kiện khác có thể được nộp nếu chính phủ Mỹ không xây dựng được cơ chế hoàn thuế tự động.

Ngày 6.3, các công ty con của Nintendo và CVS cũng trở thành những doanh nghiệp mới nhất khởi kiện để đòi hoàn tiền thuế.

Tuy nhiên, dữ liệu từ CBP cho thấy số doanh nghiệp đăng ký hệ thống hoàn thuế điện tử vẫn còn rất hạn chế. Trong số hơn 330.000 nhà nhập khẩu đã nộp thuế bị coi là bất hợp pháp, chỉ 21.423 doanh nghiệp đăng ký hệ thống hoàn thuế trực tuyến được triển khai từ ngày 6.2.

Thẩm phán Eaton hiện sử dụng vụ kiện của Công ty Atmus Filtration làm cơ sở pháp lý để xem xét việc buộc CBP hoàn tiền cho toàn bộ các nhà nhập khẩu bị ảnh hưởng.

Ông Andrew Đỗ, cựu giám sát viên Địa Hạt 1 của Orange County, đang ở tù vì tội nhận hối lộ, cùng phụ tá thân cận nhất đe dọa và gây áp lực với nhân viên quận hạt để buộc họ phê chuẩn các hợp đồng, và khoản thanh toán cho cấp dưới và các nhà tài trợ chính trị của ông, vượt xa $10 triệu mà ông bị kết án chuyển sai mục đích.

Theo nhật báo The Orange County Register, bản kiểm toán do Hội Đồng Giám Sát Orange County yêu cầu năm ngoái, cho biết ông Andrew Đỗ và chánh văn phòng của ông là ông Chris Wangsaporn “tạo ra một văn hóa làm việc trong đó các quyết định liên quan đến hợp đồng của Địa Hạt 1 không được phép bị chất vấn.”

Năm 2024, ông Andrew nhận tội chuyển $10 triệu tiền cứu trợ đại dịch cho các tổ chức từ thiện có liên hệ với ông, chủ yếu là tổ chức Viet America Society (VAS), do con gái ông, cô Rhiannon Đỗ, làm lãnh đạo để đổi lấy tiền lại quả.

Tuy nhiên, cuộc kiểm toán mới do công ty kế toán Weaver thực hiện cho thấy ông còn ép quận hạt chi thêm $800,000 cho một công ty có thể đã tính phí xét nghiệm COVID-19 hai lần, đồng thời chuyển tiền cho các nhà tài trợ chiến dịch tranh cử tham gia tổ chức Lễ Hội Tết do văn phòng ông bảo trợ.

Kiểm toán viên cho biết trong gần một thập niên giữ ghế giám sát viên, ông Andrew tích lũy quyền lực chính trị đáng kể, đến mức có thể vượt qua các quy trình xét duyệt và chi tiêu của quận hạt, trong khi dường như không có ai trong hệ thống đặt câu hỏi.



Khi nhân viên phản đối, ông Andrew và chánh văn phòng thường vượt cấp để gây áp lực, bản kiểm toán cho biết.

Bản kiểm toán viết: “Các hợp đồng dường như được hướng đến những doanh nghiệp có thành viên gia đình trực hệ của cựu Giám Sát Viên Andrew Đỗ làm việc, những doanh nghiệp đóng góp cho chiến dịch tranh cử của ông ngay sau khi được trao hợp đồng, những doanh nghiệp cung cấp nền tảng truyền thông cho ông, cũng như các doanh nghiệp tham gia nhiều hoạt động trong Lễ Hội Tết, và Tết Trung Thu tổ chức hằng năm cho cư dân Địa Hạt 1.”

Theo bản kiểm toán, phí thuê gian hàng tại Lễ Hội Tết và Tết Trung Thu do Địa Hạt 1 bảo trợ không được trả cho quận hạt mà chuyển cho các công ty tư nhân do những người ủng hộ ông Andrew điều hành.

Một trong các công ty này là HD Entertainment, do ông Peter Phạm điều hành. Ông Peter Phạm, người bị truy tố cùng ông Andrew Đỗ trong vụ gian lận $10 triệu, hiện đang tại đào.

Các giới chức quận hạt lẽ ra phải biết việc này, vì hai cơ quan của quận hạt cũng thuê gian hàng, và trả tiền cho các công ty tư nhân này, bản kiểm toán cho biết.

Bản điều tra cũng cho biết 2T Media, do ông Aaron Ngô điều hành, sản xuất một chương trình “talk show” tiếng Việt phát sóng hằng tuần và các hoạt động quảng bá có sự tham gia của ông Andrew. Theo kiểm toán, ông Andrew chỉ định quận hạt trả tiền trước cho các chương trình này.

Trong vòng sáu năm, quận hạt trả cho 2T Media $623,000. Ngoài ra, ông Andrew còn yêu cầu hàng trăm ngàn đô la tiền tài trợ trung gian chuyển cho Garden Grove Community Foundation và Westminster Chamber of Commerce, rồi từ đó chuyển tiếp cho các công ty do cấp dưới của ông kiểm soát, bản kiểm toán cho biết.

Cuộc kiểm toán cũng xem xét việc 360 Clinic cung cấp xét nghiệm COVID-19 cho quận hạt. Phòng khám này đang bị tố cáo trong một vụ kiện tố giác nội bộ rằng âm mưu tính phí hai lần với cơ quan chính phủ và nhận tiền lại quả từ bác sĩ để đổi lấy việc giới thiệu bệnh nhân.

Một báo cáo gửi cho quận hạt vào Tháng Sáu, 2025 phát hiện bằng chứng cho thấy 360 Clinic thực sự tính phí hai lần cho những dịch vụ được quận hạt hoặc chính phủ liên bang chi trả.

Kiểm toán khuyến nghị quận hạt xác định số tiền đã trả dư cho 360 Clinic và xem xét thu hồi.

Luật sư của 360 Clinic và ông Peter Phạm không trả lời yêu cầu bình luận. Luật Sư Paul Meyer của ông Andrew Đỗ nói rằng không thích hợp để bình luận.

PHILADELPHIA, Pennsylvania

Lư Đức Trung, 45 tuổi, vừa bị cơ quan FBI đưa vào danh sách "10 kẻ tại đào bị truy nã hàng đầu" (Ten Most Wanted Fugitives List) với số tiền thưởng cho ai bắt giữ hoặc chỉ điểm để cho bắt người này lên đến 1 triệu USD, theo thông báo của cơ quan công lực liên bang Hoa Kỳ hôm thứ Tư, 11 tháng Ba.

Nghi can gốc Việt này bị tố cáo đã từng phạm tội hình sự rùng rợn ở Philadelphia hơn cả chục năm về trước, bao gồm việc tra tấn, bắt cóc, và giết hai anh em Vũ Huỳnh và Việt Huỳnh trong một đường dây buôn bán ma túy hồi tháng 8/2014.

Nghi can Lư Đức Trung mà FBI tin là đang lẫn trốn ở Việt Nam. (Ảnh: FBI)
Nghi can cũng bị tố cáo tham gia tra tấn và tìm cách giết một nạn nhân thứ ba, tên là Sonny, bạn của hai anh em họ Huỳnh và cũng là kẻ buôn bán ma túy, nhưng sau đó đã cung cấp lời khai với giới chức điều tra. Người tên Sonny này đã may mắn còn sống sót trong án mạng tàn khốc này.

Trung vốn là thường trú nhân Hoa Kỳ, và FBI tin rằng hắn ta đã bỏ trốn ra khỏi Mỹ và hiện đang sống ở Việt Nam.

"Đưa tên Trung này vào danh sách '10 kẻ tại đào bị truy nã hàng đầu' cho thấy yinh1 cách nghiêm trọng của tội ác mà hắn ta đã phạm phải, cũng như quyết tâm của chúng tôi phải bắt hắn ta bằng được để đưa ra trước vành công lý", ông Wayne Jacobs, nhân viên FBI ở Philadelphia, được cho trích lời nói này.

"FBI và các cơ quan đối tác sẽ tiếp tục tận dụng mọi phương tiện có sẳn, cả ở Mỹ lẫn ngoại quốc, để truy tìm và bắt giữ tên nghi can này. Cho dù thời gian trải qua bao lâu hoặc đang lẫn trốn ở đâu, tên Trung vẫn bị FBI tiếp tục truy lùng cho đến khi bị bắt giữ".

Đây là đường dây buôn bán ma túy lớn, được phân phối từ New York đến Philadelphia, theo cơ quan FBI.
Theo đó, hai anh em họ Huỳnh và Sonny mua chịu cần sa từ nơi phân phối ở New York, rồi đem bán lại với giá cao hơn để kiếm lời, rồi sau đó sẽ trả lại tiền nợ.

Tuy nhiên, vì một lý do nào đó, anh em họ Huỳnh và Sonny đã không trả lại tiền còn thiếu, nên bọn phân phối cho cử người đi truy lùng ba người này để lấy lại tiền.

Tháng Tám, 2014, nghi can Lư Đức Trung và một số người khác từ New York về Philadelphia để tìm những người thiếu nợ, mà theo ông Scott Baber, một nhân viên FBI khác, nói là lên tới 100,000 USD (theo thời giá lúc bấy giờ).

Khi những người này đến Philadelphia, họ gặp ông Tâm Lê, người liên lạc với những người thiếu tiền bọn phân phối cần sa ở New York.
Sau đó, người tên Tâm Lê dụ từng nạn nhân vào một căn nhà ở phía Tây Nam Philadelphia.

"Khi những nạn nhân đến nhà nghi can Tâm Lê, từng người đã bị tấn công, bị trói lay, và bị đánh đập dã man để 'lòi' tiền ra", theo ông Baber cho biết. "Cuối cùng, cả ba người – anh em họ Huỳnh và Sonny – bị trói trong nhà để xe của căn nhà này"

Nghi can Lư Đức Trung và các đồng phạm gom được một số tiền, nhưng cuối cùng quyết định ra tay giết cả ba người đang bị trói. Sau đó, các nghi can chở ba nạn nhân trên một chiếc xe van và rời khỏi căn nhà nói trên.

"Thế rồi chiếc xe này chạy đến đậu ở bãi đậu xe ở bờ sông Schuylkill River. Từng nạn nhân bị kéo ra, từng người một bị đâm nhiều nhát dao, rồi bị cột vào những cục bê tông nặng, và sau đó bị quăng xuống sông", ông Baber nhớ lại tình tiết này.

Điều kỳ lạ là nhân vật tên Sonny lại trồi lên được và ngoắc một người lái xe, nhờ gọi 911, thế là cảnh sát đã đến ngay sau đó.

Qua lời khai của nạn nhân Sonny, cảnh sát Philadelphia xin được trát tòa, khám nhà nghi can Tâm Lê, phát hiện ra các bằng chứng tra tấn. Sau đó, cảnh sát đã ra bờ sông, kéo được xác anh em họ Huỳnh lên.

Nghi can Tâm Lê sau đó bị kết tội khiếm diện ở Philadelphia, và rồi bị cảnh sát liên bang bắt giữ năm 2015, kết án tử hình năm 2016.

FBI mở cuộc điều tra vào khoảng năm 2018, bởi vì các điều tra viên tin rằng những gì đã xảy ra trong vụ án này, cộng thêm với bằng chứng, cho thấy có mối liên hệ tội ác có tổ chức, theo ông Baber.

Tuy nhiên, nạn nhân Sonny lại không thể nhận diện được bất cứ tên nghi can nào trong vụ tấn công, bởi vì chúng đều đeo mặt nạ trong lúc hành động, và tại hiện trường, "không hề có dấu vết pháp y nào của các tên nghi can để cho mở lại cuộc điều tra", theo ông Baber.

Trong khi đó, nghi can Tâm Lê đã từ chối hợp tác với nhân viên điều tra, cho đến khi đã qua đời trong nhà tù vào tháng Hai, 2025 vừa qua.

Lư Đức Trung, 45 tuổi, vừa bị FBI đưa vào danh sách "10 kẻ tại đào bị truy nã hàng đầu" (Ten Most Wanted Fugitive List). (Ảnh: FBI)
Không chùn bước, FBI chuyển qua phân tích số liệu trong điện thoại để truy vết nghi can Lư Đức Trung, bắt đầu từ điện thoại của nghi can Tâm Lê. Họ khám phá nghi can Lư Đức Trung mua một điện thoại "burner", loại không có hồ sơ và thường được trả bằng tiền mặt mà các tội phạm sử dụng để giao dịch mua bán ma túy, từ một cửa tiệm do người thân của nghi can Tâm Lê làm chủ. Qua đó, các điều tra viên đã truy ra được số điện thoại của Lư Đức Trung.

Vào tháng Năm, 2017, ông Baber và đồng nghiệp đến New York, phỏng vấn một số người, và xác định nghi can Lư Đức Trung đã từng sử dụng chiếc điện thoại đó. Qua kiểm tra, FBI biết được, sau khi gây án, tên nghi can này đã "chuồn" về Việt Nam.

"Chúng tôi tin rằng nghi can này đang ở Việt Nam", ông Baber nói.

Tuy vậy, các nhân viên FBI vẫn không chịu bỏ cuộc.

Họ tiếp tục phân tích các số điện thoại, phỏng vấn thêm một số người, và lần theo đến điều mà ông Baber gọi là "những ngõ cụt", trước khi thuyết phục một tên nghi can khác quay đầu hợp tác với FBI vì người này đang lo ngại cho mạng sống của mình.

"Người này đang trốn khỏi một nhóm buôn bán ma túy và có tham gia vào các vụ buôn lớn", ông Baber giải thích, vì thế, người này muốn giúp cho FBI để đổi lấy sự bảo vệ của cơ quan này. Người này đã ký một thỏa thuận nhận tội với FBI, và nhờ sự hợp tác của người này mà các tên nghi can còn lại, bao gồm cả Lư Đức Trung, cũng bị kết tội.

"Cho đến nay, nghi can Lư Đức Trung là người cuối cùng chưa bị bắt trong vụ án mạng này, và đó là vì sao mà chúng tôi cho phát lệnh truy nã này", ông Baber nói.

Lư Đức Trung là ai?
Theo FBI, Lư Đức Trung sinh ra tại Việt Nam, cùng mẹ đến Mỹ xin tỵ nạn khi còn là một thiếu niên, cư ngụ tại khu Queens, New York. Ngay khi đến Mỹ, nghi can đã dính vào các hoạt động băng đảng ngay.
Hắn ta cũng bị tình nghi là thành viên băng đảng đường phố "Born to Kill" (BTK).

"Băng đảng BTK có nguồn gốc ở New York, trong khu Chinatown, từ thập niên 1980 và thập niên 1990", ông Baber cho biết. "Sau một thời gian, một số thành viên của nhóm bị bắt và kết án, làm cho BTK yếu hẳn đi".

Tuy nhiên, FBI tin rằng, một trong những thành viên của BTK đã cử nghi can Lư Đức Trung đến Philadelphia để thực hiện vụ án mạng kinh hoàng hồi năm 2014.

Nghi can gốc Việt này cao 5.7 ft, tóc đen, mắt nâu, có nhiều hình xăm trên lưng, hai cánh tay, và bên ngực trái.

Nghề nghiệp chính của nghi can là thợ nail, và nghi can nói được tiếng Anh và tiếng Việt.

Ông Baber cho biết, cho dù đang trốn ở Việt Nam, nghi can Lư Đức Trung vẫn còn một số người thân ở Mỹ, bao gồm con cái và một phụ nữ.

Và dù là công dân Việt Nam, với quy chế thường trú nhân tại Mỹ, nghi can Lư Đức Trung được hưởng quyền xét xử công bằng theo luật pháp Hoa Kỳ, theo FBI cho biết.

Cuộc chiến ở Trung Đông không chỉ có xảy ra ở Iran. Israel đang ra sức tấn công ào ạt vào Nam Lebanon với mục đích là tiêu diệt vĩnh viễn bọn khủng bố Hezbollah. Được Iran chống lưng bấy lâu nay, Hezbollah không chỉ là một nhóm vũ trang mà còn trở thành tổ chức chính trị gắn kết sâu vào hệ thống trong chính phủ Lebanon.

Khói bốc lên từ hiện trường vụ không kích của Israel nhắm vào văn phòng đài truyền hình Al-Manar, một tổ chức ldính líu với Hezbollah, ở vùng ngoại ô phía Nam Beirut, Lebanon, hôm 3/3/2026. (Ảnh minh họa: Fadel itani/AFP qua Getty Images)
Hezbollah – cái gai nhức nhối chính trị ở Trung Đông
Hezbollah là đảng chính trị Hồi Giáo Shiite và là tổ chức vũ trang hoạt động tại Lebanon, nơi mà từ lâu chúng được xem như "một chính phủ trong lòng chính phủ", nhưng thật ra chúng đã không chế toàn bộ quyền lực ở Lebanon từ lâu.

Hezbollah ra đời giữa sự hỗn loạn của cuộc nội chiến ở Lebanon (1975-1990). Bị Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác xếp vào danh sách các tổ chức khủng bố nguy hiểm nhất nhì thế giới, bọn Hezbollah có liên minh quân sự chặt chẽ với các chế độ chống Israel và chống Mỹ tại khu vực như Syria, Iran,...

Vài năm qua, các cuộc đụng độ xuyên biên giới giữa bọn Hezbollah và Israel liên tục leo thang, đặc biệt trong cuộc xung đột giữa Israel-Hamas đã bùng nổ vào tháng Mười, 2023. Cuối năm 2024, Israel và Hezbollah ký thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, sự hòa hoãn này chỉ mang tính câu giờ lại bị sụp đổ vào tháng Hai, 2026, sau khi bọn Hezbollah tấn công Israel để trả đũa việc lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị bom đạn giết chết. Hơn một tuần kể từ đầu tháng 3/2026, Israel tiếp tục tấn công ào ạt các cứ điểm của bọn Hezbollah ở Nam Lebanon và thậm chí dội bom cả cứ điểm quan trong của chúng ở ngay thủ đô Beirut.

Lý do gì mà bọn Hezbollah lại dính dáng đến Lebanon? Theo một thỏa thuận hồi năm 1943, quyền lực ở Lebanon được phân chia theo tôn giáo: Thủ tướng là người Hồi Giáo Sunni, Tổng thống là người Thiên Chúa Giáo Maronite (Maronite Christian, một nhánh Kitô Giáo Đông Phương), còn chủ tịch Quốc Hội là Hồi Giáo Shiite. Tuy nhiên, cán cân này dần bị phá vỡ, khi dân số Sunni tăng mạnh vào thời điểm số đông người tỵ nạn Palestine đổ vào Lebanon; cùng lúc, cộng đồng Shiite cảm thấy bị gạt ra ngoài lề bởi tầng lớp cầm quyền gốc Thiên Chúa Giáo.

Khi nội bộ Lebanon bị lủng củng, Israel đưa quân vào Nam Lebanon (hai lần– 1978 và 1982) với mục đích truy quét các tay súng Palestine cát cứ ở đây làm bàn đạp để tấn công Israel. Phần mình, nhận thấy cơ hội tốt nhằm mở rộng ảnh hưởng trong thế giới Arab, Iran bắt đầu cung cấp tiền bạc và huấn luyện cho lực lượng mới hình thành này. Đó chính là bọn Hezbollah, nghĩa là "Đảng của Thượng Đế". Chẳng lâu sau, bọn chúng đã trở thành một trong những nhóm khủng bố khét tiếng thế giới. Một trong những vụ khủng bố kinh hoàng do bọn Hezbollah thực hiện là vụ đánh bom năm 1983 nhằm vào doanh trại binh sĩ Mỹ và Pháp ở Beirut khiến hơn cho 300 người đã chết.

Trong bản tuyên ngôn 1985, bọn Hezbollah thề sẽ trục xuất các thế lực phương Tây ra khỏi Lebanon, kêu gọi xóa sổ đất nước Israel và tuyệt đối trung thành với lãnh tụ tối cao Iran. Tuyên ngôn trên cũng ủng hộ xây dựng một chế độ Hồi Giáo kiểu Iran ở Lebanon.

Thủ lĩnh của bọn Hezbollah là Hassan Nasrallah. Là một trong những kẻ sáng lập ra Hezbollah hồi đầu thập niên 1980, Hassan Nasrallah đứng đầu tổ chức này suốt hơn 30 năm cho đến khi bị Israel ám sát chết qua cuộc không kích vào tháng Chín, 2024. Theo chuyên gia Bruce Hoffman thuộc Hội Đồng Giao Tế Đối Ngoại, một trong những di sản lớn nhất của tên Nasrallah này là lôi kéo Israel vào cuộc chiến nhằm tiêu hao sinh lực.

Israel đã phải đơn phương rút quân khỏi Nam Lebanon vào tháng Năm, 2000, chấm dứt 18 năm chiếm đóng. Từ đó, bọn Hezbollah gần như đã thay thế quân đội chính quy để trở thành lực lượng vũ trang mạnh nhất ở Lebanon. Uy tín chính trị của thủ lĩnh Hassan Nasrallah, không chỉ đối với người Shiite mà cả Sunni và Kitô giáo, bao trùm đến mức có thể lấn át bất cứ nhân vật đứng đầu nào của chính phủ Lebanon. Dưới thời tên Nasrallah, bọn Hezbollah được điều hành do Hội đồng Shura gồm 7 thành viên và 5 hội đồng phụ trách chính trị, quân sự, nghị viện, hành pháp và tư pháp. Sau khi Nasrallah bị tiêu diệt, Naim Qassem lên thay. Hiện 71 tuổi, Naim Qassem sinh tại Beirut, đã tham gia bọn Hezbollah từ những ngày đầu tiên.

Chính phủ Lebanon tuy rất khó chịu nhưng họ không thể nhổ được cái gai Hezbollah. Tổ chức này đã bám rễ quá sâu vào hệ thống chính trị, quân sự quốc gia. Từ năm 1992, bọn Hezbollah bắt đầu tham gia chính trường ở Lebanon khi 8 thành viên của chúng được bầu vào Quốc Hội. Từ năm 2005, Hezbollah đã nắm giữ một số vị trí trong nội các. Năm 2009, Hezbollah công bố bản cương lĩnh mới kêu gọi xây dựng "nền dân chủ thực sự" cho Lebanon. Trong cuộc bầu cử Quốc Hội 2022, bọn Hezbollah giữ nguyên được 13 ghế trong tổng 128 ghế ở đây.

Trên thực tế, Hezbollah đang điều hành gần như một chính phủ song song tại các khu vực mà chúng kiểm soát. Chúng đứng ra chỉ đạo mạng dịch vụ xã hội gồm bệnh viện, trường học, hạ tầng và các hoạt động thanh niên, giúp thu hút sự ủng hộ không chỉ từ người Shiite mà cả các cộng đồng khác. Như nói ở trên, bọn Hezbollah nay là lực lượng quân sự mạnh nhất ở Lebanon. Quy mô chính xác của chúng khó xác định ra cụ thể. Năm 2021, thủ lĩnh Nasrallah nói rằng bọn Hezbollah có 100,000 chiến binh. Giới phân tích tin rằng con số này đã bị thổi phồng lên. Các ước tính gần đây cho biết lực lượng chiến đấu của bọn Hezbollah có khoảng 40,000-50,000 tay súng.

Một báo cáo năm 2018 của Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế và Chiến Lược (Center for Strategic and International Studies) đánh giá bọn khủng bố Hezbollah là "tổ chức phi chính phủ được trang bị vũ khí mạnh nhất thế giới". Năm 2024, nghiên cứu về tình báo của Hoa Kỳ ước tính bọn Hezbollah hiện có khoảng 150,000-200,000 rocket và hỏa tiễn do Iran, Nga, và TQ cung cấp.

Thời huy hoàng tuy đã qua nhưng chưa hẳn là đến ngày tàn lụi
Suốt nhiều năm đụng độ với Israel, bọn Hezbollah đang ở thời điểm yếu nhất kể từ khi ra đời. Chỉ trong hai năm gần đây, Israel đã giết hoặc làm bị thương hơn 1,000 tay súng Hezbollah, qua nhiều phương cách, từ bắn chết ngoài chiến trường đến kích phát chất nổ giấu trong máy nhắn tin và bộ đàm. Hàng loạt vị trí quân sự của chúng bị pháo kích và dội bom liên tục.

Thủ lĩnh Naim Qassem thừa nhận bọn Hezbollah bị tổn thất nặng nề với con số thương vong là 18,000 chiến binh, trong đó có 5,000 người đã chết. Israel cho biết họ đã phá hủy 80% kho chứa hỏa tiễn của Hezbollah. Sau thỏa thuận ngừng bắn 2024, Israel vẫn duy trì 5 cứ điểm quân sự trên lãnh thổ Lebanon và thường xuyên do thám và tiêu diệt bất cứ khi nào tên chóp bu Hezbollah dám ló đầu ra.

Bọn Hezbollah không chỉ gánh chịu tổn thất về nhân mạng mà còn gặp khó khăn về tài chính. Suốt năm 2024, Israel đã cho ném bom nhiều chi nhánh của một ngân hàng thuộc quyền kiểm soát của bọn Hezbollah. Dưới áp lực của Hoa Kỳ, chính phủ Lebanon cũng áp đặt một số hạn chế đối với các định chế tài chính nằm dưới sự kiểm soát của bọn khủng bố này.

Việc Syria đã thay đổi chủ là cú đòn tổn thất quá nặng nề đối với bọn khủng bố Hezbollah. Tháng 12/2024, chế độ Bashar al-Assad, từng là hậu thuẫn cho bọn Hezbollah suốt nhiều thập niên, đã bị lật đổ và được thay bằng một chính quyền kịch liệt chống chúng. Chính quyền mới ở Syria hiện ngăn chặn các tuyến vận chuyển vũ khí mà bọn Hezbollah lén lút tuồn vào Lebanon đồng thời ra tay trấn áp các hoạt động buôn ma túy từng là nguồn thu nhập lớn của bọn này. Chưa hết, sự kiện Tổng Thống Venezuela Nicolás Maduro bị Hoa Kỳ đột kích bắt sống cũng đã cho cắt đứt một đầu mối quan trọng trong mạng lưới buôn lậu quốc tế của bọn Hezbollah.

Với bối cảnh chiến sự Trung Đông đang bùng nổ, về lý thuyết, Teheran vẫn sát cánh với người anh em Hezbollah, tuy nhiên, chỉ về mặt tinh thần là chính yếu. Trước năm 2023, Teheran cung cấp cho Hezbollah khoảng 700 triệu USD mỗi năm. Ngay cả khi trước khi bị Hoa Kỳ-Israel dội bom, Teheran đã bắt đầu lâm vào túng quẩn. Hàng loạt các cuộc biểu tình của dan bất mãn ở Iran đã bùng phát hồi đầu năm 2026 chính là từ sự sụp đổ của đồng tiền Iran và khủng hoảng lớn về chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Chính quyền hậu Ali Khamenei, nếu sống sót qua cái hạn này, cũng chẳng còn hơi sức để tiếp tục bảo trợ cho đồng bọn tay sai Hezbollah nữa.

Nội bộ trong Hezbollah cũng có vấn đề. Chắc chắn chúng phát hiện ra có quá nhiều nội gián chỉ điểm cho Israel. Các vụ nổ máy nhắn tin và hàng loạt vụ ám sát nhắm vào các tên chỉ huy đầu não của Hezbollah cho thấy Israel đã cài cắm và xâm nhập sâu vào nội bộ của tổ chức khủng bố này. Trong quốc gia Lebanon, một số phe phái đối địch bắt đầu "thừa gió bẻ măng" nhằm loại bớt ảnh hưởng của bọn Hezbollah. Chưa hết, quân đội Lebanon mới đây đã được điều động xuống miền Nam để cho giải giáp và thay thế bọn Hezbollah. Trước năm 2023, chẳng có ai nghĩ rằng câu chuyện như vậy có thể xảy ra.

Quân đội Lebanon hiện kiểm soát phi trường Beirut. Đó là nơi Hezbollah từng sử dụng nhiều năm để vận chuyển vũ khí và tiếp tế. Tháng Mười Một, Tổng Thống Lebanon Joseph Aoun còn đi xa một bước nữa, mà trước đó cũng không ai ngờ, khi nói rằng Lebanon "không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đàm phán với Israel, dù để phân định về biên giới hay xa hơn là ký kết một hiệp định hòa bình.

Giới quan sát viên cho rằng, ngoài việc tấn công quân sự nhằm vào bọn Hezbollah mà Israel đang ra tay thực hiện, Washington cũng cần tăng cường sức ép lên chính phủ Lebanon qua việc sẵn sàng viện trợ nếu cần, trong bối cảnh Lebanon đang thiếu thốn và chật vật về mọi mặt, nhất là về kinh tế, và từ đó gây áp lực mạnh hơn trong việc tống khứ bọn Hezbollah ra khỏi Lebanon.

Với chính phủ Lebanon, đây là cơ hội ngàn năm có một để cho bứng tận gốc cái gai Hezbollah. Sami Nader, giám đốc Viện Khoa học Chính trị thuộc Đại học Saint Joseph ở Beirut, có nhận định: "Đây là một bước ngoặt. Hoặc chúng ta rơi vào kịch bản đen tối – quân đội đụng độ với Hezbollah và đất nước rơi vào cuộc xung đột nội bộ đẫm máu – hoặc Hezbollah chấp nhận quyết định phải giải giáp theo yêu cầu của chính phủ đưa ra".

Ngày 2/3, bọn Hezbollah đã mất một đồng bọn chính trị quan trọng nhất: Phong trào Amal (Amal Movement), đảng Shiite lớn còn lại ở Lebanon, khi khối nghị viên và các bộ trưởng của đảng này đã đứng về phía chính phủ trong quyết định cấm bọn Hezbollah thực hiện các hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, Hezbollah vẫn duy trì được ít nhiều sự ủng hộ ở Lebanon, đặc biệt từ cộng đồng Hồi giáo Shiite (chiếm khoảng 40% dân số). Nhiều người Shiite thật ra đã quá bất mãn với tình trạng tham nhũng, mạng lưới bảo kê và thói bạo ngược của Hezbollah nhưng họ không có sự lựa chọn thay thế nào khác. Họ vẫn phải dựa vào bọn Hezbollah để bảo vệ thế đứng chính trị trong một hệ thống chia sẻ quyền lực theo tôn giáo. Trong cuộc bầu cử Quốc Hội vào tháng Năm, 2025, Hezbollah vẫn có kết quả tốt. Việc cho khai tử bọn Hezbollah hoàn toàn ra khỏi Lebanon đòi hỏi không chỉ bom đạn mà còn nhiều giải pháp chính trị bổ sung.

Trong những năm gần đây, trên nhiều diễn đàn và mạng xã hội Trung Quốc, đôi khi xuất hiện những bài viết khẳng định rằng Minh Giáo trong tiểu thuyết Kim Dung có nguồn gốc từ Ba Tư và liên quan tới Hồi giáo Shia của Iran ngày nay. Không ít người còn nói rằng các nhân vật như Ba Tư tổng đàn, Ba Tư giáo chủ, thánh hỏa lệnh trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký chính là dấu vết của các giáo phái Iran.

Cách diễn giải này nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng thực tế lịch sử lại hoàn toàn khác. Minh Giáo trong truyện võ hiệp là một thế giới văn học được xây dựng từ nhiều chất liệu cổ xưa, trong đó có Ma-ni giáo và Hỏa giáo Ba Tư, chứ không liên quan trực tiếp tới Hồi giáo Shia hiện đại của Iran.

Để hiểu rõ điều này, cần tách ba tầng khác nhau:
Minh Giáo trong tiểu thuyết – Ma-ni giáo lịch sử – Hồi giáo Shia 12 Imam của Iran ngày nay.

Shia 12 Imam – Tôn giáo chính của Iran hiện đại

Iran ngày nay là trung tâm lớn nhất của Hồi giáo Shia trên thế giới. Khoảng 85–90% dân số Iran theo Shia hệ Mười Hai Imam (Twelver Shia).

Nguồn gốc của Shia bắt đầu từ thế kỷ VII, sau khi nhà tiên tri Muhammad qua đời. Lúc đó cộng đồng Hồi giáo chia thành hai hướng lớn:

Sunni: cho rằng lãnh đạo Hồi giáo nên do cộng đồng lựa chọn.

Shia: tin rằng quyền lãnh đạo phải thuộc về dòng họ của nhà tiên tri.

Theo Shia, người kế vị chính đáng đầu tiên là Ali ibn Abi Talib, con rể của Muhammad. Từ Ali, quyền lãnh đạo tinh thần tiếp tục truyền qua các hậu duệ của ông.

Những người lãnh đạo này được gọi là Imam.

Trong hệ Twelver Shia, có 12 vị Imam được công nhận:

Ali ibn Abi Talib
Hasan ibn Ali
Husayn ibn Ali
Ali Zayn al-Abidin
Muhammad al-Baqir
Ja'far al-Sadiq
Musa al-Kazim
Ali al-Rida
Muhammad al-Taqi
Ali al-Hadi
Hasan al-Askari
Muhammad al-Mahdi

Trong số đó, Imam thứ ba – Husayn ibn Ali – đặc biệt quan trọng, vì ông tử trận trong trận Karbala năm 680. Sự kiện này trở thành bi kịch trung tâm của Shia và được tưởng niệm hàng năm trong lễ Ashura.

Điểm đặc biệt nhất của Shia Twelver là niềm tin vào Imam thứ 12 – Muhammad al-Mahdi.

Theo giáo lý, Imam này không chết, mà đã ẩn thân (Occultation) từ thế kỷ IX. Người Shia tin rằng ông sẽ trở lại vào cuối thời đại để thiết lập công lý trên thế giới.

Iran trở thành quốc gia Shia vào thế kỷ XVI, khi triều đại Safavid quyết định biến Shia thành quốc giáo. Từ đó đến nay, Iran vẫn là trung tâm tôn giáo và học thuật lớn nhất của Shia.

Vì sao Minh Giáo không liên quan tới Shia

Trong tiểu thuyết Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Minh Giáo được mô tả là một giáo phái võ lâm có nguồn gốc từ Ba Tư.

Các yếu tố quen thuộc gồm:

Quang Minh Đỉnh
Thánh Hỏa Lệnh
Tổng đàn Ba Tư
Tứ đại Pháp Vương
Quang Minh Tả Sứ – Hữu Sứ

Những chi tiết này không thuộc truyền thống Hồi giáo Shia.

Hồi giáo Shia không có:

thánh hỏa

thánh hỏa lệnh

quang minh thần điện

hệ thống pháp vương kiểu võ lâm

Shia là một tôn giáo độc thần, không có nghi lễ thờ lửa hay biểu tượng ánh sáng thần bí theo kiểu Minh Giáo.

Do đó, việc gắn Minh Giáo với Shia chỉ là suy diễn trên mạng, chứ không có cơ sở lịch sử.

Nguồn gốc thật của Minh Giáo: Ma-ni giáo Ba Tư

Nguồn gốc gần nhất của Minh Giáo thực ra là Ma-ni giáo (Manichaeism).

Tôn giáo này được sáng lập vào thế kỷ III bởi Mani, một nhà truyền giáo Ba Tư. Giáo lý của ông kết hợp nhiều yếu tố từ:

Kitô giáo
Phật giáo
Zoroastrian
các tôn giáo Trung Đông cổ

Điểm cốt lõi của Ma-ni giáo là nhị nguyên vũ trụ:

Ánh sáng – Bóng tối
Thiện – Ác
Tinh thần – Vật chất

Chính vì đề cao ánh sáng, nên khi Ma-ni giáo truyền vào Trung Quốc, người Trung Hoa gọi nó là:

Minh Giáo (tôn giáo của ánh sáng).

Từ thời nhà Đường, Ma-ni giáo đã xuất hiện tại Trung Quốc. Sau này nó bị triều đình cấm đoán và dần biến mất, nhưng dấu vết của nó vẫn còn trong dân gian.

Kim Dung đã mượn chính cái tên lịch sử này để xây dựng Minh Giáo trong tiểu thuyết.

Hỏa Giáo Ba Tư và hình tượng “Thánh Hỏa”

Một nguồn cảm hứng khác cho Minh Giáo là Hỏa giáo Ba Tư, còn gọi là Zoroastrianism.

Đây là một trong những tôn giáo cổ xưa nhất thế giới, ra đời hơn 2500 năm trước tại Ba Tư.

Tôn giáo này thờ Ahura Mazda, vị thần của ánh sáng và chân lý. Trong nghi lễ của Hỏa giáo, lửa thiêng được xem là biểu tượng của sự thuần khiết và trí tuệ thần thánh.

Trong các đền thờ Hỏa giáo luôn có ngọn lửa thiêng cháy liên tục.

Hình tượng “Thánh Hỏa” trong Minh Giáo của Kim Dung có nhiều nét gợi nhớ đến truyền thống này.

Tuy nhiên, Hỏa giáo và Ma-ni giáo cũng không phải là một. Ma-ni giáo chịu ảnh hưởng từ Hỏa giáo, nhưng phát triển thành một tôn giáo hoàn toàn khác.

Minh Giáo trong Kim Dung – sự pha trộn của nhiều nền văn hóa

Kim Dung nổi tiếng vì cách ông sử dụng lịch sử để tạo ra thế giới võ hiệp.

Minh Giáo trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký là sự pha trộn của:

Ma-ni giáo Ba Tư
Hỏa giáo cổ đại
các tôn giáo bí truyền ở Trung Á
truyền thuyết võ lâm Trung Hoa

Vì vậy, Minh Giáo vừa mang màu sắc Trung Đông thần bí, vừa mang cấu trúc bang phái giang hồ.

Điều này khiến nhiều người đọc tưởng rằng Minh Giáo có một tổ chức thật tồn tại đến ngày nay.

Nhưng thực ra đó chỉ là sáng tạo văn học.


Minh Giáo trong tiểu thuyết Kim Dung không liên quan tới Hồi giáo Shia của Iran hiện nay.

Minh Giáo 2022

Shia 12 Imam là một nhánh lớn của Hồi giáo, với lịch sử và giáo lý riêng, tập trung vào dòng dõi của Ali và niềm tin vào Imam thứ 12 sẽ trở lại trong tương lai.

Trong khi đó, Minh Giáo trong truyện võ hiệp lại có nguồn cảm hứng từ Ma-ni giáo và Hỏa giáo Ba Tư cổ đại, những tôn giáo đã suy tàn từ lâu.

Giáo Chủ Minh Giáo Trương Vô Kỵ trong phim Ỷ Thiên Đồ Long Ký 2019

Vì vậy, những bài viết trên mạng cho rằng Minh Giáo chính là Shia của Iran thực chất là một sự nhầm lẫn giữa văn học võ hiệp và lịch sử tôn giáo.

Thế giới của Kim Dung vẫn là thế giới của tưởng tượng – nơi ánh sáng của Quang Minh Đỉnh, thánh hỏa Ba Tư và những anh hùng giang hồ hòa vào nhau để tạo nên một huyền thoại võ hiệp, chứ không phải bản đồ tôn giáo thật của Trung Đông ngày nay.