Lệnh cấm của Trung Quốc và Mỹ về dầu mỏ Iran : Các doanh nghiệp trong thế «bên kìm bên kẹp»

[vuitoichat]

Theo như chính quyền Bắc Kinh mới đây đã yêu cầu các công ty mua dầu mỏ phớt lờ các lệnh trừng phạt của Mỹ, nếu không muốn bị Trung Quốc trả đũa, sau khi lần đầu tiên Bắc Kinh sử dụng một đạo luật cho phép các thực thể Trung Quốc bị Washington đưa vào danh sách đen vì mua dầu mỏ Iran không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Giờ đây, chính quyền Trung Quốc quyết định thời điểm leo thang hành động đã đến.

Tổ hợp hóa dầu mới của tập đoàn Hengli Petrochemical, tại đảo Trưởng Hưng, thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc. REUTERS - Aizhu Chen

Quyết định của Trung Quốc đẩy các công ty nước ngoài vào thế « bên kìm, bên kẹp », buộc phải lựa chọn hoặc là « chọc giận » Donald Trump, hoặc là làm mất lòng Tập Cận Bình.

Kênh truyền hình Pháp France 24 cho biết hôm 02/05, Trung Quốc lần đầu tiên áp dụng một đạo luật, buộc 5 công ty Trung Quốc không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Theo « Đạo luật Ngăn chặn Trừng phạt Ngoài lãnh thổ », được thông qua vào năm 2021, 5 nhà máy lọc dầu của Trung Quốc đã được lệnh phải tiếp tục hoạt động như thể họ không bị đưa vào danh sách đen của Mỹ.

Xin Sun, một chuyên gia về kinh tế Trung Quốc tại King's College London, được France 24 trích dẫn ngày 06/05/2026, giải thích, bằng cách này, Bắc Kinh « buộc các bên liên quan - như ngân hàng, nhà cung cấp, công ty bảo hiểm hoặc khách hàng - phải tiếp tục giao dịch với các thực thể Trung Quốc bị Mỹ trừng phạt ».

Marc Lanteigne, một chuyên gia về Trung Quốc tại Đại học Bắc Cực của Na Uy, nhắc lại : « Luật này được đưa ra vào cuối nhiệm kỳ đầu tiên của tổng thống Donald Trump để tăng cường cơ chế cho phép Trung Quốc đáp trả các loại thuế quan và các biện pháp trừng phạt khác do tổng thống Mỹ áp đặt kể từ năm 2018, khởi đầu xung đột thương mại giữa hai cường quốc ». Thế nhưng từ trước đến nay, Bắc Kinh đã thận trọng không sử dụng vũ khí này, mà thường đáp trả bằng việc ra lệnh hạn chế xuất khẩu một số loại đất hiếm hoặc áp đặt thuế quan có mục tiêu.

Giờ đây, chính quyền Trung Quốc quyết định thời điểm leo thang hành động đã đến. Thứ nhất, theo chuyên gia Xin Sun, Hengli Petrochemical, công ty thứ 5 của Trung Quốc bị Mỹ đưa vào danh sách đen, là công cụ quan trọng để mua dầu từ các quốc gia nhạy cảm như Venezuela và Iran. Trung Quốc cũng tin rằng đây là thời điểm thích hợp để mạnh tay. Theo phân tích của Marc Lanteigne, Bắc Kinh tin rằng Trung Quốc đang ở « vị thế mạnh hơn » Mỹ : do chiến tranh với Iran, kinh tế Mỹ bị suy yếu, quan hệ giữa Washington và các đồng minh châu Âu cũng đang căng thẳng.

Nếu một công ty bảo hiểm châu Âu tuân thủ lệnh cấm của Mỹ, ngừng bảo hiểm cho việc nhập khẩu dầu của công ty hóa dầu Trung Quốc Hengli Petrochemical, họ sẽ bị xem là vi phạm luật Trung Quốc. Các thực thể Trung Quốc bị trừng phạt có thể đệ đơn kiện, và « chính quyền Trung Quốc có thể tịch thu hoặc phong tỏa tài sản » của công ty đó tại Trung Quốc để trang trải các khoản tiền phạt, theo chuyên gia về kinh tế Trung Quốc Xin Sun.

Các nước Vùng Vịnh, đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ, đặc biệt lâm vào thế khó xử vì không muốn làm phật lòng Trung Quốc, vốn dĩ là nước tiêu thụ nhiều dầu mỏ của họ. Vẫn trên France 24, chuyên gia Marc Lanteigne nhấn mạnh Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã tìm cách giữ lập trường trung lập nhất có thể để duy trì quan hệ tốt với hai cường quốc đối địch nhau. Tuy nhiên, việc giữ cân bằng sẽ rất khó nếu cả Washington và Bắc Kinh đều quyết liệt hơn trong việc yêu cầu các nước này « chọn phe ».

Tạm thời, chuyên gia về kinh tế Trung Quốc Xin Sun tin rằng điều cần làm nhất là … chờ đợi. Mỹ muốn bóp nghẹt Teheran về tài chính bằng cách gây áp lực đối với công ty Trung Quốc mua dầu của Iran, nhưng Hoa Kỳ có thể sẽ nhượng bộ ngay khi cuộc chiến chống Iran kết thúc.

Hơn nữa, Donald Trump dự kiến công du Bắc Kinh vào giữa tháng 05/2026, nên dường như đây chỉ là cách Bắc Kinh và Washington phô trương sức mạnh để giành ưu thế trong các cuộc đàm phán sắp tới, theo nhận định của nhiều chuyên gia với France 24. Rất có thể là sau thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh, quan hệ hai nước sẽ trở lại như trước khi các lệnh cấm này được ban bố.

Nghĩa là tàu chó bắt các công ty tàu chó không tuân thủ cấm vận của Mỹ. Tưởng chó vơí nhau đâu cần ra lệnh.