Iran đã thiết lập một "trạm thu phí" không chính thức tại eo biển Hormuz, tận dụng vị trí chiến lược để kiểm soát và thu lợi từ hoạt động vận chuyển qua tuyến đường chiến lược này trong bối cảnh cuộc xung đột với Mỹ vẫn chưa có dấu hiệu xuống thang...

ể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra vào ngày 28/2, lưu lượng giao thông qua Hormuz đã giảm tới 90%, do Iran đe dọa và nhắm mục tiêu vào các tàu cố gắng đi qua eo biển này.

Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã gây ra một cú sốc lớn cho nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu tăng vọt và gây ra những lo ngại về an ninh năng lượng.

MỘT HÀNH LANG VẬN TẢI ĐƯỢC THIẾT LẬP
Theo hãng tin CNBC, Iran đã thiết lập một hành lang vận tải an toàn không chính thức ở phía Bắc đảo Larak, gần bờ biển của thành phố cảng Bandar Abbas. Tại đây, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và các cơ quan cảng biển tiến hành kiểm tra từng tàu trước khi cho phép đi qua. Công ty nghiên cứu hàng hải Lloyd’s List Intelligence cho biết IRGC đã áp đặt một chế độ "trạm thu phí" không chính thức tại eo biển Hormuz.

Trong ba tuần qua, gần như tất cả các tàu đi qua eo biển Hormuz đều phải đi qua kênh hẹp phía bắc đảo Larak, gần bờ biển Iran, cho thấy một hành lang đã được kiểm soát và cấp phép, với quyền truy cập được cấp cho những tàu được chọn. Tất cả 57 chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz được ghi nhận kể từ ngày 13/3 đều đã đi qua đường vòng Larak, hầu như không có chuyến nào theo lộ trình bình thường - theo Lloyd’s.

Quan sát từ vệ tinh cũng cho thấy các tàu xếp hàng ở phía Bắc đảo Larak để chờ được thông quan. Trong số đó, có nhiều tàu bị từ chối trong những ngày gần đây - theo công ty tình báo hàng hải Windward.

Tuần này, Quốc hội Iran đã thông qua một dự luật để chính thức hóa việc thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz - động thái thể chế hóa sự kiểm soát tài chính của Tehran đối với tuyến đường vận tải biển huyết mạch này. Theo CNBC, dự luật này - xét về góc độ luật pháp quốc tế, cần có sự đồng ý từ các quốc gia khác giáp eo biển Hormuz - áp phí đối với hoạt động vận tải năng lượng, lương thực và các hàng hóa khác tuyến đường này.

Ít nhất hai tàu đi qua eo biển Hormuz đã trả phí cho nhà chức trách Iran, và việc thanh toán đó được thực hiện bằng đồng nhân dân tệ Trung Quốc - theo Lloyd’s. Công ty này cho biết một chuyến tàu đi qua eo Hormuz thông qua sự môi giới của một công ty dịch vụ hàng hải Trung Quốc. Công ty Trung Quốc này cũng xử lý việc tàu đó thanh toán phí quá cảnh cho nhà chức trách Iran, nhưng không rõ về phương thức thanh toán và số tiền được thanh toán.

Iran đang thực hiện các biện pháp cẩn trọng để đảm bảo chỉ có một số tàu nhất định được phép đi qua, ưu tiên các quốc gia có quan hệ thân thiện hoặc các tàu có mối liên hệ với hoạt động thương mại của Iran - theo bà Bridget Diakun, nhà phân tích rủi ro và tuân thủ cao cấp tại Lloyd’s List Intelligence.

Cuộc xung đột đến nay đã kéo dài gần 6 tuần, và Washington và Tehran đang đưa ra thông tin không đồng nhất về việc hai bên đang đàm phán nghiêm túc để chấm dứt chiến tranh hay không. Trong bài phát biểu toàn quốc vào tối ngày 1/4 theo giờ Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết chiến dịch của Mỹ sẽ kết thúc sau “2 hoặc 3 tuần”, nhưng cảnh báo Mỹ có thể đánh Iran “đặc biệt mạnh” trong thời gian 2-3 tuần tới. Về phía Iran, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi xác nhận rằng đã có những thông điệp được trao đổi với Mỹ, nhưng không phải là “đàm phán.”

Theo Lloyd’s List Intelligence, theo quy trình mà Iran đã đưa ra, trước tiên, các nhà vận hành tàu tiếp cận các đơn vị trung gian liên kết với IRGC và nộp tài liệu chi tiết, bao gồm số hiệu Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của tàu, tên của các thành viên thủy thủ đoàn và điểm đến cuối cùng. IRGC sàng lọc thông tin và, nếu được chấp thuận, họ cấp mã thông quan và hướng dẫn lộ trình.

Khi một tàu vào vùng biển Iran, các chỉ huy IRGC gọi qua các kênh radio hàng hải để yêu cầu cung cấp mã thông quan. Nếu được chấp thuận, một tàu Iran sẽ hộ tống tàu đó qua hải phận Iran xung quanh đảo Larak. Các tàu không vượt qua được giai đoạn sàng lọc sẽ bị từ chối.

TÀU CỦA CÁC QUỐC GIA THÂN THIỆN ĐƯỢC ƯU TIÊN
Việc xác định quyền sở hữu tàu trở nên phức tạp do nhiều lớp đăng ký tàu, chẳng hạn như việc tàu đó treo cờ nước nào, chủ sở hữu đã đăng ký thuộc nước nào, cộng thêm quốc tịch của các thành viên thủy thủ đoàn và điểm đến cuối cùng làm gia tăng sự phức tạp. Nhưng trong số các chuyến tàu đi qua được eo biển Hormuz được ghi nhận, phần lớn là các tàu có mối liên hệ với Iran, Hy Lạp và Trung Quốc, cùng một số ít tàu liên quan đến Pakistan và Ấn Độ.

Một số chính phủ - bao gồm: Ấn Độ, Pakistan, Iraq, Malaysia và Trung Quốc - được cho là đã có các cuộc đàm phán trực tiếp với Tehran để tàu của họ có thể vượt qua được hệ thống sàng lọc của IRGC. Hai tàu container siêu lớn liên kết với tập đoàn Cosco Shipping thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc đã đi qua hành lang Larak vào đầu tuần này sau khi bị từ chối lúc ban đầu.

Ấn Độ đã đảm bảo được sự an toàn cho các tàu chở dầu Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz mà không cần thanh toán phí hoặc xin phép trước - truyền thông Ấn Độ dẫn lời một quan chức Chính phủ nước này cho biết. New Delhi đã ca ngợi các cuộc đàm phán trực tiếp với Iran là cách hiệu quả nhất để khởi động lại hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Tàu chở khí hóa lỏng LPG mang cờ Ấn Độ Pine Gas, đã đi qua eo biển Hormuz trong tháng trước, sau khi nhận được hướng dẫn lộ trình từ các chỉ huy IRGC để chuyển hướng đến kênh Larak, được hộ tống bởi các tàu chiến Ấn Độ trong chuyến đi và không phải trả phí - Reuters đưa tin.

Các quốc gia Đông Nam Á đã chịu tác động nặng nề của cú sốc nguồn cung nhiên liệu, chẳng hạn như Malaysia và Thái Lan, cũng được cho là đã nhận được sự đảm bảo từ Iran về việc đi lại an toàn cho các tàu của họ sau khi tiến hành các biện pháp can thiệp ngoại giao với Tehran.

Tuy nhiên, theo luật pháp quốc tế, Iran không có thẩm quyền pháp lý để áp đặt các khoản phí quá cảnh chung đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz - giáo sư luật Shahla Ali tại Đại học Hồng Kông cho biết. “Bất kỳ biện pháp đơn phương nào của Quốc hội Iran áp đặt một khoản phí quá cảnh trên diện rộng qua eo biển Hormuz đều không phù hợp với luật hàng hải quốc tế và có khả năng phải đối mặt với những thách thức ngoại giao và pháp lý mạnh mẽ”, ông Ali nói.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, việc so sánh eo biển Hormuz với các kênh đào Suez và Panama là không có cơ sở. Cả Suez và Panama đều thu phí quá cảnh tàu thuyền, nhưng đây là hai kênh đào được xây dựng, duy trì và vận hành bởi các quốc gia có chủ quyền chứ không phải hình thành tự nhiên. Cơ quan quản lý kênh đào Panama tính phí dựa trên kích thước và loại tàu, và mức phí là đồng nhất, vô tư và không phân biệt đối xử - theo Cơ quan Nghiên cứu của Nghị viện châu Âu.

Triều Tiên hạ thủy 2 tàu khu trục lớp Choe Hyon trong năm 2025, đạt tốc độ đóng mới cao hơn mức trung bình của lớp Arleigh Burke thuộc Hải quân Mỹ.

Ngành công nghiệp đóng tàu quân sự của Triều Tiên đang ghi nhận bước tiến lớn khi nhịp độ đóng mới tàu khu trục của nước này được xác định đã vượt qua tốc độ sản xuất trung bình của Mỹ. Sự thay đổi này đánh dấu bước chuyển mình chiến lược của Bình Nhưỡng từ tập trung vào tàu ngầm sang xây dựng lực lượng hải quân có khả năng hoạt động viễn dương.

Triều Tiên đẩy mạnh năng lực tác chiến mặt nước
Trong nhiều thập kỷ, nguồn lực hải quân của Triều Tiên chủ yếu dồn vào lực lượng tàu ngầm. Tuy nhiên, các kế hoạch mới cho thấy quốc gia này đang ưu tiên phát triển tàu khu trục nhằm mở rộng tầm hoạt động trên biển xa.

So sánh nhịp độ đóng tàu giữa Triều Tiên và Mỹ
Theo các dữ liệu công bố, các xưởng đóng tàu của Triều Tiên đã hạ thủy 2 tàu khu trục trong năm 2025. Nếu duy trì nhịp độ này, Bình Nhưỡng có thể bổ sung khoảng 10 tàu mới trong kế hoạch 5 năm, đưa tổng số tàu khu trục lên khoảng 12 chiếc vào cuối thập niên.

Trong khi đó, chương trình đóng tàu khu trục chủ lực của Mỹ hiện nay là lớp Arleigh Burke có tốc độ đóng mới trung bình ước tính khoảng 1,6 chiếc mỗi năm. Điều này cho thấy trong giai đoạn ngắn hạn, tốc độ hạ thủy của Triều Tiên đang dẫn trước.

Dù vậy, các chuyên gia lưu ý rằng quy mô tổng thể của Hải quân Mỹ vẫn lớn hơn đáng kể với lực lượng tàu khu trục đông đảo và mạng lưới căn cứ toàn cầu, trong khi chương trình của Triều Tiên vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu.

Phân tích kỹ thuật lớp tàu Choe Hyon
Hai tàu khu trục đầu tiên thuộc lớp Choe Hyon hạ thủy năm 2025 được trang bị hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) với 74 ống phóng. Mặc dù con số này thấp hơn mức 96 ống phóng trên các biến thể Arleigh Burke mới nhất của Mỹ, nhưng đây vẫn là hỏa lực rất mạnh đối với tàu chiến mặt nước.

Đáng chú ý, một số thiết kế tương lai của Triều Tiên có xu hướng loại bỏ pháo hải quân truyền thống để dành không gian cho nhiều bệ phóng tên lửa hơn. Trọng tâm của các tàu khu trục mới sẽ nằm ở khả năng tấn công bằng tên lửa thay vì các vũ khí truyền thống.

Phát triển lớp tàu khu trục 8.000 tấn
Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un gần đây xác nhận đang phát triển một lớp tàu khu trục mới có lượng giãn nước khoảng 8.000 tấn, lớn hơn 60% so với lớp Choe Hyon. Lớp tàu mới này dự kiến được trang bị hơn 120 ống phóng thẳng đứng, biến chúng thành nền tảng mang tên lửa quy mô lớn.

Nếu được triển khai đầy đủ, các tàu khu trục thế hệ mới sẽ trở thành thành phần cốt lõi trong tham vọng xây dựng hải quân viễn dương của Triều Tiên, tạo ra những thách thức mới cho các hệ thống phòng thủ khu vực.

Tác động đến an ninh khu vực
Việc mở rộng lực lượng tàu khu trục mặt nước giúp Triều Tiên mở rộng phạm vi hoạt động xa bờ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đặc biệt, các tàu lớp Choe Hyon được cho là có khả năng mang tên lửa đạn đạo phóng từ tàu chiến, một yếu tố làm thay đổi đáng kể cán cân sức mạnh trên biển.

Mặc dù vậy, mức độ tác động thực tế vẫn phụ thuộc vào năng lực của hệ thống cảm biến và khả năng vận hành của thủy thủ đoàn trong môi trường biển xa. Đây là diễn biến quan trọng phản ánh xu hướng hiện đại hóa quân sự mạnh mẽ của Bình Nhưỡng trong những năm gần đây.

Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva ngày 1-4 phát biểu trên báo chí rằng, Mỹ đã bịa đặt lời nói dối để lấy cớ phát động một "cuộc chiến không cần thiết" nhằm vào Iran.

"Mỹ đã can thiệp vào một cuộc chiến không cần thiết ở Iran, với lý do Iran có vũ khí hạt nhân hoặc đang cố gắng chế tạo vũ khí hạt nhân. Đó là một lời nói dối!" - ông Lula nói trong một cuộc phỏng vấn tại bang Ceara, Brazil.Ông Lula nói rằng, Mỹ đã nhiều lần tiến hành các cuộc chiến tranh dựa trên những lời dối trá, dẫn chứng việc Iraq bị cáo buộc sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt mà thực tế chưa bao giờ được tìm thấy. "Đó chỉ là cái cớ... và chiến tranh chưa bao giờ giải quyết được vấn đề gì", ông Lula nói.

Ông Lula kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc xem xét một cách lý trí về cuộc xung đột, lưu ý rằng tình hình này đã tác động trực tiếp đến Brazil bằng cách đẩy giá nhiên liệu lên cao và gia tăng áp lực kinh tế.

Ông Lula cho biết, do eo biển Hormuz bị phong tỏa, Brazil đang phải đối mặt với áp lực tăng giá dầu diesel. Chính phủ Brazil đã giảm thuế nhiên liệu và tăng cường giám sát thị trường để bảo vệ sinh kế của người dân có thu nhập thấp.

Ngày 28-2, Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa toàn cầu, khiến giá dầu tăng vọt và gây chấn động nền kinh tế toàn cầu.

Mỹ-Iran cảnh báo lẫn nhau

Reuters cho rằng, hy vọng xung đột ở Trung Đông hạ nhiệt căng thẳng đã giảm dần vào 2/4, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiến hành các cuộc tấn công mạnh mẽ hơn nữa nhằm vào Iran. Trong bài phát biểu giờ vàng tối 1/4, ông nói Mỹ đang đi đúng hướng để hoàn thành toàn bộ mục tiêu quân sự trong thời gian “rất ngắn, cực kỳ ngắn ngủi”, đồng thời cảnh báo sẽ giáng “một đòn cực mạnh” trong vòng hai đến ba tuần tới, thậm chí đưa Iran “trở lại thời kỳ đồ đá”.

Ông cũng ám chỉ xung đột có thể leo thang nếu lãnh đạo Iran không chấp nhận các điều khoản của Mỹ trong đàm phán, với khả năng nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và dầu mỏ.

Đáp lại, Iran cảnh báo sẽ tiến hành các cuộc tấn công “nghiêm trọng hơn, quy mô lớn hơn và tàn phá hơn”. Người phát ngôn Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya, Ebrahim Zolfaqari, tuyên bố xung đột sẽ tiếp tục cho đến khi các đối thủ của Tehran “hối hận và đầu hàng vĩnh viễn”.

Sau phát biểu của Tổng thống Trump, thị trường tài chính biến động mạnh: chứng khoán giảm điểm, giá dầu tăng vọt và đồng USD lên giá, khi ông nhấn mạnh sẽ tăng cường hoạt động quân sự trong hai đến ba tuần tới mà không đưa ra mốc kết thúc cụ thể cho cuộc xung đột vốn đang gây hỗn loạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và đe dọa đẩy kinh tế thế giới vào suy thoái.

Giá dầu Brent tăng khoảng 6% lên 107,69 USD/thùng, bất chấp tuyên bố về việc mở lại tuyến vận chuyển qua Eo biển Hormuz không đủ trấn an thị trường. Trước đó trong ngày, giá dầu từng giảm nhẹ. Thị trường chứng khoán chịu áp lực lớn: hợp đồng tương lai Mỹ giảm 1,3%, châu Âu giảm hơn 2%, trong khi phần lớn thị trường châu Á đi xuống, với Nikkei của Nhật giảm 2,4% và chỉ số MSCI khu vực châu Á – Thái Bình Dương giảm hơn 2%.

Ông Russel Chesler, Giám đốc đầu tư tại Vaneck Australia, nhận định nỗ lực trấn an thị trường của ông Trump đã không đạt hiệu quả, khi câu hỏi lớn nhất của giới đầu tư vẫn là khi nào xung đột kết thúc.

Tình hình thực địa tiếp tục căng thẳng. Quân đội Israel cho biết đã phát hiện các tên lửa phóng từ Iran nhằm vào lãnh thổ nước này. Bộ Quốc phòng Ả Rập Xê Út thông báo đánh chặn bốn máy bay không người lái, trong khi Abu Dhabi cho biết đã chặn một tên lửa gần khu vực kinh tế, gây thiệt hại nhỏ.

Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad kêu gọi công dân rời khỏi Iraq, cảnh báo nguy cơ các cuộc tấn công vào thủ đô trong vòng 24–48 giờ tới do các lực lượng liên kết với Iran.

Iran gần như đã đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí hóa lỏng toàn cầu – khiến giá năng lượng tăng mạnh và gây sức ép lên tỷ lệ ủng hộ của ông Trump trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Triển vọng giải quyết trong ngắn hạn vẫn rất xa vời

Trong cuộc phỏng vấn với Reuters, ông Trump khẳng định các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã ngăn Iran tiếp cận vũ khí hạt nhân, đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục các đòn “tấn công mục tiêu” nếu mối đe dọa quay trở lại. Ông cho rằng Iran đã ở “ngay trước ngưỡng cửa” sở hữu vũ khí hạt nhân, dù không đưa ra bằng chứng, và ca ngợi những “chiến thắng nhanh chóng, quyết định và áp đảo”.

Trước đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian gửi thư tới người dân Mỹ, khẳng định Iran không có ác cảm với người dân Mỹ. Ông Trump cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra với những lãnh đạo Iran mà ông cho là ôn hòa hơn, đồng thời nói Iran đã đề nghị ngừng bắn – điều mà Tehran phủ nhận.

Một nguồn tin cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đang yêu cầu một lệnh ngừng bắn được đảm bảo để chấm dứt các cuộc tấn công, và hiện chưa có đàm phán nào thông qua trung gian về thỏa thuận tạm thời.

Một số nhà phân tích cảnh báo nếu xung đột kết thúc mà không có thỏa thuận, Iran có thể trở nên tự tin và gia tăng ảnh hưởng.

Hai nguồn tin an ninh Pakistan cho biết Islamabad – bên trung gian – đã đề xuất một lệnh ngừng bắn tạm thời nhưng chưa nhận được phản hồi. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng đã liên hệ với các trung gian Pakistan, cho thấy Washington sẵn sàng chấp nhận ngừng bắn nếu đáp ứng một số điều kiện.

Trước đó, ông Trump còn ám chỉ khả năng chấm dứt xung đột mà không cần thỏa thuận, đồng thời bày tỏ sự không hài lòng với NATO. Trong khi đó, các nước châu Âu giữ lập trường thận trọng, với phía Pháp cho rằng hoạt động của NATO tại Hormuz có thể vi phạm luật quốc tế.

Trong bài phát biểu, ông Trump không nhắc trực tiếp tới NATO nhưng kêu gọi các nước phụ thuộc dầu mỏ hãy mua từ Mỹ hoặc “tích lũy thêm can đảm”, đồng thời tuyên bố: “Hãy tiến vào eo biển và chiếm lấy nó. Iran về cơ bản đã bị tàn phá. Phần khó khăn nhất đã qua, nên mọi việc sẽ dễ dàng hơn.”

Iran nã 100 tên lửa hạng nặng và UAV

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 2/4 tuyên bố đã triển khai một chiến dịch tấn công quy mô lớn, sử dụng hơn 100 tên lửa hạng nặng, kết hợp với máy bay không người lái (UAV) và khoảng 200 quả rocket, nhằm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ và Israel trên toàn khu vực. Nhiều vụ nổ liên hoàn được ghi nhận.

Trong tuyên bố phát đi tối ngày 1/4, IRGC cho biết chiến dịch này được tiến hành theo cách đồng loạt, trên nhiều hướng khác nhau, nằm trong khuôn khổ đợt thứ 89 của chiến dịch "Lời Hứa Chân Thật 4". Hoạt động có sự phối hợp giữa lực lượng vũ trang Iran và các nhóm đồng minh trong khu vực.

Theo phía Iran, các mục tiêu bị tấn công bao gồm nhiều vị trí quân sự và lực lượng Israel tại các thành phố như Eilat, Tel Aviv và Bnei Brak. Bên cạnh đó, một cơ sở được cho là nơi đồn trú của khoảng 80 binh sĩ Mỹ tại Bahrain cũng nằm trong danh sách bị nhắm tới.

IRGC cũng cho biết một cụm trực thăng của quân đội Mỹ tại căn cứ Al-Udayri đã trúng tên lửa đạn đạo. Trong đó, một chiếc bị phá hủy hoàn toàn, còn nhiều chiếc khác chịu thiệt hại nghiêm trọng.

Trong đợt không kích đáp trả mới nhất, Iran tiếp tục nhắm vào các mục tiêu quân sự quan trọng của Mỹ, bao gồm máy bay cảnh báo sớm (AWACS), máy bay tiếp nhiên liệu tại sân bay Ben Gurion, cùng các hệ thống radar và tác chiến điện tử đặt tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Theo thông tin được công bố, Iran đã sử dụng UAV tấn công tầm xa Arash-2, có khả năng hoạt động với tầm bắn lên tới khoảng 2.000 km.

Tehran khẳng định sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động quân sự nhằm đáp trả những gì họ gọi là "hành động gây hấn", đồng thời để ngỏ khả năng các đợt tấn công tiếp theo có thể diễn ra ngay trong ngày.

Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang từ cuối tháng 2, các cuộc tấn công qua lại đã gây ra những tổn thất đáng kể. Theo ước tính từ phía Iran, các đòn đáp trả của họ đã gây thiệt hại khoảng 800 triệu USD đối với các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.
35 nước họp khẩn

Giữa lúc Iran dồn dập phóng hơn 100 tên lửa và UAV làm rung chuyển Trung Đông, một động thái ngoại giao khẩn cấp lập tức được kích hoạt: 35 quốc gia được triệu tập để xử lý nguy cơ tê liệt tuyến hàng hải chiến lược.

Theo hãng tin Reuters, Anh dự kiến triệu tập đại diện khoảng 35 quốc gia trong hôm nay (2/4) nhằm bàn thảo các giải pháp khơi thông eo biển Hormuz – tuyến vận tải quan trọng đang bị gián đoạn bởi xung đột. Đáng chú ý, hội nghị này không có sự tham gia của Mỹ.

Thủ tướng Anh ông Keir Starmer cho biết đây là sáng kiến phối hợp giữa London và Paris, với mục tiêu huy động tối đa các công cụ ngoại giao và chính trị để tái lập tự do hàng hải, bảo đảm an toàn cho các tàu và thủy thủ còn mắc kẹt, đồng thời nối lại việc vận chuyển các mặt hàng thiết yếu qua eo biển Hormuz.

Ông nhấn mạnh, kể từ khi xung đột bùng phát, ưu tiên hàng đầu của chính phủ Anh là bảo đảm an ninh quốc gia. Theo ông, tự do hàng hải tại Trung Đông có ý nghĩa trực tiếp đối với lợi ích chiến lược của London.

35 quốc gia tham gia hội nghị chủ yếu là những nước đã ký tuyên bố chung hồi tháng trước kêu gọi mở lại eo biển Hormuz. Danh sách này bao gồm Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Australia, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc, New Zealand, Nigeria và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết các nước tham gia đều cam kết sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động hàng hải tại khu vực. Dù trọng tâm hiện tại là giải pháp ngoại giao, London cũng không loại trừ khả năng xem xét các phương án quân sự trong giai đoạn tiếp theo.

Theo ông Starmer, thách thức lớn nhất không nằm ở chi phí bảo hiểm hay vận hành, mà là bảo đảm an ninh thực tế cho các tàu thuyền khi đi qua vùng biển đang căng thẳng. Ông cho rằng cần một cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa sức mạnh quân sự, nỗ lực ngoại giao và sự phối hợp với các doanh nghiệp vận tải để từng bước khôi phục hoạt động qua eo biển.

Trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chiến lược, chiếm khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí đốt toàn cầu, đồng thời đóng vai trò quan trọng đối với chuỗi cung ứng phân bón.

Hiện vẫn còn khoảng 1.000 tàu mắc kẹt trong khu vực Vịnh do giao tranh. Trong tháng qua, chỉ khoảng 130 tàu có thể di chuyển an toàn qua eo biển – tương đương với mức lưu thông trung bình mỗi ngày trước khi chiến sự bùng phát.

Phát biểu của Ngoại trưởng Nga khiến Trung Quốc kinh ngạc

Cùng với các động thái ngoại giao từ châu Âu, Nga cũng nhanh chóng đưa ra phản ứng riêng liên quan đến tình hình Iran.

Phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov về tình hình Iran đã gây kinh ngạc tại Trung Quốc, trong đó tờ Sohu mô tả đây là những nhận định "đáng lo ngại" và vượt ngoài những gì dư luận mong đợi. Theo đánh giá của tờ báo này, cảnh báo từ phía Moscow là tín hiệu cho thấy tình hình đang diễn biến theo chiều hướng ngày càng nghiêm trọng.

Ngày 31/3, ông Lavrov cho rằng cuộc xung đột hiện tại có dấu hiệu mở rộng về quy mô.

"Những gì chúng ta đang chứng kiến mang dấu hiệu của một cuộc xung đột ngày càng lan rộng, mà một số người đã gọi là 'một cuộc chiến tranh thế giới mới" - ông Lavrov nhận định.

Theo Sohu, phát biểu này đã gây chấn động dư luận quốc tế. Việc một quan chức cấp cao của Nga trực tiếp đề cập đến nguy cơ chiến tranh quy mô toàn cầu được xem là dấu hiệu cho thấy tình hình đã bước sang giai đoạn nhạy cảm hơn.

Tờ báo Trung Quốc cũng chỉ ra hai yếu tố chính khiến căng thẳng tiếp tục leo thang. Thứ nhất, việc eo biển Hormuz bị gián đoạn đang đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Thứ hai, cả Mỹ và Iran đều chưa có dấu hiệu xuống thang.

Lầu Năm Góc được cho là đang điều thêm tàu sân bay tới Trung Đông, trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cân nhắc sử dụng biện pháp quân sự để mở lại tuyến hàng hải này.

Trang FederalPress, dẫn nguồn từ phía Trung Quốc, nhận định rằng ông Lavrov không đưa ra cảnh báo nhằm gây hoang mang, mà để nhấn mạnh nguy cơ tình hình có thể vượt khỏi tầm kiểm soát. Nếu cộng đồng quốc tế không kịp thời kiềm chế đà leo thang, kịch bản về một cuộc xung đột quy mô lớn hơn hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Nga trước đó đã đề xuất đóng vai trò trung gian với Mỹ, nhưng đề nghị này không được chấp nhận. Tính đến nay, xung đột đã bước sang tuần thứ năm. Ông Donald Trump cho biết Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch quân sự trong thời gian tới, bất kể khả năng đạt được thỏa thuận với Iran.

Trong khi đó, Tehran vẫn chưa chấp nhận các điều kiện từ Washington và tiếp tục đưa ra những yêu cầu riêng, bao gồm cam kết không tấn công và bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Trong bối cảnh hai bên chưa tìm được tiếng nói chung, dư luận quốc tế đang dõi theo bài phát biểu sắp tới của ông Donald Trump, dự kiến diễn ra vào lúc 04:00 ngày 2/4 (giờ Moscow). Một số nguồn tin tại Mỹ cho rằng không loại trừ khả năng Tổng thống sẽ công bố bước đi quân sự tiếp theo tại Iran.

Nếu kịch bản này xảy ra và có thêm các bên tham gia, nguy cơ xung đột lan rộng sẽ gia tăng đáng kể.

Đáp lại những tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc giáng thêm đòn mạnh vào Iran và đưa nước này "trở lại thời đại đồ đá", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei hôm 2-4 khẳng định Tehran sẽ tiếp tục đáp trả một khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel còn tiếp diễn.

Ông Baghaei cũng nhấn mạnh Iran "sẽ không dung thứ cho vòng luẩn quẩn tấn công, đàm phán, ngừng bắn này".

Trong khi đó, Tư lệnh Lực lượng vũ trang Iran Amir Hatami đã kêu gọi các sở chỉ huy tác chiến theo dõi sát sao các động thái của Mỹ và Israel “từng giây từng phút”, nhằm chuẩn bị cho một cuộc tấn công trên bộ có thể xảy ra.

Trong một video được hãng thông tấn IRNA chia sẻ, ông Hatami tuyên bố: “Nếu địch cố gắng tiến hành các hoạt động trên bộ, không một người nào được phép sống sót”.

Các tuyên bố này song song với việc Iran phóng thêm nhiều loạt tên lửa về phía Israel. Quân đội Israel cho biết lúc sáng sớm 2-4 rằng hệ thống phòng không của họ đang hoạt động để bắn hạ các tên lửa phóng từ Iran.

Cùng với đó, lực lượng Hezbollah ở Lebanon cũng phóng hơn 50 quả rocket vào Israel, theo tờ Times of Israel.

Còn theo hãng tin Tasnim, hôm 2-4, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giao Iran (IRGC) tuyên bố họ đã tạo ra "lều lửa" trải rộng trên nhiều thành phố và khu định cư ở Israel, từ Ramat Gan đến Holon, Palmachim và Bnei Brak, phía Đông Tel Aviv vào ngày trước đó.

Đó là đợt tấn công thứ 89 trong khuôn khổ chiến dịch trả đũa "Lời hứa Đích thực 4" của Iran, sử dụng tên lửa Qiam và Emad hạng nặng và có khả năng điều khiển chính xác, cũng như tên lửa Qadr đa đầu đạn.

Về phía ngược lại, Israel cũng tuyên bố đã thực hiện nhiều cuộc tấn công vào Iran cũng như lực lượng Hezbollah.

Hôm 2-4, người phát ngôn Bộ Y tế Iran Hossein Kermanpour đã đăng trên X những hình ảnh cho thấy Viện Pasteur ở Tehran, một trung tâm nghiên cứu y khoa được thành lập năm 1920, đã biến thành đống đổ nát.

Ông Kermanpour gọi đó là vụ tấn công vào "trụ cột lâu đời của y tế toàn cầu" , đồng thời là đòn giáng "trực tiếp vào an ninh y tế quốc tế".

Còn Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo rằng Không quân Israel (IAF) đã ném bom một căn cứ trọng yếu của Lực lượng Mặt đất thuộc IRGC, là một cơ sở được thành lập tạm thời ở Tehran sau khi quân đội Iran bắt đầu tạo nên các sở chỉ huy di động trong cuộc xung đột lần này.

IDF cho biết đó là một trong các mục tiêu trong đợt tấn công lớn vào cơ sở hạ tầng của quân đội Iran tại Tehran trong ngày 1-4, theo Al Jazeera.

IDF cũng tuyên bố một chỉ huy cấp cao của Hezbollah là ông Haj Youssef Ismail Hashem, người đứng đầu mặt trận phía Nam, đã thiệt mạng trong một vụ tấn công vào Beirut mới đây. Theo IDF, điều này gây ra thiệt hại rất lớn đối với Hezbollah.

Căng thẳng vẫn bao trùm vùng Vịnh

Theo ghi nhận của phóng viên Al Jazeera, còi báo động đã vang lên tiên tục ở TP Dubai của Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), cũng như ở Bahrain, liên tục từ đêm 1-4 đến sáng 2-4.

Bộ Quốc phòng Ả Rập Saudi cho biết hệ thống phòng thủ của họ đã đánh chặn bốn máy bay không người lái trong những giờ gần đây, sau báo cáo về việc đánh chặn một tên lửa.

Còn Sân bay quốc tế Kuwait đã bị tấn công lần thứ 7 vào ngày 1-4. Cuối ngày, các nhà chức trách cho biết họ đã dập tắt một đám cháy.

Các cuộc tấn công như vậy đã gây ra bầu không khí căng thẳng trên khắp vùng Vịnh. Ngân hàng Quốc gia Kuwait đã đóng cửa trụ sở chính trong 2 ngày 1 và 2-4 như một biện pháp phòng ngừa.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Iraq cũng vừa cho biết trong ngày 1-4 một phòng khám y tế quân sự tại căn cứ Habbaniyah ở tỉnh Anbar phía Tây Iraq đã bị không kích, khiến 7 binh sĩ thiệt mạng và 13 người khác bị thương.

Trong bài đăng trên mạng xã hội MAX, ông Volodin nói: “Tất cả những người liên quan, gồm bà Kaja Kallas, sẽ rơi vào tình trạng nợ nần. Nếu các quan chức châu Âu coi đây là cảnh báo, thì họ đã hiểu đúng”.

Theo ông Volodin, một số quan chức châu Âu đang giữ vai trò lãnh đạo tại Liên minh châu Âu (EU) có những hành động liên quan đến việc xử lý tài sản của Nga.

Ông cho rằng các khoản thu từ tài sản của Nga sẽ phải được hoàn trả, kèm theo lãi suất.

Trước đó, ngày 1/4, phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cho biết, Ủy ban châu Âu (EC) đã chuyển 80 triệu euro cho Ukraine từ nguồn lợi nhuận thu được từ việc tái đầu tư các tài sản Nga bị đóng băng.

Cùng ngày, Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia Alexei Chepa cho rằng việc công bố gói hỗ trợ trị giá 80 triệu euro trên cho Ukraine có thể gây ra những tác động đối với các bên liên quan.

Ông Chepa cho biết Nga có khả năng đưa ra các biện pháp phản ứng trước những động thái từ phía EU.

Tháng 2, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng nhận định các quốc gia châu Âu có thể tiếp tục tìm cách xử lý các tài sản bị đóng băng của Nga.

Ông cho rằng một số quốc gia đã nhận thức được những hệ lụy tiềm tàng từ việc đưa ra các quyết định liên quan đến tài sản của Nga.

Theo tờ The Guardian, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã theo đuổi ý tưởng mở lại tuyến đường huyết mạch cung cấp dầu khí toàn cầu, hiện trong tình trạng bị Iran phong tỏa.

Cuộc họp diễn ra vào ngày 2/4, tham dự sẽ có đại diện của những quốc gia đã ký tuyên bố chung trước đó về việc sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn sau khi kết thúc xung đột.

Đồng thời, cần nhấn mạnh Mỹ không có tên trong danh sách này, vì chính Mỹ đã cùng với Israel đã tiến hành một chiến dịch quân sự chống lại Iran kể từ cuối tháng 2. Để đáp trả, Iran đã phong tỏa đường đi của tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Thủ tướng Anh lưu ý, các bên tham gia nên đánh giá "tất cả mọi bước đi ngoại giao và chính trị khả thi" để khôi phục hoạt động vận tải biển an toàn, bảo vệ tàu thuyền và thủy thủ, cũng như khôi phục nguồn cung cấp dầu khí.

Tàu đổ bộ phụ trợ RFA Lyme Bay của Hải quân Hoàng gia Anh sẽ chống thủy lôi tại eo biển Hormuz.

Đây sẽ là cuộc gặp đầu tiên giữa các quốc gia để thảo luận về kế hoạch khôi phục tuyến đường thủy qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, ông Starmer cảnh báo việc nối lại nhanh chóng hoạt động vận tải an toàn không được đảm bảo, và quá trình này có thể phức tạp.

Cho đến thời điểm hiện tại, Vương quốc Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, Nhật Bản, Canada, Australia, Hàn Quốc, New Zealand, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Nigeria và một vài quốc gia khác đã đồng ý tham gia sáng kiến nói trên.

Cuối tháng 3/2026, xuất hiện thông tin cho biết Anh đang chuẩn bị triển khai tàu đổ bộ phụ trợ RFA Lyme Bay tại eo biển Hormuz để chống lại thủy lôi.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng sẵn sàng tham gia chiến dịch quân sự chung để giải tỏa eo biển Hormuz nếu Mỹ và các đồng minh khác quyết định thực hiện bước đi cứng rắn này.

Theo The Guardian

Mỹ tăng cường đáng kể hiện diện không quân tại Trung Đông khi quyết định tăng gần như gấp đôi số lượng máy bay tấn công A-10, nâng tổng số lên gần 30 chiếc trong khu vực.

Tờ New York Times hôm thứ Tư (1/4) dẫn lời hai quan chức Lầu Năm Góc cho biết, Không quân Mỹ đang điều thêm 18 máy bay A-10 tới Trung Đông để gia nhập cùng khoảng 10 chiếc đã được triển khai trước đó. Các máy bay này hiện được sử dụng để tấn công tàu thuyền của Iran và các lực lượng do Tehran hậu thuẫn tại Iraq.

Động thái này diễn ra bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc có thể chấm dứt xung đột với Iran trong vòng hai đến ba tuần. Giới chức Mỹ cho biết A-10 sẽ tiếp tục hỗ trợ lực lượng mặt đất tại các điểm nóng chiến lược như eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đang bị ảnh hưởng bởi xung đột và đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chủ chốt của Iran ở phía bắc Vịnh Ba Tư.Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy các máy bay A-10 của Mỹ đã quá cảnh căn cứ không quân RAF Lakenheath ở Anh trên đường đến Trung Đông.Các nhà phân tích quân sự cho rằng, việc Mỹ triển khai máy bay A-10 cho thấy hệ thống phòng không của Iran đã bị suy yếu đáng kể, vì loại máy bay này dễ bị tổn thương hơn so với các máy bay chiến đấu hiện đại.

A-10 Thunderbolt II là máy bay tấn công mặt đất tốc độ thấp, với vận tốc tối đa khoảng 700 km/h, được thiết kế để yểm trợ lực lượng bộ binh. Vũ khí chủ lực của A-10 là pháo GAU-8 cỡ 30 mm, có khả năng bắn tới 70 viên/giây.

Máy bay này có thể duy trì hoạt động trên mục tiêu trong thời gian dài ở độ cao thấp, giúp nó có hiệu quả trong việc chống lại tàu thuyền, xe bọc thép và công sự.

Nhờ khả năng hoạt động lâu ở độ cao thấp, A-10 đặc biệt hiệu quả trong việc tiêu diệt tàu thuyền, xe bọc thép và các công sự. Máy bay này cũng có thể mang nhiều loại vũ khí chính xác cao như hệ thống APKWS II, bom dẫn đường JDAM và tên lửa AIM-9 Sidewinder.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, xác nhận máy bay A-10 hiện đang được sử dụng để tuần tra eo biển Hormuz.

"Máy bay A-10 Warthog hiện đang tham gia chiến đấu ở sườn phía nam, và đang truy lùng các tàu tấn công nhanh ở eo biển Hormuz" ông cho biết hôm 19/3.

Hãng tin IRNA ngày 2/4 chia sẻ một đoạn video không có âm thanh cho thấy Tư lệnh Lục quân Iran Amir Hatami họp với ba chỉ huy quân đội và tham gia cuộc gọi video với khoảng một chục người khác.

IRNA dẫn lời ông Hatami cho biết: “Không một binh sĩ nào của đối phương được phép sống sót, nếu đối phương cố gắng thực hiện một chiến dịch trên bộ".

Ông Hatami nhắc nhở quân đội, cần phải theo dõi các động thái và hành động của đối phương với độ chính xác tối đa, từng giây từng phút, và thực hiện các kế hoạch để đối phó với các phương thức tấn công.

Trước đó trong bài phát biểu tối 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng xung đột Iran "sắp kết thúc" và có thể chấm dứt trong vòng vài tuần. Nhưng việc tăng cường lực lượng Mỹ ở vùng Vịnh đã làm dấy lên lo ngại rằng Washington có thể đang chuẩn bị cho các chiến dịch trên bộ tiềm tàng.

Ngay sau bài phát biểu của ông Trump, Iran đã kích hoạt đợt tấn công mới nhằm vào Israel.

Cùng lúc đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không dung thứ cho vòng luẩn quẩn - chiến tranh, đàm phán, ngừng bắn - rồi lặp lại mô hình này”.

Ông mô tả cuộc xung đột đang diễn ra là “thảm khốc không chỉ đối với Iran, mà còn đối với toàn bộ khu vực và xa hơn nữa”.

Người phát ngôn cho biết, Iran sẽ tiếp tục đáp trả chừng nào các cuộc tấn công của Mỹ và Israel còn tiếp diễn. Ông cũng khẳng định, Tehran không coi các nước láng giềng vùng Vịnh là kẻ thù.

“Chúng tôi đã nhiều lần tuyên bố quyết tâm duy trì quan hệ láng giềng tốt đẹp với tất cả các nước. Vấn đề là Mỹ và Israel đang lợi dụng lãnh thổ của họ để tiến hành cuộc tấn công quân sự chống lại Iran”, ông nói.

“Đây là một cuộc chiến tranh phi nghĩa bị áp đặt lên người dân Iran. Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đáp trả mạnh mẽ”.

Khả năng quân sự của Iran

Bất chấp những tuyên bố trái ngược của Mỹ, chuyên gia Andreas Krieg tại trường King’s College London nhận định, khả năng quân sự còn lại của Iran vẫn “đáng kể”, và Iran vẫn còn một số loại vũ khí rất tinh vi.

“Viễn cảnh mà Iran không còn có thể phóng tên lửa vào Vịnh Ba Tư, hoặc thậm chí vào Israel vẫn còn rất xa vời”, ông Krieg nói. Trên thực tế, Iran “thực sự có thể bắn trúng mục tiêu chính xác hơn nhiều” do sự suy yếu của các hệ thống phòng thủ.

Trong khi đó, tại eo biển Hormuz, châu Âu và Anh đã nhận ra rằng Mỹ “không còn là một đối tác đáng tin cậy”.

“Không có cách nào để buộc cửa ngõ này mở ra bằng biện pháp quân sự”, ông Krieg nói. “Bất kỳ giải pháp nào cũng phải là giải pháp ngoại giao, có hoặc không có sự tham gia của người Mỹ".