Middle East Chảo lửa Hormuz rực cháy: Trump "đóng cửa" eo biển, giá dầu vượt ngưỡng 100 USD - Viễn cảnh tồi tệ cho kinh tế toàn cầu

[Gibbs]

Giá dầu vượt mốc 100 USD: Tín hiệu khủng hoảng quay trở lại
Một lần nữa, thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển khi giá dầu bật tăng mạnh ngay trong ngày Chủ Nhật, vượt ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng. Dầu Brent – chuẩn quốc tế – tăng khoảng 8%, lên mức 102 USD, trong khi dầu WTI của Mỹ cũng leo lên 104 USD/thùng. Không chỉ là con số, đây là hồi chuông báo động: “lửa chưa tắt, khói đã lan khắp chợ đời”. Khi dầu tăng, mọi thứ đều tăng – từ xăng xe đến bữa ăn thường nhật.

Cùng lúc, thị trường tài chính Mỹ lập tức phản ứng tiêu cực: Dow Jones futures mất hơn 500 điểm (giảm 1,04%), S&P 500 giảm 1%, Nasdaq futures giảm 1,15%. Điều này cho thấy giới đầu tư đang lo sợ một cơn bão lạm phát mới đang hình thành.

Trong những ngày qua, cả thế giới như đang ngồi trên đống lửa khi những diễn biến tại Trung Đông không ngừng leo thang, những căng thẳng tích tụ giữa Mỹ và Iran đã chính thức bùng nổ thành một cơn bão tài chính và địa chính trị toàn cầu vào ngày Chủ nhật vừa qua. Tổng thống Donald Trump, với phong cách quyết liệt quen thuộc, đã đưa ra một tuyên bố chấn động: Hoa Kỳ sẽ phong tỏa "bất kỳ và tất cả các con tàu cố gắng ra hoặc vào eo biển Hormuz".

Trump tuyên bố phong tỏa Hormuz: “Đòn bẩy sinh tử” với Iran
Nguyên nhân trực tiếp của cú sốc giá dầu đến từ tuyên bố gây chấn động của Tổng thống Donald Trump: Mỹ sẽ phong tỏa “bất kỳ và tất cả các tàu” ra vào eo biển Hormuz. Đây không phải lời nói suông – kế hoạch dự kiến bắt đầu từ 10 giờ sáng thứ Hai theo giờ Mỹ, với sự tham gia trực tiếp của Hải quân Mỹ.

Trump khẳng định: Mỹ sẽ không để Iran kiếm tiền từ dầu mỏ một cách “có chọn lọc”. Theo ông, hoặc tất cả đều được phép giao thương, hoặc không ai được phép – một kiểu “được ăn cả, ngã về không”.

Thế nhưng, hành động này giống như “dao hai lưỡi”: phong tỏa Hormuz đồng nghĩa với việc chặn nguồn thu của Iran, nhưng đồng thời cũng đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt, khiến chính người dân Mỹ phải gánh hậu quả.
Ngay sau những phát ngôn đanh thép từ Nhà Trắng, thị trường năng lượng đã phản ứng như một con ngựa bất kham. Giá dầu Brent tiêu chuẩn quốc tế đã vọt tăng 8%, cán mốc 102 USD/thùng. Không kém cạnh, dầu thô tại Mỹ cũng tăng vọt lên mức 104 USD. Trong khi đó, thị trường chứng khoán lại chứng kiến một màu đỏ rực lửa. Chỉ số Dow Jones tương lai bốc hơi 502 điểm (tương đương 1.04%), S&P 500 và Nasdaq cũng đồng loạt giảm sâu. Ông Trump khẳng định trên Fox News rằng: "Chúng tôi sẽ không để Iran kiếm tiền từ việc bán dầu cho những người họ thích... Nó sẽ là tất cả hoặc không có gì".
Thực tế, giá dầu hiện nay đã vượt xa mức ổn định vào đầu tháng 4 – thời điểm trước khi diễn ra bài phát biểu gây tranh cãi của ông Trump, nơi ông bị chỉ trích là không đưa ra được chiến lược rút quân rõ ràng. Giờ đây, "đâm lao thì phải theo lao", lệnh phong tỏa dự kiến có hiệu lực vào lúc 10 giờ sáng thứ Hai (theo giờ ET) đang đẩy thế giới vào một kịch bản khó lường.

Iran đáp trả cứng rắn: Hormuz trở thành điểm nóng quân sự
Không để yên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo sẽ “đối phó mạnh mẽ và dứt khoát” với bất kỳ tàu quân sự nào tiến vào khu vực. Hormuz giờ đây không chỉ là tuyến hàng hải – nó đã biến thành “yết hầu” của cả nền kinh tế thế giới.

Iran hiện vẫn cho phép một số tàu đi qua, nhưng áp phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu. Đồng thời, nước này vẫn âm thầm duy trì xuất khẩu dầu trung bình 1,85 triệu thùng/ngày – thậm chí cao hơn trước chiến tranh.

"Muốn tròn phải có khuôn, muốn vuông phải có thước", thế nhưng trong cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần qua, cả Mỹ và Iran đều không tìm được tiếng nói chung. Sau nhiều giờ thương thảo kéo dài đến rạng sáng Chủ nhật, hai bên đã rơi vào bế tắc hoàn toàn. Phía Mỹ đưa ra những điều kiện "không thể thương lượng" bao gồm: chấm dứt làm giàu uranium, dỡ bỏ các cơ sở hạt nhân trọng yếu, bàn giao kho dự trữ uranium cấp độ cao và mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz mà không được thu phí.

Phó Tổng thống JD Vance, sau 18 giờ căng thẳng tại một khách sạn hạng sang, đã phải rời đi mà không có một thỏa thuận nào được ký kết. Trong khi đó, trên mạng xã hội, Tổng thống Trump tiếp tục đổ thêm dầu vào lửa khi viết: "Iran không sẵn lòng từ bỏ tham vọng hạt nhân... Bất kỳ tàu Iran nào kháng cự sẽ bị thổi bay xuống địa ngục!". Ngược lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đưa ra cảnh báo đanh thép rằng mọi tàu quân sự tiếp cận eo biển sẽ bị đối xử "khắc nghiệt và quyết đoán".

Đàm phán Mỹ – Iran sụp đổ: “Ông nói gà, bà nói vịt”
Các cuộc đàm phán marathon tại Islamabad kéo dài xuyên đêm đã kết thúc trong bế tắc. Hai bên không thể vượt qua những “lằn ranh đỏ” cơ bản.

Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, phá bỏ cơ sở làm giàu uranium và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Ngược lại, Iran kiên quyết không nhượng bộ, đồng thời yêu cầu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng.

Phó Tổng thống JD Vance thừa nhận: Mỹ đã nói rõ những gì có thể và không thể nhượng bộ. Nhưng rõ ràng, hai bên vẫn “nước sông không phạm nước giếng”.

Trump cũng tuyên bố thẳng thừng: vấn đề không phải chi tiết kỹ thuật, mà là Iran không chịu từ bỏ tham vọng hạt nhân.
Người ta thường nói "Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết", và trong cuộc chiến quyền lực này, người dân Mỹ và thế giới chính là những người gánh chịu hậu quả trực tiếp. Giá xăng tại Mỹ đã chạm mức trung bình 4.12 USD/gallon, tăng 38% kể từ khi bắt đầu cuộc chiến. Chuyên gia Karen Young từ Viện Trung Đông nhận định: "Có thể sẽ còn rất lâu nữa cuộc chiến mới kết thúc và giá dầu mới hạ nhiệt".

Hệ lụy không chỉ dừng lại ở trạm xăng. Giá dầu tăng cao sẽ kéo theo giá lương thực phi mã do chi phí vận chuyển, phân bón và bao bì đều chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chuỗi cung ứng bị đứt gãy. Từ những mặt hàng thiết yếu trong siêu thị đến các sản phẩm công nghiệp, tất cả đều đang đứng trước áp lực lạm phát khủng khiếp.
Eo biển Hormuz: “Cổ họng dầu mỏ” của thế giới
Hormuz không phải một tuyến đường bình thường. Đây là nơi mỗi ngày có hơn 100 tàu dầu qua lại, vận chuyển phần lớn dầu từ Trung Đông ra thế giới.

Hiện tại, con số này đã giảm xuống chỉ còn dưới 10 tàu/ngày – một sự sụt giảm khủng khiếp. Khoảng 400 tàu chở đầy dầu đang bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, trong khi chỉ có khoảng 100 tàu trống dám tiến vào.

Ngay cả khi Hormuz mở lại ngay lập tức, các chuyên gia cho rằng phải đến tháng 7 dòng chảy dầu mới có thể phục hồi bình thường.

Không chỉ dầu, khoảng 30% phân bón toàn cầu cũng bị mắc kẹt trong khu vực, kéo theo nguy cơ tăng giá lương thực trên diện rộng.

Eo biển Hormuz thực tế không đóng cửa hoàn toàn; Iran đã âm thầm cho phép một số tàu đi qua để thu mức phí cắt cổ lên tới 2 triệu USD mỗi tàu. Thậm chí, Iran vẫn duy trì xuất khẩu trung bình 1.85 triệu thùng dầu mỗi ngày trong tháng 3.

Bằng cách phong tỏa, ông Trump muốn cắt đứt nguồn tài chính nuôi sống bộ máy quân sự của Iran. Trước đó, Mỹ đã từng cấp giấy phép tạm thời cho Iran bán dầu để kìm giữ giá dầu thế giới, nhưng "gậy ông lại đập lưng ông", số tiền này lại được Iran dùng để tài trợ cho cuộc chiến chống lại Mỹ và đồng minh. Giờ đây, ông Trump chấp nhận rủi ro đẩy giá dầu lên cao hơn nữa để tạo sức ép tối đa buộc Tehran phải đầu hàng.

Giá xăng, lạm phát và gánh nặng người dân
Hệ quả đã bắt đầu hiện rõ: giá xăng tại Mỹ trung bình lên tới 4,12 USD/gallon, tăng 38% so với đầu cuộc chiến.

Giá dầu tăng không chỉ ảnh hưởng đến xăng, mà còn lan sang mọi ngóc ngách của nền kinh tế: từ vận chuyển, bao bì, sản xuất cho đến thực phẩm.

Các chuyên gia cảnh báo: áp lực lạm phát sẽ lan rộng, đặc biệt tại các siêu thị và chuỗi bán lẻ. Nói cách khác, người tiêu dùng sẽ cảm nhận rõ nhất cuộc chiến này… ngay trong giỏ hàng của mình.
Ngay cả khi eo biển được mở lại hôm nay, thế giới cũng phải mất ít nhất đến tháng 7 để mọi thứ trở lại bình thường. "Một lần sa sẩy, mười lần ngại ngùng", các công ty vận tải và đơn vị bảo hiểm tàu biển hiện không dám đưa tàu vào vùng Vịnh vì lo ngại lệnh ngừng bắn chỉ là tạm thời.
Một cuộc chiến chưa có hồi kết
Dù Trump tuyên bố Mỹ có thể “kết thúc Iran trong một ngày”, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Chiến tranh đã kéo dài sáu tuần và đang trở nên kém phổ biến trong lòng người dân Mỹ.

Trong khi đó, Iran vẫn giữ vững lập trường cứng rắn, tận dụng Hormuz như một con bài chiến lược.

Các chuyên gia nhận định: ngay cả khi đạt được thỏa thuận, thị trường cũng cần nhiều tháng để hồi phục. Còn nếu không, thế giới có thể bước vào một chu kỳ khủng hoảng năng lượng mới.

Hiện có khoảng 400 tàu chở dầu đang bị mắc kẹt bên trong vùng Vịnh, trong khi lượng tàu trống đi vào để nhận hàng đã giảm từ 100 tàu mỗi ngày xuống chỉ còn chưa đầy 10 tàu. Không chỉ dầu mỏ, 30% lượng phân bón thế giới cũng đang bị kẹt lại. Sản xuất bị đình trệ vì không có chỗ chứa sản phẩm khi các tàu chở hàng không thể cập bến. Cuộc khủng hoảng này không chỉ là một cuộc chiến trên mặt nước, mà là một đòn giáng mạnh vào sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu.

Tổng thống Trump tin rằng Iran sẽ phải quay lại bàn đàm phán và "cho chúng ta mọi thứ chúng ta muốn". Tuy nhiên, cho đến lúc đó, cả thế giới vẫn phải tiếp tục nín thở dõi theo từng nhịp đập của "chảo lửa" Hormuz.