Trong bối cảnh ngòi nổ xung đột Trung Đông năm 2026 đang rực cháy giữa bộ ba Iran, Mỹ và Israel, hệ thống pháo phản lực phóng loạt (MLRS) Fajr-5 Iran đã không còn là cái tên xa lạ trên các bản đồ tác chiến.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông năm 2026, khi Mỹ và Israel liên tục nhắm vào hạ tầng tên lửa đạn đạo của Iran, một hệ thống vũ khí ít được nhắc đến nhưng vẫn giữ vai trò chiến lược quan trọng là Fajr-5 MLRS.

Đây không phải tên lửa đạn đạo tầm xa mà là pháo phản lực đa nòng cỡ lớn, được thiết kế để hỗ trợ hỏa lực diện rộng, tấn công mục tiêu cố định và tạo ra các mối đe dọa bất đối xứng trên biển.

Với khả năng triển khai nhanh, chi phí thấp và biến thể dẫn đường hiện đại, Fajr-5 tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những sản phẩm tự sản xuất thành công nhất của chương trình vũ khí Iran.

Fajr-5 MLRS, hay còn gọi là Fadjr-5 MLRS, được Iran phát triển từ những năm 1990 bởi Shahid Bagheri Industries thuộc Tổ chức Công nghiệp Hàng không Vũ trụ.

Hệ thống này thuộc dòng pháo phản lực đa nòng (MLRS) cỡ 333mm, được lắp trên khung gầm xe tải 6x6 (thường dựa trên khung gầm (chassis) Mercedes-Benz), cho phép di chuyển linh hoạt với tốc độ lên đến 60 km/h.

Toàn bộ bệ phóng khi không tải nặng khoảng 15 tấn, chiều dài bệ phóng (launcher) khoảng 10 mét, rộng 2,5 mét và cao 3,34 mét.

Mỗi bệ mang 4 ống phóng đơn, có khả năng nâng góc bắn từ 0 đến 57 độ và xoay ngang 45 độ hai bên, giúp bao quát khu vực rộng mà không cần di chuyển nhiều.

Về thông số kỹ thuật cốt lõi, mỗi rocket Fajr-5 dài 6,48 mét, nặng 915kg, mang đầu đạn phân mảnh nặng 175kg (trong đó chứa 90kg chất nổ cao).

Phiên bản tiêu chuẩn có tầm bắn tối đa 75km, tốc độ bay cực đại 1.100 m/s và được trang bị ngòi nổ chạm hoặc gần.

Iran đã liên tục nâng cấp hệ thống: đến năm 2025, các cuộc tập trận của Lục quân Iran đã thử nghiệm thành công biến thể với tầm bắn vượt 110km, đồng thời giới thiệu rocket dẫn đường Fajr-5C sử dụng kết hợp hệ thống quán tính (INS) và định vị vệ tinh (GNSS).

Phiên bản dẫn đường này giảm độ lệch vòng tròn xác suất (CEP) xuống còn khoảng 50 mét khi dùng GNSS và 250 mét với INS, giúp Fajr-5 chuyển từ vũ khí diện rộng sang khả năng tấn công chính xác hơn, phù hợp với các mục tiêu giá trị cao như sân bay, căn cứ quân sự hoặc cụm mục tiêu ven biển.

Một trong những cải tiến đáng chú ý nhất năm 2025 là biến thể chuyên dùng rải mìn biển.

Trong các cuộc tập trận hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Fajr-5 đã được điều chỉnh để phóng rocket mang mìn biển, thay vì đầu đạn thông thường.

Cách tiếp cận này cho phép Iran nhanh chóng phong tỏa các tuyến hàng hải chiến lược mà không cần tàu chuyên dụng, tạo lợi thế bất đối xứng trong kịch bản xung đột với Mỹ và các đồng minh.

Rocket mang mìn có thể được bắn từ bờ hoặc từ xe di động, sau đó thả mìn vào vị trí đã định trước, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh hàng hải toàn cầu, đặc biệt tại eo biển Hormuz, nơi chiếm phần lớn lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển.

Về mặt công nghệ, Fajr-5 thể hiện rõ chiến lược “tự lực” của Iran: sử dụng động cơ đẩy nhiên liệu rắn đơn giản, dễ sản xuất hàng loạt, kết hợp khung gầm thương mại để giảm chi phí.

Hệ thống có tốc độ bắn nhanh, một rocket mỗi 4-8 giây và có thể bắn đơn lẻ hoặc loạt. Sau khi khai hỏa, xe phóng di chuyển ngay lập tức để tránh phản kích, đồng thời được nạp đạn lại bằng cần cẩu.

Dù không phải là vũ khí dẫn đường chính xác cao như một số tên lửa đạn đạo hiện đại, Fajr-5 lại nổi bật ở tính cơ động, khả năng sống sót cao và chi phí thấp, khiến nó trở thành lựa chọn lý tưởng cho lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah hay Hamas trong các cuộc xung đột bất đối xứng.

Trong bối cảnh xung đột Mỹ-Israel-Iran nổ ra từ cuối tháng 2/2026, Fajr-5 không nằm trong trọng tâm các cuộc không kích của liên quân Mỹ-Israel, vốn tập trung tiêu diệt hàng trăm bệ phóng tên lửa đạn đạo tầm xa.

Tuy nhiên, hệ thống này vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phòng thủ đa tầng của Iran. Nó được sử dụng để hỗ trợ hỏa lực ven biển, tạo mối đe dọa phong tỏa hàng hải và cung cấp khả năng hỗ trợ cho các nhóm đồng minh khu vực.

Các chuyên gia quân sự nhận định rằng, dù Iran mất nhiều bệ phóng (launcher) tên lửa đạn đạo, Fajr-5 với thiết kế di động và dễ ngụy trang vẫn là công cụ hiệu quả để duy trì áp lực lên tuyến hậu phương và các tuyến đường biển quan trọng, góp phần vào chiến lược “phong tỏa bất đối xứng” mà Tehran theo đuổi.

Fajr-5 MLRS là minh chứng rõ nét cho khả năng thích ứng công nghệ của Iran dưới áp lực cấm vận. Từ một hệ thống pháo phản lực không dẫn đường cơ bản, nó đã tiến hóa thành nền tảng đa năng với biến thể dẫn đường và chuyên dụng hải quân.

Trong khi cuộc xung đột Mỹ-Israel-Iran 2026 tiếp tục làm suy giảm năng lực tên lửa đạn đạo tầm xa của Iran, Fajr-5 vẫn giữ vị thế là “con ngựa chiến thầm lặng”, sẵn sàng hỗ trợ cả tác chiến trên bộ lẫn trên biển trong bất kỳ kịch bản leo thang nào tiếp theo.

VietBF@ sưu tập

Người ta nói vợ chồng lấy được nhau là phải có duyên có nợ.
Duyên còn - nợ hết, thì ắt phải chia ly.
Nếu còn duyên - còn nợ, thì có buông rồi cũng lại tìm về với nhau.
Chị sinh ra ở một xóm nghèo thành phố. Khi chị 10 tuổi thì ba má bị tai nạn qua đời. Bà ngoại nấu xôi, lọ mọ ra đầu đường bán, nuôi đứa cháu côi cút ăn học. Tốt nghiệp Đại học, chị xin vào làm trong Thư viện của thành phố. Lương ít, bổng lộc chẳng có, hai bà cháu sống nhín nhút cho qua ngày đoạn tháng. Niềm vui duy nhất của cả hai là những cuốn sách, tờ báo chị mượn về mỗi ngày. Tính chị vốn trầm lặng, ít nói nên cũng chả quen biết ai. Ngoảnh đi ngoảnh lại chị đã 32 tuổi. Năm ngoái bà ngoại bệnh nặng, không qua khỏi. Trước khi nhắm mắt, nước mắt bà cứ chảy dài, vì thương cháu còn có một mình.
Anh thì cao to, đen cháy. 35 tuổi chưa vợ, không phải vì anh không tốt, mà vì mẹ anh nổi tiếng khó tính ở quê.
Bữa đó anh lên Sài Gòn đi dự đám cưới nhà bà con. Mượn xe máy người quen chạy không rành đường nên bị công an phạt. Nộp phạt xong thì hỡi ôi, xe bị cán đinh. Trời nắng chang chang, anh thất thểu dắt xe đi tìm chỗ vá, thì gặp chị đi chợ về. Anh thích chị ngay từ cái nhìn đầu tiên, chị nhiệt tình chỉ chỗ vá xe ở ngay đầu hẻm, rồi về nhà pha lấy ca trà đá mang ra mời anh uống. Ở dưới quê quen ăn to, nói lớn, anh nghe giọng nói ngọt ngào, dịu dàng của chị giống như được uống nguyên trái dừa xiêm ngọt lịm vậy. Ông thợ vừa vá xe, vừa nhẩn nha kể cho anh nghe hoàn cảnh của chị. Anh lấy cớ vô nhà chị trả ca nước, và xin số điện thoại của chị.
Chị tính ở vậy, không lấy chồng, hàng ngày thắp nhang thờ cúng cho ông bà, ba má. Nhưng trước sự nhiệt tình của anh, qua một khoảng thời gian ngắn, rốt cuộc chị cũng nhận lời lấy anh, và theo chồng về quê. Nhà ở thành phố chị cho thuê mỗi tháng cũng được vài triệu.
Mẹ anh ngán ngẩm nhìn cô con dâu gầy gò, trắng xanh rồi nhìn sang chuồng bò và chuồng heo. Bao nhiêu năm nay bà chỉ mơ ước cưới được nàng dâu khỏe mạnh, mắn đẻ, xốc vác để phụ việc nhà và sanh cho bà đàn cháu mập mạp. Giờ thì hay rồi. Nhìn là biết trói gà không chặt, lại còn đem về mấy bao tải sách báo giăng đầy nhà. Bà gắt gỏng suốt ngày nhưng chị vẫn vui vẻ, nhẹ nhàng nên bà cũng không giận lâu được. Anh trước khi cưới chị về đã nói hết hoàn cảnh của chị và năn nỉ bà, thương anh thì thương luôn chị, cho chị một mái ấm gia đình. Tính chị hiền lành, thương người nên dần dần mẹ anh và bà con hàng xóm ai ai cũng quý mến. Anh sợ chị vất vả nên xây thêm cái kệ trong bếp, mua cái bếp ga về cho vợ nấu cơm mặc dù anh chỉ thích ăn cơm cháy nồi gang với cá kho tộ. Thương chồng, ngày nào chị cũng nhóm lửa nấu cơm, chị nhớ có lần anh nói anh thích nhất là nhìn thấy khói bếp bay lên, nó ấm cúng làm sao.
Cưới về một năm thì chị sinh thằng Cò. Chị sinh khó rồi lại bị băng huyết, nên sinh xong người rũ xuống như tàu lá chuối. Anh luôn tay luôn chân vừa lo bò, heo, mấy công vườn, vừa cơm cháo cho chị, cho thằng Cò... Thằng Cò lớn dần chị cũng khỏe trở lại. Anh thương vợ nên kiêng cữ cho chị rất lâu. Mẹ anh cứ làu bàu đàn bà ai chẳng đẻ, tao ngày xưa 10 ngày là đã ra sông giặt đồ rồi.
Đến khi thằng Cò lên 3 tuổi chị bị bệnh phụ nữ, cứ gần chồng là đau đớn, khó chịu. Ở quê chuyện tế nhị chả biết hỏi ai, chị âm thầm chịu đựng rồi trở nên lãnh cảm, tìm mọi cách tránh chồng. Anh thương vợ, nhưng là người đàn ông khỏe mạnh anh chỉ biết tìm niềm vui bằng những bữa rượu. Rồi anh đi nhậu qua đêm không về. Sau đó là thường xuyên đi qua đêm. Chị thiếu vắng hơi chồng cũng trở nên mất ngủ. Chị cứ nghĩ đơn giản vợ chồng chỉ cần nằm bên nhau hủ hỉ, chuyện trò là được rồi, nên mỗi khi thấy anh lầm lì trở về, chị không biết mở lời ra sao. Rồi hàng xóm đồn đến tai chị, anh cặp bồ với gái bia ôm. Tiền bán heo, bán bò lúc trước anh đưa chị giữ, giờ anh lấy sạch. Cho đến một ngày anh về thông báo
- Con Thắm (bồ anh) nó sanh con trai rồi, giờ tôi sẽ phải ở hai nơi.
Chị trân trối nhìn anh, nước mắt từng giọt thi nhau chảy xuống.
Sau bữa đầy tháng của con trai anh, chị lẳng lặng đưa anh tờ đơn ly hôn. Anh dứt khoát không kí
- Cứ sống như thế này tốt mà!
Chị bảo
- Khi em theo anh về quê, em đã nghĩ sẽ sống với anh trọn đời, nhưng giờ em không thể chung chồng được. Anh kí vào rồi em đưa thằng Cò đi, anh đưa mẹ con cô ta về đây cho thằng bé có cả ba và mẹ.
Anh khóc!
- Em thừa biết là tôi chỉ thương mình em nhưng tôi là người đàn ông bình thường mà, tôi có phải sư trên chùa đâu?
Cha, Mẹ chồng cũng xúm vào khuyên can hết lời nhưng chị vẫn nhất quyết bồng con ra đi.
Thật may cho hai mẹ con là căn nhà trong hẻm giờ mở đường thành nhà mặt tiền, nên cho thuê được giá. Chị đi thuê phòng trọ nhỏ, còn tiền dư ra hai mẹ con sống cũng ổn. Anh thường xuyên gửi thịt, rau, gạo lên cho hai mẹ con. Vài tháng anh lại lên thăm con một lần và đưa tiền phụ chị nuôi con.
Nhờ người quen giới thiệu chị đi khám bác sĩ đông y cắt thuốc bồi bổ sức khỏe, đi bác sĩ Tây y chữa bệnh phụ nữ nên dạo này chị có da, có thịt ưa nhìn lắm. Mỗi lần lên thăm con anh cứ nhìn chị đăm đắm. Đầu xóm có ông Việt kiều goá vợ, rất mến chị, đã nhờ người đánh tiếng mấy lần. Chị chỉ cần đồng ý là ông làm đám cưới, rồi lo thủ tục cho hai mẹ con đi sang Mỹ.
Không hiểu có chuyện gì mà hơn nửa năm rồi anh không lên thăm con. Chị nghĩ là thôi thì anh có gia đình riêng, anh cũng phải chăm lo cho nó chứ. Sáng hôm nay chị đi khám ở bệnh viện, run rủi thế nào gặp dì Ba hàng xóm gần nhà của anh cũng đi bệnh viện. Dì mau miệng:
- Mày về Sài Gòn mấy năm rồi mà ai cũng vẫn nhớ. Cái con bia ôm thằng Thành đưa về chỉ có ăn với phá, lại còn cặp bồ nữa. Mấy tháng trước thằng con trai bị bệnh gì mang đi khám, bác sĩ bảo cần lấy máu của người thân để truyền. Xét nghiệm ra mới biết thằng nhỏ không phải con của nó. Nó điên lên đuổi con kia đi, rồi uống rượu say mèm hết ngày nọ đến ngày kia, hai tháng trước nó bị xe tông gãy một chân rồi. Mẹ nó buồn quá bị tai biến nằm một chỗ. Nhà nó giờ như cái nhà hoang vậy. Chòm xóm bảo nhau từ ngày mày ôm con đi là nhà cửa nó sa sút liền.
Chị nghe như sét đánh ngang tai.
Cả đêm chị không ngủ được.
Anh là người đàn ông duy nhất trong cuộc đời chị. Sẽ mãi mãi không có ai cưng chiều chị như anh. Vì không muốn chị bị mẹ soi mói, mà anh xây riêng một căn nhà cho hai vợ chồng ở góc vườn. Mọi việc trong nhà một tay anh làm, chỉ khi nghe tiếng dép của mẹ, anh mới buông ra để cho chị làm lấy điểm với mẹ chồng. Những ngày chị đến tháng là anh kiêng cho chị từng chút một. Có miếng gì ngon anh cũng nhường hai mẹ con.
Sau này, nhiều lúc chị rất buồn vì sự dốt nát của mình mà đã để mất anh. Giá như lúc trước chị đi bệnh viện khám, được nghe bác sĩ tư vấn và chữa trị thì vợ chồng chị đâu có đến mức như vậy.
Anh ngồi trên xe lăn. Trước mặt là chai rượu đế, chẳng cần biết là mấy giờ rồi. Anh cứ say triền miên như vậy. Mọi việc nhà bây giờ đổ hết lên đầu người Cha già hơn 70 tuổi. Trong cơn say anh thấy thấp thoáng khuôn mặt chị. Anh gào lên:
- Cô về đây cười nhạo tôi phải không? Tôi cấm cô nói cho thằng Cò biết!
Ơ! rõ ràng là chị thật rồi! Chị cười rõ tươi, giọng ngọt ngào.
- Thằng Cò nó nhớ ba! em cho nó về thăm Ông Bà và Anh.
Chiều hôm đó khói bếp lại vương vấn bay lên trên nóc nhà của anh chị.

VietBF@sưu tập

Vợ chồng tôi kết hôn đến nay là 8 năm nhưng phải mất đến 8 năm chạy chữa hiếm muộn.Do chồng tinh trùng yếu sợ chồng mặc cảm, tự ti khiến tôi luôn cố gắng cung phụng chồng để bù lại. Thậm chí cả khi chồng vô tâm với mình, tôi cũng nghĩ do anh buồn.
Không ít lần anh nghĩ đến chuyện giải thoát để tôi đi tìm một người khác nhưng tôi không đồng ý. Tôi nói: “Mọi thứ tùy số phận”.
Phép màu cuối cùng cũng đến với chúng tôi vào năm ngoái. Tôi sinh mổ được một bé trai kháu khỉnh ở tuần thứ 38.
Những tưởng hạnh phúc từ đây sẽ mỉm cười với tôi. Nhưng cú sốc lại đến vào chính lúc cánh cửa mới vừa được mở ra.
Một lần chồng đi nhậu với bạn học say xỉn về, tôi sang phòng bên cạnh để xem tình hình của anh như thế nào (vì từ lúc tôi sinh con, chồng tôi ngủ riêng). Anh say mệt đến mức không biết gì nữa, điện thoại thả trên người. Tôi cầm lên, định cất cho anh thì thấy tin nhắn trên màn hình:
“Anh đừng như thế, như vậy là anh phá cả hai nhà đấy”
Tôi ngỡ ngàng, không tin vào mắt mình. Dùng dấu vân tay của chồng để mở khóa, và tôi ngã quỵ khi đọc được tin nhắn chồng… tỏ tình với người cũ:
“Em từng hỏi anh yêu em được bao lâu, anh không trả lời. Thật ra ngày đó anh không tự tin có thể mang lại hạnh phúc cho em. Nhưng 8 năm qua, anh vẫn không thôi nhớ em và anh muốn nói “anh yêu em cả đời”.
Tôi uất nghẹn cứ thế đứng trân trân, rồi hai hàng nước mắt chảy dài. Tiếng con khóc ở phòng bên cạnh kéo tôi về với thực tại, tôi đặt điện thoại lại chỗ cũ.
Ôm con, tôi ngồi nghĩ lại mọi chuyện. Tôi chỉ biết trước tôi, chồng có một mối tình sâu nặng và vì gia đình anh phản đối mà chia tay, chính mẹ anh bắt được cô ta tay trong tay với cháu bà con xa nhà bà giàu có. Mẹ anh nói nếu anh lấy cô gái ấy, mẹ anh sẽ nhảy lầu. Và cuối cùng, hai năm sau chúng tôi gặp nhau qua một cuộc mai mối rồi nhanh chóng đi đến hôn nhân.
Vậy là bao năm chung sống bên tôi, chồng vẫn không cách nào quên cô ấy. Anh đã phải nén cảm xúc của mình và chỉ lúc say mới không kiềm chế được và nhắn tin cho cô ấy.
Tôi hoàn toàn không biết phải làm gì, cứ thế lặng lẽ, lầm lì mấy ngày, không nói chuyện với chồng. Thấy lạ, anh có lúc phát khùng lên:
“Em có chuyện gì thì nói ra, im im như thế ai chịu được?”.
Tôi liền hỏi : “ - Anh có yêu em không ? Không yêu thì ly hôn đi, đừng sống kiểu đấy là không tôn trọng vợ anh biết không?”
Anh trố mắt nhìn tôi hỏi : “ Em nói gì đấy “
“- Anh xem lại đi anh nhắn với người yêu cũ, anh yêu cô ta trọn đời, vậy ly hôn thôi “
“ - Sống như anh ức chế lắm anh ạ, anh khuyên cô ta ly hôn đi mà về với nhau, em thành toàn cho anh, bây giờ em bế con về ngoại đợi anh ở toà, anh đừng nghĩ em quá yêu anh mà gữi chân anh, chỉ những người yêu nhau thật lòng mới mong người yêu mình hạnh phúc “
Tôi vào trong chuẩn bị đồ đạc cho con, để gọi xe về ngoại, anh sững sờ rồi đi vào cùng tôi nói:
“- Chuyện đã xưa rồi cũng mười năm trôi qua rồi, ai cũng có gia đình, anh say thì quá khứ về thôi, anh xin lỗi em, nếu không yêu thương em thì mình sống được với nhau tám năm sao “
- “ Cũng may gia đình cô ta êm ấm chứ có bề gì thì anh cũng bỏ mẹ con em thôi. Thôi thì chia tay sớm đi anh ạ “
Thế rồi tôi gọi xe đưa con về ngoại mặc anh giàng giật hết đồ của con, riêng con vì bé quá anh sợ con đau, tôi cũng kiên quyết về ngoại, mặc anh chạy xe theo ..
Mẹ anh biết chuyện bà chạy ngay xuống nhà tát cho con trai mấy cái tát, bà lấy điện thoại lấy tin nhắn đó gửi ngay cho chồng cô ta “ chồng cô ta là bà con bên nhà ngoại của bà” Chồng giằng lại không kịp. Bà tuyên bố để thằng Khoa nó dầm cho cả cặp ..
Bà ôm đứa cháu chưa được một tháng nói :
“ Bà không cần cha cháu, chỉ cần cháu “
Chồng ngồi bệt giữa nhà. Không biết giải thích sao vẫn nói:
“- Nếu không yêu vợ sao quen và cưới đến mười năm, trong khi đó cô ta mới lấy chồng 5 năm nay thôi. 38 tuổi rồi không còn trẻ để đùa dỡn tình cảm…”
……
Tôi buồn không nói nữa, bố mẹ tôi cố gắng đừng để tôi bị trầm cảm sau khi sinh. Bố mẹ tôi ngày thường thì nói anh ngủ lại. Nhưng bây giờ nói anh về đi để đóng cổng nhà ..
Tối khuya anh quay lại mang hết đồ dùng của hai mẹ con và cả quần áo anh sang nhà ngoại ở, anh nói với bố mẹ tôi anh ngủ đi văng cũng được, miễn gần mẹ con tôi ..
Mấy ngày sau qua em tôi nói Khoa “ chồng cô ấy” hẹn gặp chồng tôi nói chuyện. ..
Không biết nói gì chỉ thấy mặt mũi sưng lên mẹ tôi luộc trứng gà để lăn giúp. Mẹ tôi cũng khuyên không yêu vợ thì ly hôn đi, mười năm sống ngượng gạo đủ rồi. Con thì vẫn đến thăm nuôi thôi.
Chồng tôi nói với mẹ tôi :
- “ Con không ly hôn, có nhưng vậy con mới biết con yêu vợ con thế nào, trước con thương em thiệt thòi nên con gắng bù đắp, nay thì con nghĩ rõ quá khứ thì buông bỏ, sống hiện tại mới là sống, con muốn vợ tha lỗi bỏ qua để con đón vợ con về nhà lại mẹ ạ…”
Nhưng tôi chán và nản rồi tôi không muốn quay lại, con tôi thì tôi nuôi, tôi ghét kẻ dối trá hai mặt, tôi mới 33 tuổi có việc làm đàng hoàng ổn định nên không bỏ qua. Nói anh ta đợi ở toà và con tôi cũng không cho thăm, nghĩ chắc trong 8 năm vợ chồng anh ta cũng phải dối trá với tôi.
Sau vụ này vợ chồng cô ta cũng chẳng tốt đẹp gì vì cô ta ở nhà nên cúi mặt mà sống. Khoa rất gia trưởng và dữ ngay từ khi cưới vợ đã biết cô ta chỉ đẹp nhưng tham tiền và lăng nhăng ..ly hôn thì ra khỏi nhà.
Xét cho cùng cô ta không đong đưa chồng tôi thì chắc chồng tôi không để ý cô ta, trong tám năm ấy tôi với chồng biết bao lần gặp vợ chồng cô ta ở đám giỗ bên ngoại mẹ chồng, cũng không thấy chồng có thái độ gì. Chỉ năm vừa rồi tôi bầu bì nên không đi họp lớp với chồng mới có chuyện
Tôi cũng khuyên nhanh ly hôn để đón cô ta về. Anh ta khùng lên :
- Ly hôn thì không lấy vợ nữa. Điên mà lấy lại vợ em họ mình, lúc đầu đã không lấy rồi, nếu yêu sâu đậm thì mười mẹ cũng không cản được. Lấy vợ không lấy nợ ..
… …
Điên cái đầu mà còn khùng lên với tôi. Bây giờ họp lớp mới toạ hoạ ra chuyện.
Sống không tình yêu trước sau gì cũng tan vỡ, tan nhanh thì đỡ đau hơn…

VietBF@sưu tập

Khán giả chuẩn bị chào đón sự trở lại của thương hiệu "Animorphs" đình đám. Dự án chuyển thể mới này hiện đang được nền tảng Disney+ tập trung phát triển.

Nguồn tin độc quyền trên tờ Variety vừa tiết lộ một bước tiến mới của Disney+ trong nỗ lực khai thác kho tàng tiểu thuyết thanh thiếu niên. Kênh trực tuyến này đang tiến hành xây dựng loạt phim truyền hình "Animorphs", nối tiếp chuỗi dự án thành công mang hơi hướm tương tự. Trước đó, Disney+ đã cho ra mắt hai mùa phim "Goosebumps" của tác giả R.L. Stine, đồng thời gặt hái tiếng vang với "Percy Jackson" (chuẩn bị ra mắt mùa ba) hay mới nhất là quá trình rục rịch chuẩn bị cho dự án "Eragon" phiên bản người đóng.

Đứng sau dự án "Animorphs" là một đội ngũ sản xuất vô cùng hùng hậu do hãng 20th Television chịu trách nhiệm chính. Nhà biên kịch Bayan Wolcott được tin tưởng giao phó trọng trách chắp bút kịch bản kiêm điều hành sản xuất. Anh là người từng ghi dấu ấn trong các tác phẩm nổi tiếng như "The Testaments" của Hulu, "Class of ’09" của đài FX, "The Summer I Turned Pretty" cùng "Impeachment: American Crime Story". Hiện tại, Wolcott hoạt động dưới sự đại diện của các đơn vị UTA, Echo Lake Entertainment, Jackoway Austen Tyerman.

Hợp tác cùng Wolcott là nhà làm phim danh tiếng Ryan Coogler cùng các cộng sự Sev Ohanian, Zinzi Coogler đại diện cho hãng Proximity Media. Ryan Coogler đang sở hữu một thỏa thuận hợp tác truyền hình toàn diện với Disney, tiêu biểu là việc anh đang thực hiện tập phim thử nghiệm cho bản khởi động lại của "The X-Files" với sự góp mặt của Danielle Deadwyler, Himesh Patel. Vị đạo diễn tài ba này cũng vừa trải qua những ngày tháng rực rỡ khi tác phẩm "Sinners" mang về 4 giải Oscar, trong đó anh trực tiếp nhận tượng vàng Kịch bản gốc xuất sắc nhất. Coogler hiện được đại diện bởi WME, M88, The Lede Company, Cohen & Gardner.

Quá trình giám sát sản xuất dự án sẽ do Simone Harris cùng Dezi Gallegos của Proximity Media trực tiếp đảm nhận. Phía đơn vị xuất bản bộ sách gốc Scholastic cũng cử Iole Lucchese cùng Caitlin Friedman tham gia giữ vai trò giám đốc sản xuất.

Cuộc chiến bí mật của nhóm thiếu niên dũng cảm
Dự án truyền hình mới hứa hẹn sẽ tái hiện trọn vẹn tinh thần của bộ tiểu thuyết nguyên tác do hai tác giả Katherine Applegate, Michael Grant sáng tác. Sách ra mắt độc giả toàn cầu trọn bộ 54 cuốn chính truyện, khởi đầu bằng tập "The Invasion" năm 1996, khép lại bằng tập "The Beginning" năm 2001. Với lối kể chuyện dưới góc nhìn thứ nhất của các nhân vật, loạt truyện đã bán được hơn 35 triệu bản trên toàn thế giới. Thương hiệu này còn mở rộng vũ trụ thông qua các phần ngoại truyện đặc sắc như "The Hork-Bajir Chronicles", "The Andalite Chronicles", "Visser".

Theo phần tóm tắt nội dung chính thức, bộ phim sẽ đi sâu vào cuộc sống của một nhóm bạn trẻ gồm Jake, Marco, Cassie, Rachel, Tobias. Nhóm thiếu niên này phải học cách cân bằng giữa những rắc rối tuổi trung học, các mối quan hệ cá nhân, giờ giới nghiêm gia đình xen lẫn nhiệm vụ giải cứu thế giới đầy hiểm nguy. Mọi chuyện bắt đầu khi họ phát hiện Trái Đất đang bị thao túng bởi một chủng tộc ngoài hành tinh ký sinh mang tên Yeerks.

Trong một tình huống bất ngờ, nhóm bạn bắt gặp một cá thể đang thoi thóp thuộc phe Andalite — chủng tộc đang chiến đấu chống lại sự bành trướng của bọn Yeerks trên khắp thiên hà. Sinh vật này trao cho các bạn trẻ một siêu năng lực đặc biệt, cho phép họ hấp thụ DNA của các loài động vật bằng cách chạm vào chúng để biến hình. Tận dụng sức mạnh mới, nhóm bạn quyết định thành lập một tổ chức kháng chiến ngầm nhằm đánh đuổi thế lực ký sinh. Hành trình của họ sau này có thêm sự đồng hành của Ax, một người Andalite trẻ tuổi không may bị mắc kẹt trên Trái Đất.

Nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ, tác phẩm của Disney+ sẽ là bản chuyển thể màn ảnh nhỏ thứ hai của loạt truyện nổi tiếng này. Trong giai đoạn năm 1998 kéo dài sang năm 2000, kênh Nickelodeon từng phát sóng một phiên bản người đóng gồm hai mùa. Bộ phim khi đó quy tụ dàn diễn viên như Shawn Ashmore, Brooke Nevin, Boris Cabrera, Nadia Nascimento, Christopher Ralph, Paulo Costanzo, Eugene Lipinski. Cách đây vài năm, cụ thể là vào năm 2020, một dự án điện ảnh mang tên "Animorphs" từng được nhen nhóm phát triển nhưng cuối cùng đã bị hủy bỏ.

Vietbf @ Sưu tầm

Làn sóng văn hóa Hàn Quốc tiếp tục chứng minh sức sống mãnh liệt trên toàn cầu thông qua khảo sát Hallyu 2026. Báo cáo ghi nhận sự thống trị tuyệt đối của các tên tuổi quen thuộc bên cạnh thói quen tiêu dùng mới.

Khảo sát thực trạng Hallyu ở nước ngoài 2026 với dữ liệu năm 2025 vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao cùng Du lịch Hàn Quốc phối hợp thực hiện cùng Korea Foundation for International Cultural Exchange. Đợt nghiên cứu lần này mở rộng quy mô mẫu lên 27.400 người, thu thập ý kiến tại 30 quốc gia hay vùng lãnh thổ. Cơ quan chủ quản đã bổ sung thêm ba thị trường mới là Singapore, Chile cùng Poland. Quá trình lấy ý kiến diễn ra trong khoảng 13/11 tới 12/12 năm 2025, hướng tới nhóm đối tượng 15-59 tuổi từng tiếp cận văn hóa xứ kim chi.

Dữ liệu mới nhất chỉ ra Hallyu đang dần trở thành một nền văn hóa bền vững, lan tỏa sâu rộng thay vì chỉ là hiện tượng thoái trào. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục duy trì thế thượng phong về mức độ tiếp cận. Châu Âu cùng châu Mỹ đang chứng kiến bước tiến ngoạn mục. Tại Mỹ, tỷ lệ thưởng thức phim, truyền hình hay giải trí đều tăng vọt hơn 10 điểm phần trăm. Thị trường châu Âu cũng ghi nhận sức bật lớn trong mảng âm nhạc, tiêu biểu ở các quốc gia như Pháp, Italy cùng Tây Ban Nha.
Về mức độ trải nghiệm, ẩm thực đứng đỉnh bảng toàn cầu với 78%. Những vị trí kế tiếp thuộc về điện ảnh (77,9%), phim truyền hình (72,9%) cùng âm nhạc (71,9%). Nếu xét theo mức độ phổ biến tại các quốc gia, ẩm thực là trụ cột chính với 55,1%, tiếp sau là âm nhạc (54%) hay lĩnh vực làm đẹp (52,6%).

Khán giả trung bình dành 14,7 giờ mỗi tháng để tận hưởng các sản phẩm Hàn Quốc. Mức chi tiêu cũng nhích lên con số 16,6 USD so với những năm trước. Thói quen khán giả đang dịch chuyển rõ rệt. Đa số người dùng bắt đầu tìm hiểu thông qua mạng xã hội hay video ngắn trước khi quyết định mở các nền tảng OTT để thưởng thức bản đầy đủ. Trong thế giới phim truyền hình, "Squid Game" vững vàng ở ngôi vương với 12,4%. Những sản phẩm như "Parasite" hay trò chơi "PUBG: Battlegrounds" vẫn duy trì sức nóng lâu dài.

Những tên tuổi bảo chứng sức mạnh Hallyu
Dấu ấn Hallyu luôn gắn liền với những ngôi sao có tầm ảnh hưởng sâu rộng. Xét trên bình diện tổng thể, nhóm nhạc BTS chiếm 6,9% tổng lượng bình chọn, khẳng định vững chắc vị thế số một trên thị trường quốc tế. Bám sát ngay sau là nam diễn viên Lee Min Ho với 4,6%. Vị trí thứ ba chứng kiến sự cân bằng giữa nhóm BlackPink cùng ca sĩ Jungkook khi cả hai đạt 3%. Kế tiếp là Lisa với 2,1%. Điểm nhấn đặc biệt thuộc về Faker cùng IU với đồng mức 1,9%. Việc tuyển thủ Faker lọt vào danh sách này chứng tỏ sức lan tỏa của Hallyu đã vươn mạnh mẽ sang lĩnh vực thể thao điện tử.

Đi sâu vào mảng ca sĩ, BTS giữ vững hạng nhất 8 năm liên tiếp với tỷ lệ 21,9%. Đứng thứ hai suốt 7 năm liền là BlackPink với 12,6%. Đánh giá về sức hút cá nhân, Jungkook dẫn đầu lượng fan solo, nhất là tại các thị trường phương Tây như Mỹ hay châu Âu, xếp ngay sau anh là nữ thần tượng Lisa.

Riêng lĩnh vực diễn xuất lại chứng kiến kỷ lục vô tiền khoáng hậu của Lee Min Ho. Anh thống trị ngôi đầu bảng suốt 13 năm liên tục, đánh bại minh tinh Song Hye Kyo xếp ngay vị trí thứ 2. Kết quả này gây bất ngờ cho một bộ phận khán giả bởi thời gian qua anh có phần "chìm nghỉm" tại thị trường điện ảnh, không có tác phẩm nào quá bùng nổ.

Theo phân tích của tờ Chosun, sức mạnh của tài tử họ Lee được bồi đắp bằng khả năng biến hóa không ngừng cùng việc liên tục tự chứng minh giá trị qua mỗi dự án. Nam diễn viên không chỉ dựa vào hào quang sẵn có mà luôn chủ động mở rộng phạm vi hoạt động trên các nền tảng OTT toàn cầu, dần trở thành thương hiệu đại diện cho văn hóa Hàn Quốc. Ngôi vương kéo dài hơn một thập kỷ, bất chấp việc quy mô khảo sát liên tục mở rộng, là minh chứng cho niềm tin vững chắc từ công chúng, vượt ra ngoài những thay đổi chóng mặt của xu hướng.

Bước chân vào nghề năm 2006, Lee Min Ho tỏa sáng rực rỡ và vươn lên hàng sao hạng A với loạt phim thần tượng đình đám như "Vườn sao băng", "Người thừa kế", "Chuyện tình biển xanh", "Thợ săn thành phố". Nhờ đó, anh củng cố vững chắc danh xưng ngôi sao Hallyu cả trong nước lẫn quốc tế. Sự nghiệp của nam diễn viên vẫn đang tiếp diễn đầy hứa hẹn. Sau màn hội ngộ khán giả qua bộ phim "Omniscient Reader" năm 2025, anh được kỳ vọng sẽ tiếp tục khuynh đảo màn ảnh rộng thông qua dự án mới "Assassins" do Hur Jin-ho đạo diễn.

Vietbf @ Sưu tầm

Trấn Thành thắng lớn với "Thỏ ơi!!", thu về 1 triệu USD chỉ sau 1 tuần công chiếu quốc tế, khẳng định sức hút của mình tại thị trường Âu, Mỹ.

Mới đây, Trấn Thành thông báo bộ phim Thỏ ơi!! đã thiết lập kỷ lục khi trở thành tác phẩm Việt phát hành tại rạp quốc tế cán mốc 1 triệu USD (hơn 26 tỷ đồng) ngay trong tuần đầu công chiếu tại các thị trường Mỹ, Canada và châu Âu. Đồng thời, nam đạo diễn cho biết hệ thống rạp tại Mỹ đã tăng thêm suất chiếu cho phim trong tuần thứ hai.

Đại diện ê-kíp, Trấn Thành bày tỏ sự tri ân, anh gửi lời cảm ơn tới khán giả toàn cầu đã dành tình cảm và sự ủng hộ đặc biệt cho bộ phim.

Sau khi thông tin được công bố, đông đảo khán giả bày tỏ sự ấn tượng trước thành tích của điện ảnh Việt trên thị trường quốc tế. Nhiều ý kiến chúc mừng ê-kíp, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của Trấn Thành trong việc đưa tác phẩm vươn ra thế giới.

Trước đó, Trấn Thành cũng từng thông tin bộ phim nhanh chóng vươn lên vị trí số 1 về doanh thu phòng vé trong số các phim Việt tại khu vực Bắc Mỹ và châu Âu chỉ sau một ngày ra mắt. Thành tích này được xem là bước tiến đáng chú ý của một tác phẩm Việt trong bối cảnh cạnh tranh với nhiều phim ngoại.


Trấn Thành đầu tư gần 2 triệu USD cho "Thỏ ơi!!"
Chia sẻ về kinh phí thực hiện phim Thỏ ơi!!, Trấn Thành cho biết con số gần 2 triệu USD (xấp xỉ 52 tỷ đồng tiền Việt) là mức đầu tư không hề nhỏ đối với một tác phẩm thuộc thể loại này. Chính vì vậy, khi phim không có quá nhiều đại cảnh hay bối cảnh hoành tráng, không ít khán giả đã đặt câu hỏi liệu mức kinh phí đó có “quá tay” so với những gì thể hiện trên màn ảnh.

Trấn Thành thẳng thắn nhìn nhận, phần lớn chi phí sản xuất nằm ở những hạng mục mà khán giả không thể nhìn thấy. “Mọi người đâu có ở trong đội ngũ sản xuất để biết tiền đi vào đâu”, anh nói. Theo Trấn Thành, có rất nhiều khoản đầu tư âm thầm phía sau hậu trường: từ việc cải tạo bối cảnh, xử lý màu sắc, thiết kế mỹ thuật cho đến thay đổi kết cấu không gian để phù hợp với tính cách nhân vật.

Anh dẫn chứng, có những ngôi nhà được chọn làm bối cảnh nhưng màu sắc, kiến trúc hoặc nội thất không phù hợp với tinh thần bộ phim. Để đạt yêu cầu nghệ thuật, ê-kíp buộc phải chi tiền cải tạo toàn bộ: sơn sửa lại tường, làm lại nội thất, thậm chí thay đổi cấu trúc không gian rồi sau đó hoàn trả nguyên trạng cho chủ nhà. “Những khoản đó khán giả nhìn vào không thấy, tưởng là không tốn bao nhiêu, nhưng thực tế chi phí rất lớn”, Trấn Thành chia sẻ.

Bên cạnh đó, vấn đề tiến độ cũng là áp lực không nhỏ. Theo anh, chỉ cần lịch quay kéo dài thêm vài ngày cũng đồng nghĩa với việc phát sinh hàng loạt chi phí: nhân sự, thiết bị, bối cảnh, hậu cần… “Có những khoản tiền vô hình mà nếu không ở trong ngành sản xuất phim thì rất khó hình dung được”, anh nói thêm.

Trấn Thành cho biết, dù đã có dự trù kinh phí ban đầu, nhưng khi sản phẩm chưa đạt yêu cầu, anh sẵn sàng “cắn răng” bỏ thêm tiền để hoàn thiện đến cùng. Quan điểm của anh là không vì giới hạn ngân sách mà chấp nhận thỏa hiệp với chất lượng. “Nếu đã làm thì phải làm cho tới nơi tới chốn”, nam đạo diễn bày tỏ.

Việc đồng thời đảm nhiệm vai trò đạo diễn, nhà sản xuất và nhà đầu tư giúp Trấn Thành có quyền tự chủ lớn hơn trong các quyết định sáng tạo. Tuy nhiên, anh cũng bày tỏ sự nể phục đối với những đồng nghiệp phải làm việc trong khuôn khổ ngân sách cố định do nhà sản xuất đặt ra. Theo anh, khi kinh phí bị khống chế, lịch quay bị giới hạn và lịch diễn viên không linh hoạt, áp lực dành cho đạo diễn là vô cùng lớn.

“Có những đạo diễn chỉ được giao một mức ngân sách nhất định, không được phép vượt quá, trong khi còn phải phụ thuộc vào lịch của ngôi sao hay nhiều yếu tố khách quan khác. Làm phim trong điều kiện như vậy thực sự rất thử thách”, Trấn Thành nói và cho biết anh cảm thấy mình may mắn khi được tự chủ tài chính cho dự án của mình.

Vietbf @ Sưu tầm

Mới đây, Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh gây chú ý khi xuất hiện cùng Thúy Diễm trong loạt hình ảnh tại bệnh viện, làm dấy lên sự tò mò từ khán giả.

Tuy nhiên, đây thực chất là ảnh hậu trường của Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh trong một dự án phim mới Oan gia đại chiến mà nam nghệ sĩ tham gia.

Sự hội ngộ giữa Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh và Thúy Diễm trong dự án lần này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của khán giả yêu phim Việt, đặc biệt khi cả hai đều là những gương mặt quen thuộc trên màn ảnh nhỏ.

Từ đầu năm 2026, Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh cho thấy tín hiệu trở lại khá tích cực khi liên tục tham gia các hoạt động sân khấu và góp mặt trong phim truyền hình Tết Nàng dâu miệt vườn. Việc xuất hiện trong dự án Oan gia đại chiến tiếp tục đánh dấu sự trở lại đều đặn của nam nghệ sĩ trên màn ảnh nhỏ.

Ở dự án lần này, Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh có dịp tái ngộ nhiều gương mặt quen thuộc như Hoàng Sơn, Phương Dung và Thanh Tùng. Đồng thời, phim cũng quy tụ dàn diễn viên trẻ gồm Thúy Diễm, Kha Ly, Thanh Thức, Thanh Duy cùng một số gương mặt khác.

Oan gia đại chiến được xây dựng với nội dung gần gũi, khai thác đề tài gia đình kết hợp yếu tố hài hước quen thuộc. Sự kết hợp giữa các nghệ sĩ kỳ cựu và lớp diễn viên trẻ được kỳ vọng sẽ mang đến màu sắc mới mẻ, góp phần giúp bộ phim trở thành điểm nhấn đáng chú ý trên màn ảnh nhỏ trong thời gian tới.

Nghệ sĩ hải ngoại đầu tiên được đặc cách phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú
Nghệ sĩ Ưu tú Hoài Linh sinh năm 1969, lớn lên trong một gia đình đông anh chị em tại Cam Ranh (Khánh Hòa). Dù sớm bộc lộ niềm đam mê nghệ thuật, ông từng vấp phải sự ngăn cản từ gia đình khi định hướng ban đầu là theo ngành sư phạm. Tuy nhiên, Hoài Linh vẫn kiên trì theo đuổi con đường nghệ thuật khi theo học múa, đồng thời tự trau dồi thêm dân ca và kỹ năng diễn xuất, tích cực tham gia các cuộc thi. Bước ngoặt đầu tiên trong sự nghiệp của ông đến từ việc kết hợp cùng Thành Lộc trong các tiểu phẩm hài, qua đó tạo dựng dấu ấn với khán giả.

Cuối năm 1993, Hoài Linh sang Mỹ định cư. Thời gian đầu nơi xứ người, ông làm nhiều công việc khác nhau để mưu sinh và song song theo đuổi nghệ thuật nhưng chưa tạo được dấu ấn rõ nét. Đến khoảng tháng 10/1994, cơ duyên gặp gỡ danh hài Vân Sơn đã mở ra bước ngoặt lớn. Sự kết hợp ăn ý giữa hai nghệ sĩ nhanh chóng giúp Hoài Linh tạo dựng tên tuổi và khẳng định vị trí tại thị trường hải ngoại.

Dù đang ở đỉnh cao danh vọng ở nước ngoài, Hoài Linh bất ngờ quyết định trở về Việt Nam từ năm 2000 để làm việc và sinh sống. Tại quê nhà, ông nhanh chóng trở thành một trong những nghệ sĩ hạng A, nhận được sự yêu mến rộng rãi từ công chúng cũng như sự ghi nhận của giới chuyên môn.

Năm 2015, Hoài Linh trở thành nghệ sĩ hải ngoại đầu tiên được đặc cách xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Đầu năm 2016, ông chính thức được vinh danh và đón nhận danh hiệu này. Chia sẻ với truyền thông, nam nghệ sĩ bày tỏ niềm vui khi đây là trường hợp đặc cách chưa từng có tiền lệ, đồng thời xem đó là động lực để tiếp tục nỗ lực, làm nghề chỉn chu và hoàn thiện hơn.

Sau khi được trao tặng danh hiệu, Hoài Linh tiếp tục khẳng định vị trí trong làng giải trí Việt bằng những đóng góp bền bỉ cho sân khấu, truyền hình và nghệ thuật đại chúng. Dù sở hữu khối tài sản đáng kể, nam nghệ sĩ vẫn duy trì lối sống giản dị, từ cách ăn mặc đến sinh hoạt thường ngày. Ông gắn liền với hình ảnh áo bà ba, áo dài và những bữa cơm đạm bạc, ngay cả khi sinh sống trong nhà thờ Tổ có giá trị lớn.

Vietbf @ Sưu tầm

Nằm trong quần đảo Fiji, hòn đảo nhỏ này được cho là hình thành từ vỏ các sinh vật biển bị một nền văn hóa cách đây 1.200 năm thải bỏ.


Kể từ khi rời khỏi châu Phi lần đầu tiên cách đây hàng nghìn năm trước, loài người hiện đại (Homo sapiens) đã làm thay đổi cảnh quan theo nhiều cách đáng kinh ngạc. Các thành phố trên khắp thế giới tạo ra những “môi trường bê tông” đặc trưng chỉ có ở loài người, và nhiều khu vực rộng lớn của tự nhiên trở nên trơ trụi do nạn phá rừng. Thậm chí, phần lớn lãnh thổ của một số quốc gia có thể đã bị chìm dưới nước nếu không có sự sáng tạo của con người.

Và các nhà nghiên cứu có thể vừa tìm thấy một ví dụ khác. Ở phía tây nam Thái Bình Dương, gần đảo Vanua Levu (thuộc Fiji), tồn tại một hòn đảo nhỏ diện tích khoảng 3.000 m², được bao quanh bởi rừng ngập mặn và chỉ nhô cao khoảng 60 cm so với mực nước biển khi thủy triều lên. Với khoảng 330 hòn đảo, sự xuất hiện của thêm một đảo nhỏ trong vùng đầm lầy ngập mặn ở Fiji không có gì đáng ngạc nhiên – cho đến khi người ta phát hiện rằng hòn đảo này được tạo thành từ vỏ của các loài sinh vật biển ăn được bị con người thải bỏ.


Trong một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Geoarchaeology, các nhà khoa học từ Fiji và Australia đã phân tích một “bãi rác vỏ sò” (thuật ngữ khảo cổ dùng để chỉ đống phế thải gồm tàn tích động vật thân mềm) có niên đại khoảng 1.200 năm. Hai tác giả của nghiên cứu đã phát hiện hòn đảo này vào tháng 1/2017 khi tiến hành khảo sát địa khảo cổ gần khu vực Culasawani (nằm ở bờ tây đảo Vanua Levu). Phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ cho thấy bãi rác này có niên đại khoảng 1.190 năm, tức được hình thành bởi người Lapita – nền văn hóa khảo cổ gắn liền với những cư dân đầu tiên của Fiji. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện những mảnh nhỏ gốm không trang trí, cho thấy sự hiện diện của đồ gốm đất nung Fiji thời kỳ tiền hiện đại. Tuy nhiên, không tìm thấy dấu vết xương cá hay công cụ bằng đá.

Từ đó, nhanh chóng xuất hiện hai giả thuyết cạnh tranh.

“Giả thuyết thứ nhất cho rằng đây là một đảo hình thành từ bãi rác vỏ sò tại chỗ, khi một nhóm cư dân thời kỳ đầu (hậu Lapita) sinh sống tại hoặc gần khu vực này vào khoảng năm 760 sau Công nguyên và chế biến một lượng lớn hải sản có vỏ để tiêu thụ trong vài trăm năm”, các tác giả viết. Một giả thuyết khác cho rằng “việc không có sự phân tầng địa chất rõ ràng cùng với độ mỏng tương đối của lớp trầm tích trên hòn đảo có mật độ vỏ sò dày đặc ngoài khơi Culasawani cho thấy đây có thể chỉ đơn giản là một cấu trúc được hình thành do sóng biển bồi đắp”.

Để kiểm chứng giả thuyết thứ hai, nhóm nghiên cứu đã khảo sát các lớp trầm tích bên ngoài hòn đảo vỏ sò, bởi nếu do sóng thần bồi tụ, lớp vỏ này nhiều khả năng sẽ kéo dài về phía đông và mỏng dần. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào ủng hộ giả thuyết này. Việc thiếu lớp trầm tích giảm dần, cùng với thực tế rằng các vỏ sò đều thuộc những loài thường được con người tiêu thụ, cho thấy hòn đảo thực chất là một bãi rác vỏ sò khổng lồ. Điều này đồng nghĩa với việc hòn đảo tưởng chừng bình thường gần Culasawani lại là bãi rác vỏ sò đầu tiên từng được phát hiện ở khu vực Nam Thái Bình Dương phía đông Papua New Guinea.

Có khả năng bãi rác vỏ sò này được hình thành từ một khu định cư từng tồn tại phía trên khu vực này. Trong thời kỳ Lapita ở Fiji, các khu dân cư thường được xây dựng trên cọc gỗ gần bờ biển thoáng. Điều này cũng cho thấy rừng ngập mặn hiện tại có thể xuất hiện sau khi khu vực này bị bỏ hoang, và những khu rừng này có lẽ đã phát triển trên lớp trầm tích được bồi đắp từ hoạt động phá rừng của con người ở sâu trong đất liền. Đây có thể đã tạo nên nền tảng lý tưởng để rừng ngập mặn phát triển xung quanh bãi vỏ sò.

“Vanua Levu, dù là hòn đảo lớn thứ hai trong quần đảo Fiji, lại ít được các nhà khảo cổ nghiên cứu hơn so với những khu vực khác”, các tác giả nhận định. “Khía cạnh quan trọng nhất của nghiên cứu này là khả năng nó đã xác định được một hòn đảo hình thành từ bãi rác vỏ sò, được tạo nên một cách tình cờ nhờ sự kết hợp giữa việc mực nước biển tương đối hạ thấp và sự tích tụ theo chiều thẳng đứng của các lớp vỏ sò”.

Vietbf @ Sưu tầm

Điểm mấu chốt giúp Lý Long Cơ thành công là lôi kéo được Thái Bình công chúa – một nhân vật có thế lực, uy tín và mạng lưới chính trị cực lớn trong triều. Khi bà đứng về phía Lý Long Cơ, cuộc chính biến gần như trở thành “đòn giáng từ trên xuống” đối với phe Vi hậu.

Chính biến Đường Long năm 710 là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử nhà Đường, không chỉ chấm dứt quyền lực của phe Vi hậu mà còn mở đường cho sự trỗi dậy của Lý Long Cơ – người sau này trở thành Đường Huyền Tông. Nhìn lại toàn bộ quá trình, có thể thấy thành công của Lý Long Cơ không chỉ đến từ sự chuẩn bị và tính toán kỹ lưỡng, mà còn do đối thủ của ông quá yếu kém và liên tục mắc sai lầm.

Bối cảnh của cuộc chính biến bắt đầu từ những năm cuối đời của Đường Trung Tông Lý Hiển. Lúc này, quyền lực thực tế trong triều đã rơi vào tay Vi hậu và công chúa An Lạc. Hai mẹ con không chỉ can thiệp sâu vào triều chính mà còn cấu kết với các thế lực như Tông Sở Khách, Võ Diên Tú để củng cố quyền lực. Nhiều quan lại trung thành đã nhận ra nguy cơ này và cố gắng can gián, nhưng đều bị đàn áp.

Tháng 4 năm 710, một người tên Lang Cấp dâng thư tố cáo âm mưu phản loạn của phe Vi hậu, nhưng bị xử tử. Đến ngày 17 tháng 5, Yến Khâm Dung tiếp tục dâng sớ, vạch trần hàng loạt tội trạng của hoàng hậu và công chúa. Lần này, dù lập luận chặt chẽ khiến Lý Hiển không thể phản bác, nhưng cuối cùng Lang Cấp vẫn bị giết hại bởi Tông Sở Khách thông qua việc giả chiếu chỉ.

Chỉ nửa tháng sau, Lý Hiển đột ngột qua đời. Dù có nhiều giả thuyết cho rằng ông bị đầu độc bởi Vi hậu và công chúa An Lạc, nhưng xét kỹ, khả năng này không cao. Một mặt, sức khỏe của Lý Hiển vốn không tốt; mặt khác, Vi hậu không có động cơ rõ ràng để giết ông khi vẫn có thể tiếp tục thao túng quyền lực thông qua ông. Những chi tiết như việc Thái Bình công chúa và Thượng Quan Uyển Nhi được giao soạn di chiếu cũng cho thấy cái chết của Lý Hiển chưa chắc là một âm mưu được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước.

Sau khi Lý Hiển qua đời, Vi hậu lập tức giấu tin, triệu tập quần thần để sắp xếp lại quyền lực. Dù di chiếu ban đầu giao quyền phụ chính cho Lý Đán, nhưng phe Tông Sở Khách nhanh chóng đảo ngược tình thế, đề nghị để Vi hậu trực tiếp nhiếp chính. Những người phản đối như Tô Quý bị gạt ra ngoài. Chỉ trong vài ngày, toàn bộ quân đội cấm vệ trung ương đã rơi vào tay phe Vi hậu.

Ngày mồng 7 tháng 6, Lý Trọng Mậu – khi đó mới 16 tuổi – được đưa lên ngôi, còn Vi hậu nắm toàn bộ quyền lực. Tình hình lúc này giống hệt thời điểm trước khi Võ Tắc Thiên xưng đế. Không lâu sau, phe Tông Sở Khách thậm chí còn công khai khuyên Vi hậu noi theo Võ Tắc Thiên để xưng đế.

Chính trong bối cảnh đó, Lý Long Cơ bắt đầu hành động. Ngay từ đầu năm, ông đã trở về Trường An và âm thầm xây dựng lực lượng. Khác với những cuộc nổi loạn trước đó, Lý Long Cơ rút ra nhiều bài học quan trọng, đặc biệt là từ thất bại của Lý Trọng Tuấn. Ông hiểu rằng muốn thành công phải hành động nhanh, bất ngờ và quan trọng nhất là phải nắm được chính danh.

Trong nửa năm chuẩn bị, Lý Long Cơ bí mật chiêu mộ các sĩ quan cấm quân – những người từng tham gia các cuộc chính biến trước và có kinh nghiệm chiến đấu. Tuy nhiên, lực lượng này ban đầu chưa thực sự ổn định, bởi phần lớn đều mang tâm lý “ai thắng thì theo”. Chính vì vậy, một yếu tố bất ngờ đã góp phần quyết định thành bại: sự yếu kém của phe Vi hậu.

Sau khi nắm quyền, các thân tín của Vi hậu như Vi Bá và Vi Tuyền đã ra tay trấn áp cấm quân để lập uy, thậm chí đánh đập binh lính. Hành động này khiến họ mất hoàn toàn lòng tin của quân đội. Những sĩ quan vốn còn do dự bắt đầu nghiêng hẳn về phía Lý Long Cơ.

Không chỉ vậy, nội bộ phe Vi hậu cũng rạn nứt. Thôi Nhật Dụng – một quan chức thân cận của Tông Sở Khách – khi biết kế hoạch chính biến lại không tố cáo mà còn quay sang giúp Lý Long Cơ, khuyên ông hành động sớm. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc phe cầm quyền đã mất đi sự đoàn kết và niềm tin nội bộ.

Một bước đi quan trọng khác của Lý Long Cơ là liên minh với Thái Bình công chúa. Là người có uy tín và thế lực lớn trong triều, sự ủng hộ của bà giúp cuộc chính biến có được tính chính danh và sức mạnh chính trị vượt trội. Khi Thái Bình công chúa tham gia, cuộc đấu tranh không còn là hành động của một cá nhân mà trở thành sự phản công của dòng dõi chính thống nhà Đường.

Đêm 20 tháng 6, Lý Long Cơ chính thức phát động chính biến. Với lực lượng không lớn, ông bất ngờ tấn công vào cấm quân. Các tướng lĩnh thân tín nhanh chóng tiêu diệt những nhân vật chủ chốt của phe Vi hậu và kêu gọi binh lính đứng về phía mình. Nhờ sự bất mãn sẵn có, cấm quân nhanh chóng quay sang ủng hộ.

Sau khi kiểm soát lực lượng quân sự, Lý Long Cơ chia quân tiến vào hoàng cung, đồng thời tự mình trấn giữ cửa Huyền Vũ để ngăn viện binh. Khi tín hiệu từ trong cung phát ra, ông lập tức dẫn quân tiến vào. Toàn bộ quân canh trong cung đều quay sang hưởng ứng, khiến phe Vi hậu hoàn toàn sụp đổ.

Vi hậu bị giết khi đang chạy trốn, công chúa An Lạc và các đồng minh cũng bị tiêu diệt. Một số người như Thượng Quan Uyển Nhi cố gắng cầu xin tha mạng nhưng không thành. Chỉ trong một đêm, toàn bộ thế lực của phe Vi hậu bị xóa sổ.

Điểm đáng chú ý là Lý Long Cơ không lập tức xử lý hoàng đế trẻ tuổi mà tập trung thanh trừng hoàn toàn đối thủ trước. Sau khi mọi việc đã ổn định, ông mới đến gặp cha là Lý Đán để xin tội và trao lại quyền lực danh nghĩa. Không lâu sau, Lý Đán lên ngôi, còn Lý Long Cơ được lập làm thái tử.

Từ góc nhìn tổng thể, thành công của Lý Long Cơ đến từ ba yếu tố chính. Thứ nhất là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng rút kinh nghiệm từ lịch sử. Thứ hai là việc xây dựng liên minh chính trị với Thái Bình công chúa để đảm bảo tính chính danh. Và cuối cùng – cũng là yếu tố quan trọng không kém – chính là sự yếu kém, chia rẽ và sai lầm liên tiếp của phe Vi hậu.

Chính biến Đường Long không chỉ là một cuộc đảo chính thành công, mà còn là minh chứng cho quy luật quen thuộc trong lịch sử: khi một chính quyền mất lòng dân và nội bộ rạn nứt, chỉ cần một lực lượng đủ quyết đoán và đúng thời điểm, cục diện sẽ lập tức thay đổi.

Vietbf @ Sưu tầm

Một ngày, Chu Đệ triệu đại thần Giải Tấn vào bàn việc lập thái tử. Giải Tấn vốn ủng hộ Chu Cao Sí nên nói: “Hoàng trưởng tử nhân hiếu, lòng người quy phục”. Nhưng Chu Đệ không biểu lộ thái độ. Thấy vậy, Giải Tấn tung “đòn quyết định”, nhẹ nhàng nói ba chữ: “Hảo Thánh Tôn”.

Những ai có hiểu biết về lịch sử nhà Minh hẳn đều biết rằng, trong thời gian đầu trị vì, Chu Đệ luôn băn khoăn không biết nên lập trưởng tử Chu Cao Sí hay thứ tử Chu Cao Hú làm thái tử. Theo tổ chế, việc kế vị của nhà Minh tuân theo nguyên tắc “trưởng tử kế thừa”, vì vậy Chu Cao Sí mới là người thừa kế hợp pháp, đáng lẽ phải được lập làm thái tử.

Tuy nhiên, trải nghiệm cá nhân của Chu Đệ khiến ông có những suy nghĩ khác. Ông là con trai thứ tư của Chu Nguyên Chương, theo lẽ thường thì ngai vàng không liên quan đến ông. Nhưng sau khi Chu Nguyên Chương qua đời, cháu đích tôn là Chu Doãn Văn lên ngôi, tức Kiến Văn Đế, điều này đã khiến Chu Đệ nảy sinh dã tâm với hoàng vị.

Chu Doãn Văn là con trai của thái tử Chu Tiêu. Đáng lẽ Chu Tiêu sẽ kế vị, nhưng ông mất sớm nên Chu Nguyên Chương vì thương con mà truyền ngôi cho cháu. Tuy nhiên, điều này lại dẫn đến vấn đề: Kiến Văn Đế tuy nhân hậu, hiếu học nhưng còn quá trẻ, nền tảng chính trị yếu. Trong khi đó, các hoàng tử của Chu Nguyên Chương đều từng chinh chiến khắp nơi, nắm giữ binh quyền, nên không cam tâm thần phục người cháu trẻ tuổi.

Để giảm bớt mối đe dọa từ các phiên vương, Kiến Văn Đế thực hiện chính sách “tước phiên”. Nhiều phiên vương không đủ thực lực nên buộc phải chấp nhận, nhưng Yên vương Chu Đệ thì không. Là một trong những phiên vương mạnh nhất, văn võ song toàn, giàu kinh nghiệm chiến trận, Chu Đệ không chấp nhận việc bị cắt giảm quyền lực. Năm 1399, ông phát động binh biến tại Bắc Bình với khẩu hiệu “Thanh quân trắc, tĩnh quốc nạn”, sử gọi là Tĩnh Nan chi biến.

Ngoài việc không cam tâm, một giấc mộng cũng khiến Chu Đệ thêm quyết tâm. Ông từng mơ thấy cha mình ban cho một chiếc đại khuê – biểu tượng của hoàng quyền – và nói: “Truyền thế chi tôn, vĩnh thế kỳ xương”. Sau đó, ông nhận tin con dâu sinh cháu trai, đặt tên là Chu Chiêm Cơ. Người xưa vốn tin vào điềm mộng, nên Chu Đệ đặc biệt coi trọng đứa cháu này.


Nhân vật Chu Cao Sí trên phim.
Sau khi giành thắng lợi và lên ngôi, việc lập thái tử lại trở thành vấn đề khó. Chu Đệ cho rằng Chu Cao Sí nhân hậu, nho nhã, giống Kiến Văn Đế, thích hợp làm người tốt nhưng chưa chắc là một hoàng đế mạnh mẽ. Trong khi đó, Chu Cao Hú dũng mãnh, quyết đoán, lập nhiều công trong chiến tranh, có phần giống chính ông.

Triều đình cũng chia rẽ: văn quan ủng hộ Chu Cao Sí, võ quan nghiêng về Chu Cao Hú. Một ngày, Chu Đệ triệu đại thần Giải Tấn vào bàn việc lập thái tử. Giải Tấn vốn ủng hộ Chu Cao Sí nên nói: “Hoàng trưởng tử nhân hiếu, lòng người quy phục”. Nhưng Chu Đệ không biểu lộ thái độ. Thấy vậy, Giải Tấn tung “đòn quyết định”, nhẹ nhàng nói ba chữ: “Hảo Thánh Tôn”.

Nghe ba chữ này, hai người nhìn nhau mỉm cười, và người kế thừa tương lai của nhà Minh cũng được định đoạt. Bởi lẽ, nếu Chu Chiêm Cơ là “thiên tuyển chi nhân”, thì ngôi thái tử tất nhiên phải thuộc về cha của ông – tức trưởng tử Chu Cao Sí.

Giải Tấn tự Đại Thân, tự cũ là Tấn Thân, hiệu Xuân Vũ, hiệu cũ là Hỉ Dịch, thụy Văn Nghị, người Cát Thủy, nay là huyện Cát Thủy, địa cấp thị Cát An, tỉnh Giang Tây. Ông là nội các thủ phụ (người đứng đầu nội các) đầu tiên của nhà Minh.

Giải Tấn sinh ra trong gia đình quan lại. Ông nội là Giải Tử Nguyên, nguyên là phán quan An Phúc châu. Do binh biến loạn lạc, giữ lễ nghĩa mà chết. Cha đẻ là Giải Khai, Minh Thái Tổ thường triệu kiến luận bàn chính sự và muốn ông ra làm quan nhưng ông từ chối.

Khi còn nhỏ Giải Tấn đã tỏ rõ tài năng hơn người. Năm Hồng Vũ thứ 21 (1388) ông đỗ tiến sĩ, được Minh Thái Tổ rất yêu quý, coi như con, được phép nói những điều khó nghe. Minh Thái Tổ nói điều này với Giải Tấn tại Đại bảo tây thất và ngay trong ngày ông đã dâng lên cho Minh Thái Tổ bài tấu gọi là Phong sự vạn ngôn, được hoàng đế khen ngợi, gọi ông là kỳ tài và cho ông làm ngự sử. Hàn quốc công Lý Thiện Trường (1314-1390) mắc tội bị Minh Thái Tổ giết. Ông cùng lang trung Vương Quốc Dụng thảo sớ minh oan cho Thiện Trường. Sau đó ông lại cùng Hạ Trường Văn thảo sớ hặc tội đô ngự sử Viên Thái làm cho Viên Thái căm ghét. Khi Giải Khai vào chầu Thái Tổ, vị hoàng đế ban chiếu viết rằng Giải Tấn tuổi trẻ tài cao nên kiêu ngạo, vì thế cho về nhà mười năm học hành thêm rồi sẽ trọng dụng.

Tám năm sau (1398), Minh Thái Tổ chết. Ông quay lại triều đình, hữu ti hặc Giải Tấn làm sai chiếu chỉ cộng với tang mẹ chưa hết và cha đã 90 tuổi nên bị biếm làm vệ lại ở Hà Châu. Khi đó Lễ bộ thị lang Đổng Luân là thân tín của Minh Huệ Đế. Giải Tấn đã viết thư cho Đổng Luân. Luân lại tiến cử Giải Tấn và ông được triệu về kinh đô.

Thời kỳ Minh Thành Tổ trị vì, cho mở Văn Uyên các, Giải Tấn cùng Hoàng Hoài, Dương Sĩ Kỳ, Hồ Quảng, Kim Ấu Tư, Dương Vinh, Hồ Nghiễm vào làm việc tại Văn Uyên các. Tháng 11 âm lịch năm 1402, ông thay Hoàng Hoài chính thức giữ chức giữ chức vụ Nội các thủ phụ, phụng mệnh Minh Thành Tổ làm chủ biên trong việc biên soạn Vĩnh Lạc đại điển, và tới năm 1408 thì công trình này hoàn thành.

Ngoài khuyên Chu Đệ lập Chu Cao Sí làm thái tử, Giải Tấn còn can gián chuyện Chu Cao Hú yêu vợ lẽ, xin được có lễ nghi vượt cả vợ cả, rằng "Thế nào cũng có tranh giành, chẳng nên" nhưng Minh Thành Tổ không nghe và cho rằng ông chia rẽ tình cha con của Minh Thành Tổ với Chu Cao Hú và không còn tin tưởng ông nữa. Sau đó, Cao Hú lại gièm pha rằng ông ăn nói phạm cả những từ cấm (duệ cấm trung ngữ). Tháng 2 âm lịch năm Vĩnh Lạc thứ 5 (1407) do duệ cấm trung ngữ và đình thí độc quyển bất công (chấm bài thi đình không công minh), ông bị bãi chức nội các thủ phụ và giáng làm tham nghị Quảng Tây, sau lại bị Lý Chí Cương sàm tấu rằng ông thở than oán trách, nên lại bị giáng tiếp xuống làm tham nghị Giao Chỉ.

Năm Vĩnh Lạc thứ 8 (1410), Giải Tấn về kinh đô tấu trình công việc, nhưng Minh Thành Tổ khi đó đang đem quân chinh phạt phương bắc nên ông chỉ vào chầu thái tử rồi về, bị Hán vương Chu Cao Hú buộc tội "tư cận thái tử, vô nhân thần lễ". Minh Thành Tổ bực tức và hạ chiếu bắt ông bỏ tù. Sự kiện này diễn ra tháng 6 năm 1411.

Năm Vĩnh Lạc thứ 13 (1415) cẩm y vệ đô chỉ huy thiêm sự Kỷ Cương dâng sổ sách ghi chép tên tuổi tội phạm, Minh Thành Tổ thấy tên Giải Tấn bèn hỏi: "Tấn do tại da?" (Tấn còn hay mất?). Do vậy Kỷ Cương ép Tấn uống rượu say mềm rồi đem vứt ra ngoài trời đầy tuyết trắng. Ông chết, hưởng dương 47 tuổi. Toàn bộ vợ con Giải Tấn bị đày đi Liêu Đông và gia sản của ông bị tịch thu.

Vietbf @ Sưu tầm