Ngày 6/4, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cho biết ông đã có cuộc gặp với các nghị sĩ Mỹ, và trao đổi về các ảnh hưởng nghiêm trọng từ việc phong tỏa năng lượng đối với nước này cũng như sự sẵn sàng đối thoại của Cuba.
Chủ tịch Cuba Miguel Diaz‑Canel phát biểu tại một cuộc họp ở La Habana. Ảnh: THX/TTXVN
Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông Díaz-Canel cho biết đã tiếp đón hai nghị sĩ đảng Dân chủ Mỹ là bà Pramila Jayapall và ông Jonathan L. Jackson. Ông cho biết trong cuộc gặp ông đã lên án những thiệt hại nặng nề do việc phong tỏa gây ra, đặc biệt là hậu quả của các biện pháp cấm vận năng lượng do chính quyền Mỹ hiện tại áp đặt với đảo quốc này. Chủ tịch Cuba khẳng định La Habana sẵn sàng cho một cuộc đối thoại nghiêm túc với Washington để tìm kiếm giải pháp cho những khác biệt hiện có.
Thời gian gần đây, đã có những động thái thúc đẩy trao đổi giữa Cuba và Mỹ. Ngày 13/3, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cho biết các quan chức Cuba gần đây đã tiến hành đàm phán với các đại diện Chính phủ Mỹ nhằm tìm kiếm giải pháp thu hẹp những khác biệt giữa hai nước thông qua đối thoại. Ông nhấn mạnh mục đích của các cuộc đàm phán là xác định những vấn đề song phương cần giải quyết, đánh giá thiện chí của hai bên trong việc triển khai các hành động cụ thể vì lợi ích của người dân hai nước, đồng thời tìm kiếm các lĩnh vực hợp tác nhằm đảm bảo an ninh và hòa bình trong khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Ông nhấn mạnh La Habana sẵn sàng thúc đẩy tiến trình này “trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng hệ thống chính trị của mỗi quốc gia, cũng như chủ quyền và quyền tự quyết của hai nước, đồng thời bảo đảm tuân thủ luật pháp quốc tế".
Tiếp đó, ngày 17/3, Phó Thủ tướng, kiêm Bộ trưởng Ngoại thương và Đầu tư nước ngoài Cuba Oscar Pérez Oliva cũng khẳng định Cuba sẵn sàng thiết lập quan hệ thương mại thông suốt với các doanh nghiệp của Mỹ, cũng như với cộng đồng người Cuba đang sinh sống tại Mỹ và con cháu của họ.
Theo phóng viên TTXVN tại Sydney, mùa cúm ở Australia năm nay đến sớm hơn thường lệ cùng với biến thể mới Super-K của virus cúm có tốc độ lây lan nhanh. Dù chưa có bằng chứng cho thấy biến thể Super-K gây bệnh nặng hơn, nhưng thực tế cho thấy số ca nhiễm đang tăng nhanh ngay từ đầu mùa.
Giới chuyên gia y tế cảnh báo đây một tín hiệu đáng lo ngại và không thể xem nhẹ nếu nhìn lại năm 2025, thời điểm được ghi nhận là mùa cúm tồi tệ nhất trong lịch sử quốc gia châu Đại Dương này, với hơn 500.000 ca mắc và 1.738 người tử vong - một con số cao kỷ lục.
Bước sang năm 2026, dù chưa vào cao điểm mùa Đông, song Australia đã ghi nhận hơn 24.000 ca cúm. Những con số này cho thấy cúm không đơn thuần chỉ là “cảm nhẹ vài ngày” như nhiều người vẫn nghĩ, mà có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong.
Năm nay, Australia đã cập nhật vaccine để phù hợp hơn với các chủng virus đang lưu hành, bao gồm cả biến thể mới. Cụ thể, Australia đã chuyển sang sử dụng vaccine ba chủng (trivalent), đồng thời bổ sung lựa chọn vaccine dạng xịt mũi dành cho trẻ em, giúp việc phòng ngừa trở nên linh hoạt và dễ tiếp cận hơn.
Tuy nhiên, có một vấn đề đáng lo ngại là kể từ sau đại dịch COVID-19, tỷ lệ tiêm vaccine phòng cúm tại Australia đã giảm. Nguyên nhân bao gồm tâm lý chủ quan, trong khi các thông tin sai lệch về vaccine vẫn tiếp tục lan truyền. Các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng tiêm phòng vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ nhập viện và các biến chứng nặng do cúm gây ra.
Giáo sư Paul Griffin - Giám đốc Khoa Bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Mater ở thành phố Brisbane (thủ phủ bang Queensland) - cho biết vaccine phòng cúm năm nay có khả năng bảo vệ chống lại chủng Super-K, vì vậy việc tiêm phòng cúm quan trọng hơn bao giờ hết trong bối cảnh số ca mắc cúm đang tăng mạnh.
Theo Giáo sư Paul Griffin, thông tin sai lệch và thông tin không chính xác về vaccine là một phần nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ tiêm chủng thấp. Vì vậy, ông khuyến nghị người dân nên tìm hiểu thông tin từ những nguồn đáng tin cậy, ví dụ như các bác sĩ gia đình, các dược sĩ, thay vì tìm đến trí tuệ nhân tạo hoặc mạng xã hội, nơi thông tin nhận được không phải lúc nào cũng chính xác.
Trong khi đó, Giáo sư Robert Booy - chuyên gia về bệnh truyền nhiễm nhi khoa thuộc Đại học Sydney, khẳng định biến thể Super-K của bệnh cúm là mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng vì rất dễ lây lan. Dù không gây bệnh nặng hơn, nhưng vì số ca mắc tăng lên rất nhiều, nên xuất hiện nhiều ca nặng hơn.
Năm 2025, tỷ lệ người trên 65 tuổi được tiêm phòng là 60,5%, trong khi con số này ở người từ 50 - 65 tuổi là 32,3%. Giám đốc Y khoa về vaccine của hãng sản xuất vaccine CSL Seqirus, Tiến sĩ Jules Bayliss, cho rằng những người trên 50 tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất bởi họ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn và phản ứng kém hơn với vaccine.
Tại Australia, vaccine phòng cúm hiện đã có sẵn. Tháng 4 và tháng 5 được coi là thời điểm lý tưởng để tiêm phòng trước khi mùa cúm bùng phát mạnh nhất. Đây là khoảng thời gian giúp cơ thể kịp tạo miễn dịch, sẵn sàng đối phó với làn sóng lây nhiễm. Các chuyên gia đặc biệt lưu ý những người từ 50 tuổi trở lên, trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường, hen suyễn…) nên tiêm phòng cúm bởi khi mắc bệnh có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.
Ngoài tiêm phòng, giới chuyên gia y tế khuyến nghị người dân thực hiện một số biện pháp để giảm nguy cơ lây nhiễm như rửa tay thường xuyên, ở nhà khi bị bệnh, che miệng khi ho, hắt hơi, đi khám nếu có triệu chứng nặng.
Theo Hệ thống Quản lý Cầu của Iran, nước này có khoảng 300.000 cây cầu và công trình kỹ thuật.
Cầu B1 tại thủ phủ Karaj của tỉnh Alborz (Iran) bị tấn công ngày 2/4/2026. Ảnh: AA/TTXVN
Theo kênh Al Jazeera ngày 6/4, một số cây cầu trọng điểm trong số 300.000 cây cầu trên có thể trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ “giáng địa ngục” xuống Iran bằng cách phá hủy cơ sở hạ tầng trọng yếu, bao gồm các cây cầu và nhà máy điện, nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz vào sáng 8/4.
Trong cảnh báo, ông Trump mô tả kế hoạch của mình là “Ngày Cầu” sau khi Mỹ và Israel đã ném bom nhiều trường đại học, bệnh viện, trường học, trung tâm nghiên cứu và các công ty dược phẩm của Iran.
Chỉ tuần trước, một cuộc không kích kép của Mỹ đã phá hủy hoàn toàn cầu B1 mới xây tại Karaj (thành phố phía Tây Tehran), khiến tám dân thường thiệt mạng khi họ đang dã ngoại bên dưới cây cầu trong dịp Iran kỷ niệm Nowruz, năm mới của người Ba Tư. Cầu B1 là dự án chưa hoàn thiện, song vẫn bị tấn công trong một chiến lược khiến Iran tụt hậu.
Trong bối cảnh một hạn chót nữa liên quan eo biển Hormuz của ông Trump đang đến gần, các quan sát viên quốc tế đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về hệ lụy nếu Tổng thống Mỹ thực sự ra lệnh ném bom các cây cầu của Iran.
Theo Hệ thống Quản lý Cầu của Iran, nước này có khoảng 300.000 cây cầu và công trình kỹ thuật. Có ít nhất 185 cây cầu dài trên 100m, có 42 cầu có nhịp chính dài hơn 50m. Trong số đó, có 5 cây cầu nổi bật nhất ở Iran.
Cầu Vịnh Ba Tư (đảo Qeshm) ở tỉnh Hormuzgan là một dự án hạ tầng mang tính biểu tượng của Iran, được ấp ủ hơn nửa thế kỷ và khởi công từ năm 2011. Với chiều dài 3,4km, cây cầu này kết nối đảo Qeshm (hòn đảo lớn nhất của Iran tại vùng Vịnh) với cảng Bandar Abbas trên đất liền.
Dù hiện mới hoàn thành khoảng 15 - 18% do thiếu vốn, các hạng mục nền móng và kết cấu chìm dưới nước đã được triển khai với quy mô lớn.
Công trình này không chỉ mang ý nghĩa giao thông mà còn đóng vai trò chiến lược trong Hành lang Vận tải Quốc tế Bắc - Nam, liên quan đến các đối tác như Ấn Độ và Nga.
Cây cầu này được đầu tư tới 700 triệu USD. Tấn công vào các móng bê tông khổng lồ của công trình này sẽ xóa sổ hàng thập kỷ quy hoạch quốc gia và giáng đòn trực tiếp vào các nguồn tín dụng do Trung Quốc hậu thuẫn, qua đó dập tắt hy vọng của Iran về một tuyến kết nối trực tiếp giữa đảo và đất liền.
Cầu Shahid Kalantari nằm ở giữa tỉnh Đông Azerbaijan và Tây Azerbaijan, là một trong những công trình giao thông quan trọng nhất khu vực Tây Bắc Iran. Dài 1,7km, cây cầu được khánh thành năm 2008 sau 29 năm xây dựng đầy thách thức do điều kiện địa chất phức tạp của hồ muối.
Công trình này giúp rút ngắn đáng kể quãng đường giữa hai thành phố lớn Tabriz và Urmia, từ 240km xuống còn 130km, qua đó thúc đẩy kết nối kinh tế - xã hội giữa hai tỉnh Đông Azerbaijan và Tây Azerbaijan.
Ngoài việc cắt đứt hoạt động đi lại của dân thường giữa hai tỉnh lớn này, nếu cầu này bị phá hủy, có thể gây ra thảm họa sinh thái khi đổ kết cấu cọc thép và bê tông dài 35km xuống lòng hồ vốn đã đang thu hẹp.
Đường cao tốc nhiều tầng Sadr tại Tehran là một công trình giao thông đô thị hiện đại, dài 11km và được nâng đỡ bởi 234 trụ. Khánh thành năm 2013, đây là một trong những cây cầu cao nhất thế giới và là cầu nhiều tầng dài nhất Trung Đông.
Công trình do các kỹ sư Iran tự thiết kế và xây dựng trong bối cảnh bị trừng phạt, đóng vai trò là tuyến huyết mạch phục vụ nhu cầu đi lại hằng ngày của hàng triệu người dân thủ đô.
Tấn công vào đây có thể gây thương vong lớn trong đô thị, phá hủy trục giao thông quan trọng và đẩy hệ thống sơ tán khẩn cấp của thủ đô Tehran vào hỗn loạn.
Cầu vòm Karun 4 là một công trình kỹ thuật nổi bật của Iran, nằm tại tỉnh Chaharmahal và Bakhtiari. Với chiều dài 378m và trọng lượng khoảng 3.800 tấn, đây là cầu vòm dài nhất Iran, được hoàn thành năm 2015 bởi các chuyên gia trong nước.
Cây cầu nằm gần đập Karun-4 (một trong những đập thủy điện lớn của Iran) và đóng vai trò kết nối quan trọng giữa các khu vực miền núi như Shahr-e-Kord và Izeh.
Do nằm ngay trên hồ chứa của đập và gần công trình đập, việc ném bom có nguy cơ gây thiệt hại thứ cấp cho nhà máy thủy điện, có thể dẫn đến lũ lụt chết người ở khu vực hạ lưu.
Cầu dây văng Ghadir tại thành phố Ahvaz (tỉnh Khuzestan) là một công trình giao thông trọng điểm bắc qua sông Karun. Dài 1.014m và rộng 22m, cây cầu được xây dựng từ năm 2005 và đưa vào sử dụng hoàn toàn vào năm 2012. Bắc qua sông Karun, cây cầu nằm ở trung tâm thành phố Ahvaz -nơi là trung tâm ngành dầu mỏ và thép của Iran.
Việc phá hủy công trình sẽ chia cắt thành phố này, làm tê liệt việc đi lại hằng ngày của người dân và dịch vụ khẩn cấp tại một tỉnh vốn đã chịu nhiều đợt không kích.
Theo tờ The Wall Street Journal, Mỹ và Israel đã lập sẵn danh sách các mục tiêu tại Iran nhằm làm tê liệt nền kinh tế nước này, khiến quá trình phục hồi của Tehran sau cuộc chiến trở nên kéo dài và đầy đau đớn.
Ngày 2/4/2026, ít nhất 8 dân thường Iran đã thiệt mạng và 95 người bị thương trong các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào một cây cầu cao tốc nối thủ đô Tehran với thành phố Karaj. Ảnh: THX/TTXVN
Tấn công nhằm vào các trụ cột của nền kinh tế Iran sẽ đánh dấu sự leo thang mới trong cuộc chiến đã kéo dài 5 tuần qua.
Mặt trận mới của Mỹ và Israel
Trong cuộc phỏng vấn với The Wall Street Journal hôm 5/4, Tổng thống Donald Trump nói rằng Mỹ sẵn sàng tấn công toàn bộ các cây cầu và nhà máy điện của Iran, gây ra mức độ tàn phá mà “nếu may mắn thì họ cũng phải mất 20 năm mới có thể tái thiết, nếu khi đó họ vẫn còn là một quốc gia”.
Trong những ngày gần đây, Israel và Mỹ đã bắt đầu gia tăng các cuộc tấn công vào những mục tiêu không thuộc lĩnh vực năng lượng, bao gồm các nhà máy thép và hóa dầu lớn nhất của Iran, cũng như một cây cầu mang tính biểu tượng.
Ngày 6/4, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết quân đội nước này đã tấn công khu phức hợp hóa dầu lớn nhất của Iran. Các cơ sở này nằm ở thành phố Asaluyeh, tỉnh Bushehr và sản xuất khoảng một nửa sản lượng hóa dầu của cả nước. Hai ngày trước đó, Israel đã tấn công một khu phức hợp hóa dầu trọng điểm khác ở Mahshahr. Tuần trước, truyền thông nhà nước Iran cho biết các nhà máy hóa dầu ở Tabriz cũng bị tấn công. Ông Katz đánh giá rằng tổng cộng, Israel đã phá hủy các cơ sở sản xuất khoảng 85% lượng xuất khẩu hóa dầu của Iran.
Theo ông Neil Quilliam, chuyên gia năng lượng tại Chatham House (Anh), ngành hóa dầu là một trụ cột của nền kinh tế Iran, tạo ra khoảng 25% tổng doanh thu xuất khẩu ngoài dầu mỏ. Khác với dầu mỏ vốn là loại hàng hóa dễ bị theo dõi và áp đặt trừng phạt vì thường được vận chuyển bằng những tàu chở dầu cỡ lớn, các sản phẩm hóa dầu có thể bán cho nhiều người mua tư nhân và từ đó trở thành nguồn thu ngoại tệ quan trọng đối với Iran.
Ông Quilliam nói: “Các cơ sở này cung cấp những nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho các ngành như dệt may, sản xuất linh kiện ô tô và bao bì. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, toàn bộ nền sản xuất có thể đối mặt với tình trạng chi phí gia tăng và mất việc làm”.
Tuần trước, Israel đã tấn công vào trái tim ngành công nghiệp thép của Iran, nhắm vào nhà máy thép Khuzestan ở thành phố Ahvaz và nhà máy thép Mobarakeh ở thành phố Isfahan, hai trong số những địa điểm sản xuất thép lớn nhất trong khu vực. Ngành kim loại của Iran tạo ra doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm, phần lớn đến từ xuất khẩu thép,
Ngoài ra, quân đội Israel cũng xác nhận đã tấn công nhà máy dược phẩm Tofigh Daru ở Tehran.
Ông Avner Golov, cựu quan chức an ninh quốc gia Israel đánh giá: “Đây là tín hiệu rằng chúng tôi rất nghiêm túc. Nếu các ông vẫn không đồng ý chấm dứt xung đột, cái giá mà nền kinh tế của các ông phải trả sẽ ngày càng lớn”.
Việc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự có nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ và Israel cho rằng đây là những mục tiêu hợp pháp, bởi chúng sản xuất vật liệu phục vụ cho quân đội Iran.
Khi kinh tế trở thành chiến tuyến mới
Xu hướng nhắm vào hạ tầng thiết yếu có thể đẩy cuộc đối đầu hiện nay thành một cuộc chiến tiêu hao kinh tế.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng cảnh báo sẽ tăng cường tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự tại Israel và các quốc gia vùng Vịnh nếu ông Trump thực hiện những lời đe dọa của mình.
Iran đã bắt đầu đáp trả các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng, bằng việc đánh trúng các cơ sở hóa dầu tại Bahrain và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đồng thời nhắm vào các cơ sở dầu mỏ, khử mặn nước biển và năng lượng tại Kuwait.
Ngày 5/4, Iran tấn công khu công nghiệp Neot Hovav ở miền Nam Israel, nơi đặt nhiều nhà máy sản xuất. Vài ngày trước đó, nhà máy lọc dầu lớn nhất Israel ở Haifa bị mảnh vỡ từ một tên lửa Iran rơi trúng, song giới chức Israel cho biết hoạt động sản xuất tại đây không bị gián đoạn.
Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hạ tầng năng lượng ở Vùng Vịnh có thể để lại tác động lâu dài đối với giá năng lượng toàn cầu. Giá dầu đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2022 và có nguy cơ tiếp tục leo dốc khi nhiều tàu chở dầu vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư.
Các bên trung gian đang gấp rút tìm cách đưa Iran trở lại bàn đàm phán với Mỹ nhưng chưa đạt kết quả. Iran đã bác bỏ đề xuất mở lại Eo biển Hormuz để đổi lấy lệnh ngừng bắn tạm thời.
Theo ông Raz Zimmt tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia có trụ sở ở Tel Aviv, hiện Tehran dường như sẵn sàng chấp nhận thêm tổn thất kinh tế miễn là vẫn có thể gây sức ép lên các đối thủ. “Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro”, ông Zimmt nói.
Hơn nữa, ông Robin Mills tại công ty tư vấn năng lượng Qamar Energy có trụ sở tại Dubai, nhận định rằng ngay cả khi Iran từ bỏ kiểm soát Eo biển Hormuz, sẽ không có gì có thể rời khỏi vùng Vịnh nếu các cơ sở hóa dầu và năng lượng khác bị hư hại nghiêm trọng
Ông Mills lập luận: “Ngay cả khi hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz trở lại bình thường, khoảng 5 triệu thùng sản phẩm tinh chế mỗi ngày có nguồn gốc từ vùng Vịnh vẫn sẽ bị gián đoạn trong nhiều tháng, thậm chí có thể lâu hơn”.
Israel và Mỹ đang nhắm vào nền kinh tế Iran, vốn đã gặp vô vàn khó khăn sau nhiều năm hứng chịu các lệnh trừng phạt gắt gao của phương Tây. Người dân Iran cũng cho biết cuộc chiến đã khiến hoạt động kinh tế rơi xuống mức thấp mới.
Trong các cuộc phỏng vấn, một số người dân Iran cho biết giá thực phẩm đã tăng vọt và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng do các nhà máy đóng cửa do chiến sự. Các cuộc tấn công của Israel vào các cơ sở kinh tế tập trung vào các nhà máy thép, hóa dầu và dược phẩm, vốn mang lại doanh thu hàng tỷ USD cho Iran.
Eo biển Hormuz đóng cửa và giá dầu tăng mang lại khoản lợi tài chính lớn cho Iran, Oman và Saudi Arabia, trong khi các quốc gia khác không có tuyến vận chuyển thay thế đã mất hàng tỷ USD.
Theo hãng tin Reuters ngày 6/4, Iran đã kiểm soát eo biển Hormuz sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ cuối tháng 2 làm xung đột leo thang.
Sau đó, Iran cho biết họ sẽ cho phép các tàu không có liên hệ với Mỹ hoặc Israel đi qua. Một số tàu chở dầu đã vượt qua tuyến đường thủy hẹp này, nhưng thị trường năng lượng vẫn bị gián đoạn chưa từng có. Giá dầu Brent tăng 60% trong tháng 3, mức tăng kỷ lục tính theo tháng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ “giáng địa ngục” xuống Iran nếu nước này không đạt được thỏa thuận trước cuối ngày 7/4 để khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz.
Phụ thuộc vào lợi thế địa lý
Hình ảnh từ vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ và Hàng không Mỹ (NASA) về eo biển Hormuz. Ảnh: The Gulf News/TTXVN
Trong khi phần lớn thế giới chịu lạm phát gia tăng và thiệt hại kinh tế do giá năng lượng tăng, tác động đối với các nhà sản xuất dầu Trung Đông phụ thuộc vào vị trí địa lý.
Mặc dù Iran kiểm soát eo biển Hormuz, nhưng Oman, Saudi Arabia và UAE có thể tránh tuyến này thông qua hệ thống đường ống và các cảng khác.
Ngược lại, dầu từ Iraq, Kuwait và Qatar bị mắc kẹt do các nước này thiếu tuyến thay thế để tiếp cận thị trường quốc tế.
Sau cảnh báo mới nhất của Tổng thống Trump, một quan chức Iran nói rằng Iran sẽ không mở lại eo biển này như một phần của lệnh ngừng bắn tạm thời. Iran đã bác bỏ các tối hậu thư trước đó của ông Trump.
Một số nhà phân tích cho rằng cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã phần nào củng cố vị thế của Iran. Ông Neil Quilliam, chuyên gia tại tổ chức Chatham House, nói: “Giờ đây khi Hormuz đã bị đóng, eo biển này có thể tiếp tục bị đóng nhiều lần và điều đó đặt ra mối đe dọa lớn đối với kinh tế toàn cầu”.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế mô tả xung đột này là cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất thế giới từ trước đến nay, khi hơn 12 triệu thùng/ngày bị gián đoạn trong khu vực và khoảng 40 cơ sở năng lượng bị hư hại.
Xuất khẩu dầu thô từ hầu hết các nước vùng Vịnh đã giảm khi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran khiến eo biển Hormuz gần như bị đóng.
Phân tích dữ liệu xuất khẩu tháng 3 cho thấy doanh thu xuất khẩu dầu ước tính của Iraq và Kuwait đều giảm khoảng 3/4 so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, doanh thu của Iran tăng 37% và Oman tăng 26%. Doanh thu dầu của Saudi Arabia tăng 4,3%, trong khi UAE giảm 2,6% do giá tăng bù đắp phần nào khối lượng giảm.
Saudi Arabia tăng nguồn thu
Tính toán cho thấy trong số các quốc gia bị hạn chế xuất khẩu qua Hormuz, chỉ Saudi Arabia về lý thuyết vẫn tăng được doanh thu trong tháng 3.
Đối với Saudi Arabia, giá cao hơn đồng nghĩa với việc tăng tiền thu từ quyền khai thác và thuế từ tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco, vốn thuộc sở hữu chủ yếu của chính phủ và quỹ tài sản quốc gia.
Khoản tăng này đặc biệt tích cực đối với Saudi Arabia sau giai đoạn chi tiêu lớn cho các dự án nhằm đa dạng hóa nguồn thu ngoài dầu mỏ, vốn góp phần gây thâm hụt ngân sách.
Đường ống lớn nhất của Saudi Arabia là tuyến Đông - Tây dài 1.200 km, được xây dựng trong thập niên 1980 trong Chiến tranh Iran-Iraq để tránh eo biển Hormuz.
Tuyến này kết nối các mỏ dầu phía Đông với cảng Yanbu trên Biển Đỏ và đang hoạt động ở công suất mở rộng 7 triệu thùng/ngày.
Aramco sử dụng khoảng 2 triệu thùng/ngày trong nước, còn khoảng 5 triệu thùng/ngày dành cho xuất khẩu. Dữ liệu vận chuyển cho thấy lượng bốc hàng tại Yanbu đạt trung bình gần mức tối đa 4,6 triệu thùng/ngày trong tuần bắt đầu từ 23/3, bất chấp các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm này ngày 19/3.
Tổng thể, xuất khẩu dầu thô của Saudi Arabia trong tháng 3 giảm 26% so với cùng kỳ năm trước xuống còn 4,39 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, giá cao hơn đã làm tăng giá trị xuất khẩu khoảng 558 triệu USD so với một năm trước. Saudi Arabia đã chủ động tăng xuất khẩu trong tháng 2 lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2023 để đề phòng khả năng Mỹ tấn công Iran.
Mặc dù có lợi thế từ tuyến Đông - Tây, nhưng ông Quilliam cho rằng Saudi Arabia vẫn dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công tiếp theo của Iran hoặc lực lượng Houthi ở Yemen nhằm vào cơ sở năng lượng ở phía Tây và các tàu đi qua eo biển Bab el-Mandeb vào Biển Đỏ.
Iraq và UAE chịu mức giảm lớn nhất
Trong số các nhà sản xuất vùng Vịnh, doanh thu của Iraq giảm mạnh nhất, giảm 76% xuống còn 1,73 tỷ USD. Kuwait đứng sau với mức giảm 73% xuống còn 864 triệu USD.
Công ty tiếp thị dầu nhà nước Iraq SOMO cho biết ngày 2/4 rằng doanh thu dầu tháng 3 khoảng 2 tỷ USD.
Trong khi đó, UAE được bảo vệ phần nào nhờ đường ống Habshan - Fujairah công suất 1,5-1,8 triệu thùng/ngày, giúp tránh eo biển Hormuz. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu dầu ước tính của nước này vẫn giảm hơn 174 triệu USD so với cùng kỳ năm trước trong tháng 3. Fujairah đã hứng chịu một loạt cuộc tấn công khiến hoạt động bốc hàng bị gián đoạn.
Cả hai nước này nhiều khả năng sẽ chịu mức giảm mạnh hơn trong tháng 4 do doanh thu tháng 3 được cải thiện nhờ các lô hàng kịp rời đi trong những ngày đầu xung đột. Một tàu chở dầu của Iraq đã đi qua eo biển Hormuz tuần trước sau khi Iran tuyên bố Iraq được miễn trừ.
Bà Adriana Alvarado, Phó Chủ tịch xếp hạng chủ quyền tại Morningstar DBRS, cho biết các chính phủ vùng Vịnh có các lựa chọn để củng cố tài chính, bao gồm sử dụng dự trữ ngân sách hoặc phát hành nợ trên thị trường tài chính. Bà nói thêm: “Ngoại trừ Bahrain, các quốc gia vùng Vịnh có đủ dư địa tài khóa để đối phó với cú sốc, khi nợ chính phủ ở mức trung bình dưới 45% GDP”.
Về dài hạn, tác động vẫn chưa rõ ràng. Một số công ty dầu khí và chính trị gia phương Tây đã vận động tăng đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch để bảo vệ trước các cú sốc nguồn cung, nhưng một số nhà phân tích cho rằng năng lượng tái tạo mới là giải pháp bảo vệ tốt nhất.
Trong một dấu hiệu ban đầu cho thấy khủng hoảng có thể thúc đẩy chuyển dịch khỏi phụ thuộc vào dầu mỏ, tuần trước, tập đoàn TotalEnergies của Pháp và công ty năng lượng tái tạo Masdar được nhà nước UAE hậu thuẫn đã công bố liên doanh trị giá 2,2 tỷ USD để triển khai nhanh năng lượng tái tạo tại chín quốc gia châu Á.
Xuất khẩu dầu vùng Vịnh giảm gần 50%
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, theo các số liệu mới nhất, xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của các nước vùng Vịnh (không bao gồm Iran) trong tháng 3 chỉ đạt 8,44 triệu thùng/ngày, giảm 49% so với mức 16,58 triệu thùng/ngày của tháng trước.
Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% tổng nhu cầu dầu toàn cầu và gần 1/4 thương mại năng lượng đường biển. Tuy nhiên, sau hơn một tháng xung đột, các tuyến vận tải thay thế như đường ống và hành lang đường bộ chỉ đáp ứng khoảng 40% công suất thông thường, không thể thay thế vai trò trung tâm của eo biển Hormuz.
Các nước vùng Vịnh đã triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Các giải pháp tạm thời như vận tải đường bộ, hành lang xuyên lục địa hay chuyển tải qua nhiều chặng đang làm gia tăng đáng kể chi phí logistics. Dự báo giá dầu năm 2026 sẽ tăng thêm khoảng 15 USD/thùng, trong khi phí bảo hiểm vận tải đã tăng gấp 2–3 lần, phản ánh rủi ro kéo dài.
Để củng cố cục diện, Triệu Khuông Dận buộc phải xử lý thỏa đáng sự tồn tại mang tính biểu tượng như Phù Thái hậu. Trong việc đối đãi với cô nhi quả phụ của triều trước, ông thể hiện sự khoan dung hiếm thấy, không vội vàng tàn sát như một số vị hoàng đế khác trong lịch sử, mà dùng thủ đoạn của một chính trị gia lớn để ổn định triều cục, đồng thời vẫn giữ lại một chút ấm áp của tình người.
Sau Trần Kiều binh biến, lịch sử Trung Hoa bước sang một khúc quanh mới. Giữa cơn xoáy của thời đại, Triệu Khuông Dận từ một võ tướng quyền thế đã khoác hoàng bào, dựng nên triều Tống, chấm dứt triều Hậu Chu. Nhưng phía sau ánh hào quang của một cuộc đoạt vị gần như không đổ máu, vẫn còn đó những số phận bị cuốn trôi, đặc biệt là vị thái hậu trẻ tuổi, tuyệt sắc – Phù Thái hậu.
Thời Ngũ Đại Thập Quốc vốn là thời kỳ binh quyền lấn át vương quyền, nơi tướng lĩnh có thể một đêm đổi mệnh, còn hoàng tộc chỉ trong khoảnh khắc đã trở thành kẻ thất thế. Năm 960, khi Triệu Khuông Dận dẫn quân đến Trần Kiều, một màn kịch chính trị đã được dàn dựng. Dưới danh nghĩa “ba quân không chủ”, ông được tôn lên làm thiên tử. Chỉ trong một đêm, quyền lực đổi chủ, thiên hạ đổi dòng, còn số phận của cô nhi quả phụ triều trước cũng bị định đoạt.
Nhân vật Phù Thái hậu trên phim.
Khi đại quân tiến vào Biện Lương, kinh thành gần như không có kháng cự đáng kể. Vị ấu chúa Sài Tông Huấn bị buộc phải thoái vị, khép lại một triều đại vốn đã suy yếu. Nhưng phía sau ngai vàng sụp đổ ấy là một người phụ nữ mới 28 tuổi – Phù Thái hậu, người vừa bước vào quyền lực chưa lâu đã phải chứng kiến tất cả tan vỡ.
Xuất thân danh môn, là con gái của danh tướng Phù Ngạn Khanh, Phù thị bước vào hậu cung không phải vì tình cảm, mà là kết quả của một cuộc hôn nhân chính trị. Sau khi chị gái qua đời, bà được gả cho Quách Vinh khi ông đang lâm bệnh nặng. Mười ngày sau đại hôn, hoàng đế qua đời, bà từ một tân nương trở thành thái hậu, nắm quyền nhiếp chính cho ấu chúa. Quyền lực đến nhanh, nhưng cũng rời đi nhanh hơn, khi Triệu Khuông Dận xuất hiện.
Trong hoàn cảnh đó, cách mà Triệu Khuông Dận đối xử với Phù Thái hậu trở thành một bài toán chính trị đầy nhạy cảm. Nếu lựa chọn con đường tàn khốc như nhiều triều đại trước – giết sạch hậu duệ tiền triều để trừ hậu họa – ông có thể nhanh chóng dập tắt mọi nguy cơ. Nhưng điều đó cũng sẽ khiến lòng người bất ổn, đặc biệt trong bối cảnh ông vừa lên ngôi bằng binh biến, tính chính danh còn nhiều tranh cãi.
Vì vậy, Triệu Khuông Dận đã chọn một con đường khác – mềm mỏng nhưng không kém phần tính toán.
Trước hết, Triệu Khuông Dận không hạ sát Phù Thái hậu hay Sài Tông Huấn. Ông tước bỏ quyền lực của họ, nhưng vẫn giữ lại danh phận. Sài Tông Huấn được phong làm Trịnh Vương, còn Phù Thái hậu được tôn làm Chu Thái hậu – một danh hiệu mang tính an ủi, nhưng thực chất đã bị loại khỏi trung tâm quyền lực. Họ được đưa ra khỏi kinh thành, rời xa chính trường, sống trong sự giám sát kín đáo.
Đây là bước đi thể hiện rõ phong cách chính trị của Triệu Khuông Dận: không cần đổ máu, nhưng vẫn đảm bảo quyền lực tuyệt đối.
Không dừng lại ở đó, ông còn xử lý khéo léo mối quan hệ với gia tộc họ Phù. Phụ thân của Phù Thái hậu được phong chức cao, vẫn giữ một phần binh quyền. Điều này không chỉ là sự ban ơn, mà còn là một nước cờ nhằm trấn an các thế lực cũ, khiến họ không dám manh động. Trong bối cảnh nhiều phiên trấn vẫn còn rục rịch chống đối, việc giữ ổn định lòng người quan trọng không kém gì việc nắm quân đội.
Nhìn bề ngoài, đó là sự khoan dung. Nhưng sâu xa hơn, đó là nghệ thuật cân bằng giữa uy quyền và nhân tâm.
Về phần Phù Thái hậu, từ một người đứng trên đỉnh cao quyền lực, bà nhanh chóng trở thành nhân chứng câm lặng của một triều đại đã mất. Bị đưa đến Lạc Dương rồi Phòng Châu, cuộc đời bà trôi dạt theo số phận của kẻ thất thế. Khi Sài Tông Huấn qua đời năm 973, mọi ràng buộc cuối cùng với quá khứ cũng chấm dứt.
Chính trong khoảnh khắc ấy, Phù Thái hậu đã lựa chọn con đường thoát ly trần thế. Bà xuất gia theo Đạo giáo, lấy đạo hiệu Ngọc Thanh Tiên Sư. Từ một người từng đứng giữa triều chính, bà rút lui vào thế giới tĩnh lặng, đoạn tuyệt với danh lợi. Quyết định này không chỉ là sự buông bỏ, mà còn là cách duy nhất để bảo toàn chính mình trong một thời đại đầy biến động.
Năm 993, bà qua đời, kết thúc một cuộc đời nhiều thăng trầm. Triều đình nhà Tống vẫn dành cho bà nghi lễ an táng theo cấp bậc thái hậu, an táng tại Ý Lăng. Điều này cho thấy, dù bị gạt khỏi quyền lực, bà vẫn được giữ lại một phần danh dự – một kết cục không phải ai trong hoàn cảnh tương tự cũng có được.
Từ góc nhìn thâm cung, cách Triệu Khuông Dận đối xử với Phù Thái hậu là sự kết hợp giữa tính toán lạnh lùng và sự tiết chế có chủ đích. Ông không giết, nhưng cũng không để lại bất kỳ khả năng nào cho việc phục quốc. Ông ban ân, nhưng mọi ân huệ đều nằm trong khuôn khổ kiểm soát.
Chính điều đó giúp ông ổn định triều cục trong giai đoạn đầu đầy sóng gió. Không có những cuộc thanh trừng đẫm máu, không có những màn báo thù triền miên, nhà Tống có được một khởi đầu tương đối yên ổn – điều hiếm thấy trong lịch sử Trung Hoa thời loạn.
Nhưng đằng sau sự ổn định ấy là những số phận bị lãng quên. Phù Thái hậu, từ một người phụ nữ quyền lực, cuối cùng chỉ còn lại cái bóng trong sử sách. Cuộc đời bà giống như một cánh hoa bị cuốn theo dòng nước lớn – từng rực rỡ, rồi lặng lẽ trôi đi.
Câu chuyện ấy không chỉ phản ánh bản chất khốc liệt của quyền lực, mà còn cho thấy một chân lý quen thuộc của lịch sử: trong những cuộc thay triều đổi đại, kẻ chiến thắng có thể viết lại vận mệnh thiên hạ, nhưng những con người đứng bên lề – đặc biệt là phụ nữ trong thâm cung – lại chỉ có thể lựa chọn cách tồn tại trong im lặng.
Và chính trong sự im lặng ấy, lịch sử đôi khi trở nên ám ảnh hơn bất kỳ trận chiến nào.
Với con người như Lưu Bị, ông sẽ không thể trước lúc lâm chung lại đi tính kế hại vị trung thần đã theo mình gần hai mươi năm. Vì vậy, những lời ông nói khi giao phó con côi, đều xuất phát từ tận đáy lòng, chứ không phải để thử lòng Gia Cát Lượng.
Năm 221, Lưu Bị lên ngôi hoàng đế tại Thành Đô. Sau đó, ông bất chấp sự can ngăn của Triệu Vân cùng các đại thần, cũng phớt lờ lời cầu hòa của Tôn Quyền và thư từ của Gia Cát Cẩn, quyết ý xuất binh đánh Ngô để trả thù cho Quan Vũ. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, Lưu Bị tiến sâu vào lãnh thổ Đông Ngô và chiếm được Tỷ Quy. Thấy quân Thục đang mạnh, Tôn Quyền buộc phải thần phục Tào Phi để tránh bị tấn công hai mặt. Đồng thời, ông bổ nhiệm Lục Tốn làm Đại đô đốc, thống lĩnh 5 vạn quân chống lại Thục.
Sau khi phân tích thế mạnh và điểm yếu của hai bên, Lục Tốn cố ý dụ quân Thục tiến vào khu vực Di Lăng, khiến hai bên giằng co tại đây. Trận chiến kéo dài đến tháng 6 năm sau. Do chiến đấu xa quê lâu ngày, binh sĩ Thục nhớ nhà, quân tâm rệu rã; lại gặp khí hậu nóng bức của đất Ngô, Lưu Bị buộc phải đóng trại trên núi. Không ngờ sơ hở này bị Lục Tốn phát hiện, ông nắm thời cơ, dùng hỏa công đốt cháy liên trại quân Thục dài bảy trăm dặm, đánh tan quân Thục. Cuối cùng, Lưu Bị phải chạy về Bạch Đế Thành trong tình trạng hoảng loạn, còn Thục Hán chịu tổn thất vô cùng nặng nề.
Nhân vật Lưu Bị trên phim.
Một năm sau trận Di Lăng, Lưu Bị lâm bệnh nặng. Trước khi qua đời, ông triệu Gia Cát Lượng từ Thành Đô đến Bạch Đế Thành để gửi gắm con côi. Khi ấy, Lưu Bị nói rằng tài năng của Gia Cát Lượng gấp mười lần Tào Phi, là bậc kỳ tài có thể trị quốc an bang, bình định thiên hạ. Vì vậy, ông giao Lưu Thiện cho Gia Cát Lượng phò tá: nếu Lưu Thiện có thể giúp đỡ được thì xin hết lòng phụng sự, còn nếu không đủ năng lực, Gia Cát Lượng có thể lập người khác làm hoàng đế Thục Hán.
Có người cho rằng lời dặn dò này thực chất là để thử lòng trung thành của Gia Cát Lượng. Bởi Lưu Bị không hoàn toàn tin tưởng ông, nên để kiềm chế quyền lực của Gia Cát Lượng, còn giao cho Lý Nghiêm nắm quyền quân sự trong ngoài, nhằm đề phòng khả năng binh biến. Vậy việc Lưu Bị giao phó con côi có thật sự là một phép thử?
Có lẽ ở các triều đại khác, hoàng đế khi gửi gắm con côi cho đại thần có thể mang tâm lý đó, vì cần bảo đảm huyết thống kế thừa. Nhưng Lưu Bị đã phong Gia Cát Lượng làm Thừa tướng, trao quyền “giả tiết”, lại kiêm chức Tư Lệ hiệu úy. Với quyền thế và uy tín như vậy, nếu muốn chuyên quyền, Gia Cát Lượng hoàn toàn có thể làm được. Thực tế, từ khi Gia Cát Lượng kiêm quản Ích Châu, Lý Nghiêm không còn khả năng nắm quyền quân sự. Nếu Lý Nghiêm thật sự là “hậu thủ” của Lưu Bị, thì cách bố trí này lại quá yếu kém. Vì thế, việc Lưu Bị trao cho Gia Cát Lượng quyền lực tuyệt đối, thậm chí cho phép ông lập vua mới, rất có thể là xuất phát từ sự chân thành.
Sở dĩ nói đó là chân tâm của Lưu Bị, bởi bản thân ông vốn là người như vậy. Khi Tào Tháo đánh Từ Châu, Lưu Bị dám dẫn vài nghìn quân đi cứu Đào Khiêm. Sau này Đào Khiêm bệnh nặng, muốn giao Từ Châu cho Lưu Bị, nhưng ông đã từ chối; nếu không nhờ Trần Đăng và Khổng Dung khuyên nhủ, e rằng Lưu Bị sẽ không nhận. Khi ở Kinh Châu, Lưu Biểu cũng từng muốn nhường đất, nhưng Lưu Bị không nỡ chiếm cơ nghiệp của người khác nên từ chối. Sau đó Lưu Tông đầu hàng Tào Tháo, Gia Cát Lượng khuyên Lưu Bị nhân cơ hội đoạt Kinh Châu, nhưng ông vẫn không đồng ý. Không những vậy, ông còn dẫn theo hàng chục vạn dân chúng, mỗi ngày đi mười dặm để tránh loạn. Dù trong cảnh lưu lạc, Lưu Bị vẫn giữ trọn bản tâm, đối xử chân thành với người khác. Một con người như vậy, khi sắp qua đời, khó có thể bày mưu tính kế.
Chính vì Lưu Bị không phải là người chỉ coi trọng lợi ích mà xem nhẹ tình nghĩa, nên Trương Phi có thể chỉ với hơn hai mươi kỵ binh mà đoạn hậu ở Trường Bản; Quan Vũ có thể bỏ qua phong thưởng của Tào Tháo để quay về; Liêu Hóa thà giả chết để trở lại Thục, không chịu sống tạm bợ ở Đông Ngô; Pháp Chính dám liều mình can gián; còn Gia Cát Lượng thì vì lý tưởng “khôi phục nhà Hán, trở về cố đô”, dù biết khó thành vẫn nhiều lần Bắc phạt, cuối cùng qua đời tại Ngũ Trượng Nguyên. Chính vì Lưu Bị có tình có nghĩa với họ, họ mới cam tâm tình nguyện theo ông, dâng hiến cả đời.
Người viết cho rằng, với con người như Lưu Bị, ông sẽ không thể trước lúc lâm chung lại đi tính kế hại vị trung thần đã theo mình gần hai mươi năm. Vì vậy, những lời ông nói khi giao phó con côi, đều xuất phát từ tận đáy lòng, chứ không phải để thử lòng Gia Cát Lượng.
Trong sắp xếp việc phò chính, Lưu Bị không giao hết quyền lực cho Gia Cát Lượng, còn sắp xếp riêng Lý Nghiêm làm phó.
Khi ấy Lý Nghiêm nắm binh quyền của những vùng như Vĩnh An, Lưu Bị còn gọi hẳn Lý Nghiêm tới giao quyền chỉ huy quân sự trong việc đối nội, đối ngoại. Tại sao Lưu Bị lại làm vậy?
Theo quan điểm của Qulishi, thật ra đây là một chiêu giả, Lưu Bị không hề thật sự giao binh quyền của nước Thục cho Lý Nghiêm, thực chất ông định để Lý Nghiêm tạm thời phòng ngự Đông Ngô.
Lý Nghiêm trước kia vẫn luôn ở Vĩnh An trấn thủ, sau khi Lưu Bị qua đời, Lý Nghiêm cũng vẫn đóng quân ở đây.
Thục Hán có vài khu vực phòng ngự chủ yếu, trong số đó đe doạ ở phía Đông có phần lớn hơn. Dẫu sau sao khi thất bại nặng nề ở Di Lăng, Thục Hán hoàn toàn phải rút khỏi vùng Kinh Châu, Đông Ngô đã giành được những khu vực này.
Sau đó Tào Nguỵ cũng thành công trong việc bắt đầu tiến quân về phía nam, định nhân lúc rối ren để thu về lợi ích cho mình.
Hai thế lực này đều có khả năng sẽ đe doạ tới chính quyền Thục Hán. Lúc này nếu như không có một thống soái giỏi tới trấn thủ cửa ngõ Vĩnh An ở phía Đông, chính quyền Thục Hán có thể sẽ bị kẻ địch bên ngoài tiêu diệt. Vì thế Lý Nghiêm là lựa chọn thích hợp nhất, giao cho ông binh quyền ở một khu vực, cũng chỉ là để ông phòng ngự những kẻ địch như Đông Ngô, Tào Nguỵ.
Chiếu theo quan chế thời điểm ấy, giống như được giữ chức Nội ngoại chư quân sự, chắc hẳn Lý Nghiêm được nắm phần lớn binh quyền trong nước, ông cũng kiêm nhiệm chức Trung hộ quân, phải có được binh quyền nhất định. Ông cũng có quyền được sử dụng phù tiết, có thể tự mình triệu tập quân đội.
Nhưng trên thực tế, binh quyền thật sự nằm trong tay Gia Cát Lượng, chức quan của Lý Nghiêm phần lớn đều là hữu danh vô thực.
Trong những năm gần đây, cái tên Vairochana Rinpoche liên tục được nhắc đến trong các hoạt động Phật giáo quốc tế, đặc biệt sau những chuyến thăm tới Việt Nam. Không chỉ là một thành viên của hoàng gia Bhutan, vị “hoàng tôn” này còn được công nhận là một hóa thân tái sinh trong truyền thống Phật giáo Kim Cương thừa.
Hoàng tôn Vairochana Rinpoche là ai?
Theo Wikipedia, hoàng tôn Vairochana Rinpoche có tên khai sinh là Ngawang Jigme Jigten Wangchuck, sinh ngày 23/6/2013 tại Bhutan - một trong những quốc gia hiếm hoi trên thế giới mà Phật giáo đóng vai trò trung tâm trong đời sống chính trị, văn hóa và xã hội.
Ngài là con trai thứ hai của công chúa Sonam Dechen Wangchuck (em gái của Quốc vương Bhutan, cháu ngoại của Hoàng thái hậu Bhutan). Với thân thế này, hoàng tôn Vairochana Rinpoche không chỉ là một nhân vật tôn giáo mà còn mang vị thế hoàng tộc, gắn liền với biểu tượng quốc gia.
Trong bối cảnh Bhutan duy trì mô hình “hạnh phúc quốc dân”, nơi các giá trị tinh thần được đặt ngang hàng với phát triển kinh tế, sự xuất hiện của một “hoàng tôn - Rinpoche” càng có ý nghĩa đặc biệt.
“Rinpoche” – danh xưng không dành cho người bình thường
Theo Wikipedia, “Rinpoche” là một cách xưng hô kính trọng trong Phật giáo Tây Tạng. Danh xưng này thường dùng để gọi những người được tin là hóa thân tái sinh, các vị cao tăng, lạt ma, hoặc những bậc thầy có học thức và uy tín trong việc giảng dạy Phật pháp.
Từ này mang ý nghĩa như “bậc tôn quý”. Ngoài ra, “Rinpoche” cũng được dùng như một kính ngữ dành cho các vị trụ trì tại các tu viện Phật giáo Tây Tạng. Còn "Guru Rinpoche" là danh xưng đặc biệt dành cho ngài Liên Hoa Sinh (Padmasambhava), bậc thầy vĩ đại mang Phật giáo vào Tây Tạng.
Hoàng tôn Vairochana Rinpoche.
Do danh xưng này thường gắn với những nhân vật có vai trò lớn trong việc truyền bá Phật pháp. Vì vậy, việc một đứa trẻ được công nhận là “Rinpoche” luôn đi kèm với quá trình xác minh nghiêm ngặt từ các vị cao tăng.
Vairochana Rinpoche được xác nhận là một tulku (đấng tái sinh) khi còn rất nhỏ điều khiến cộng đồng Phật giáo quốc tế chú ý.
Ngay từ khi còn rất nhỏ, Vairochana Rinpoche đã bộc lộ những dấu hiệu đặc biệt hiếm thấy. Theo các ghi chép và lời kể từ giới Phật giáo, khi mới 3 tuổi, Ngài đã có khả năng nhớ lại tiền kiếp, thường xuyên nhắc đến những địa danh cổ ở Tây Tạng, những nơi mà Ngài chưa từng được học hay tiếp xúc. Đáng chú ý, Ngài còn mô tả chính xác vị trí các tự viện, thể hiện sự am hiểu vượt xa độ tuổi.
Đến năm 12 tuổi, Ngài đã có thể viết và thuyết giảng Phật pháp trước đông đảo quần chúng, với phong thái tự tin và tư duy sâu sắc. Hiện nay, khi mới 13 tuổi, Ngài tiếp tục theo học Phật học song song với các lĩnh vực khác như khoa học và ngôn ngữ học. Không chỉ là một hành giả chuyên sâu về thiền định, Ngài còn thể hiện năng khiếu nghệ thuật khi sáng tác điêu khắc và hội họa, đồng thời là tác giả và họa sĩ minh họa của 4 cuốn sách.
Trong hành trình hoằng pháp, Ngài đã nhiều lần thuyết giảng tại nhiều quốc gia, trong đó lần đầu đến Việt Nam vào năm 2022. Đặc biệt, vào tháng 11/2025, khi mới 12 tuổi, Ngài được Mahachulalongkornraj avidyalaya University trao tặng bằng Tiến sĩ danh dự Phật học, trở thành vị tu sĩ trẻ nhất từng nhận danh hiệu này.
Hóa thân của đại dịch giả Vairotsana
Theo các nguồn thông tin Phật giáo, Vairochana Rinpoche được công nhận là hóa thân của Vairotsana, một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng.
Vào thế kỷ VIII, Vairotsana là một trong bảy vị tăng sĩ đầu tiên của Tây Tạng, đồng thời là đệ tử của Padmasambhava (Liên Hoa Sinh) và thuộc nhóm 25 đại đệ tử quan trọng nhất. Ông nổi bật với vai trò là nhà dịch thuật, góp phần chuyển dịch kinh điển từ Ấn Độ sang Tây Tạng, đặt nền móng cho sự phát triển của Phật giáo tại khu vực này.
Vairotsana Sinh ra ở Pagor và được vị vua thứ 38 của Tây Tạng gửi đến Ấn Độ để học Pháp với các học giả Ấn Độ. Vairotsana cũng đã du hành rộng rãi ở Trung Quốc, Nepal, Zhangzhung cùng những nơi khác. Ở Trung Quốc, Vairotsana nhận giáo lý từ mười chín vị thầy.
Trong nhiều nghiên cứu, Vairotsana được ví như một “cầu nối tri thức”, giúp tiếp nhận và chuyển hóa tinh hoa tư tưởng từ một nền văn minh sang nền văn minh khác. Vì vậy, việc Vairochana Rinpoche được công nhận là hóa thân của nhân vật này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn gắn với kỳ vọng về trí tuệ và sứ mệnh tiếp nối, lan tỏa giáo pháp trong bối cảnh hiện đại.
Các loại canh chứa nhiều natri, đường, oxalat, chì, photpho vô cơ hoặc kali cao từ thảo dược không rõ nguồn gốc gây áp lực lớn, dẫn đến suy thận và sỏi thận.
Canh xương ống, canh thuốc bắc vốn là những món ăn "quốc hồn quốc túy" trên bàn cơm của nhiều gia đình, được coi là biểu tượng của sự bồi bổ. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường vừa cảnh báo những bát canh đậm đà này có thể là "sát thủ thầm lặng" khiến chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.
Suýt mất mạng vì bát canh xương
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nam, 65 tuổi, bị rạn xương do ngã. Với mong muốn giúp chồng mau hồi phục, người vợ đã tỉ mỉ ninh xương ống suốt 5-6 tiếng mỗi ngày để ông bồi bổ.
Chẳng ngờ chỉ sau hai tuần, ông xuất hiện tình trạng phù nề nghiêm trọng, mất cảm giác buồn tiểu ban đêm. Khi nhập viện cấp cứu, chỉ số phốt pho, kali và đặc biệt là nồng độ chì trong máu tăng vọt. Độ lọc cầu thận (eGFR) của ông rơi thẳng đứng từ 60 xuống còn 14, tiến sát giai đoạn suy thận cuối và suýt phải chạy thận nhân tạo. Theo bác sĩ Hồng, "thủ phạm" chính là bát canh xương hầm kỹ chứa đầy photpho và kim loại nặng - những "quả mìn" đối với hệ bài tiết.
Khi thực phẩm được ninh nấu quá lâu, các tế bào bị phá vỡ khiến kali, photpho và các sản phẩm phân hủy protein (purin) giải phóng ồ ạt vào nước. Với người có chức năng thận suy giảm, việc tích tụ các chất này trong máu sẽ dẫn đến cao huyết áp, tổn thương ống thận và nhiễm độc ure.
Canh chua cay và các loại súp quánh có thể gây hại thận. Ảnh minh họa: Bùi Thủy
Xếp hạng 5 loại canh "hủy diệt" thận
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường đặc biệt liệt kê danh sách các loại canh gây hại cho thận để người dân cảnh giác:
Vị trí thứ 5: Nước dùng mì Ramen Nhật Bản
Một bát nước dùng mì Ramen có thể chứa tới 3.500-5.000 mg natri. Lượng natri khổng lồ nạp vào máu gây tăng huyết áp cục bộ, về lâu dài dẫn đến xơ cứng động mạch cầu thận.
Vị trí thứ 4: Canh chua cay và các loại súp quánh (canh sệt)
Bột năng dùng để tạo độ sánh thuộc nhóm thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) cao, khiến đường huyết tăng vọt.
Ngoài ra, các nguyên liệu như đậu phụ, măng trong nước súp đậm đặc chứa hàm lượng oxalat rất cao, dễ hình thành sỏi canxi oxalat, gây tổn thương thận không thể đảo ngược.
Vị trí thứ 3: Nước lẩu (cuối bữa)
Khi các nguyên liệu sôi trong nồi quá 30 phút, nước lẩu sẽ trở thành một "bảng tuần hoàn hóa học". Nếu thực khách còn có thói quen cho thêm cơm vào nước lẩu dư thừa để nấu cháo, chẳng khác nào đang tống toàn bộ độc tố vào thận.
Đặc biệt, bác sĩ gia đình Lý Tư Hiền cũng lưu ý, so với "photpho hữu cơ" trong thực phẩm tự nhiên (tỷ lệ hấp thụ 50-70%), thì "photpho vô cơ" trong thực phẩm chế biến sẵn (như đồ viên, xúc xích) có tỷ lệ hấp thụ lên tới 100%. Đây là lý do khiến thận bị quá tải photpho nhanh chóng.
Vị trí thứ 2: Canh xương ống hầm thời gian dài
Hơn 90% lượng chì ở động vật có vú tích tụ trong xương. Hầm càng lâu, chì giải phóng vào nước càng nhiều. Chì có độc tính cực cao, tấn công trực tiếp vào ống thận.
Chuyên gia dinh dưỡng Lâm Thế Hàng bổ sung thêm rằng một bát canh xương chỉ có khoảng 3,84 mg canxi (bằng 1,6% so với sữa), nên quan niệm "uống canh xương bổ canxi" hoàn toàn là sai lầm.
Vị trí thứ 1: Canh thuốc bắc không rõ nguồn gốc
Các loại thảo dược chứa nồng độ kali cực cao. Bệnh viện Tổng hợp Cựu chiến binh Đài Bắc cảnh báo tăng kali máu có thể gây yếu cơ, tê bì tay chân và nghiêm trọng nhất là khiến tim ngừng đập đột ngột.
"Cẩm nang" uống canh bảo vệ thận
Để bảo vệ "bộ lọc" của cơ thể, người tiêu dùng cần nằm lòng các nguyên tắc:
Chọn canh trong, tránh canh đặc: Ưu tiên canh rau củ thanh đạm. Nên chần sơ rau qua nước sôi trước khi nấu để loại bỏ bớt kali.
Rút ngắn thời gian nấu: Chỉ nên nấu từ 30-40 phút để hạn chế giải phóng photpho và kim loại nặng.
Ăn "cái", hạn chế uống nước: Dinh dưỡng nằm ở phần xác thực phẩm, nước canh chỉ nên nhấp môi vài ngụm làm phép.
Bổ sung canxi đúng cách: Ưu tiên sữa, đậu phụ hoặc cá cơm thay vì canh xương.
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường nhấn mạnh: "Tổn thương thận giai đoạn đầu thường không có triệu chứng. Đừng để bát canh nóng hổi đầy ắp tình yêu thương trở thành gánh nặng cuối cùng cho lá gan và kẽ thận của người thân".
🔮 Tử vi 12 con giáp ngày 02/04/2026 (Mùng 15 Tết Đinh Mùi): Đây là ngày mang năng lượng cân bằng, thích hợp để tập trung vào công việc, mở rộng quan hệ và đón nhận vận may. Một số tuổi có cơ hội tài lộc bất ngờ, trong khi vài tuổi cần chú ý đến cảm xúc và sức khỏe.
🐭 Tuổi Tý
Công việc: Khởi đầu thuận lợi, dễ được cấp trên ghi nhận.
Tài lộc: Có lộc nhỏ, tài chính ổn định.
Tình cảm: Hài hòa, thuận lợi trong giao tiếp.
Sức khỏe: Tốt, tinh thần phấn khởi.
🐮 Tuổi Sửu
Công việc: Ổn định, có quý nhân hỗ trợ.
Tài lộc: Khởi sắc, dễ có khoản thu bất ngờ.
Tình cảm: Bình ổn, thuận lợi.
Sức khỏe: Tốt.
🐯 Tuổi Dần
Công việc: Hanh thông, dễ được đề bạt.
Tài lộc: Khá tốt, nhiều cơ hội mới.
Tình cảm: Hài hòa, thuận lợi.
Sức khỏe: Tốt.
🐰 Tuổi Mão
Công việc: Ổn định, dễ thích nghi.
Tài lộc: Duy trì mức ổn định.
Tình cảm: Ngọt ngào, thuận lợi.
Sức khỏe: Tốt.
🐲 Tuổi Thìn
Công việc: Có áp lực, cần kiên nhẫn.
Tài lộc: Trung bình, nên giữ đệm tài chính.
Tình cảm: Hài hòa, dễ đồng thuận.
Sức khỏe: Ổn định.
🐍 Tuổi Tỵ
Công việc: Có khởi sắc nhưng dễ gặp tiểu nhân.
Tài lộc: Hao hụt nhẹ, tránh đầu tư nóng.
Tình cảm: Có rạn nứt do thiếu tin tưởng.
Sức khỏe: Cần nghỉ ngơi hợp lý.
🐎 Tuổi Ngọ
Công việc: Sự nghiệp thăng hoa, nhiều cơ hội phát triển.
Tài lộc: Khá tốt, dễ có khoản thu bất ngờ.
Tình cảm: Hài hòa.
Sức khỏe: Tốt.
🐐 Tuổi Mùi
Công việc: Vận trình ổn định, ít áp lực.
Tài lộc: Có cơ hội mới.
Tình cảm: Hài hòa, thuận lợi.
Sức khỏe: Tốt.
🐒 Tuổi Thân
Công việc: Có thể gặp rắc rối nhỏ, cần kiên nhẫn.
Tài lộc: Trung bình, nên kiểm soát chi tiêu.
Tình cảm: Hài hòa, nên chủ động quan tâm.
Sức khỏe: Tốt.
🐓 Tuổi Dậu
Công việc: Có cơ hội, dễ đạt thành quả.
Tài lộc: Khởi sắc, nhiều cơ hội mới.
Tình cảm: Hài hòa.
Sức khỏe: Tốt.
🐕 Tuổi Tuất
Công việc: Có cơ hội nhưng dễ chi tiêu vượt khả năng.
Tài lộc: Hao hụt, cần kiểm soát kỹ.
Tình cảm: Dễ vướng bận.
Sức khỏe: Cần nghỉ ngơi hợp lý.
🐖 Tuổi Hợi
Công việc: Tích cực, tinh thần thoải mái.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. Vì một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hãy ghé thăm chúng tôi, hãy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
Middle East
Thailand
