Giải mã bí ẩn nguyên do loài bò chỉ ăn cỏ nhưng vẫn phát triển hàng trăm cân thịt cơ bắp

[june04]

Cỏ chứa lượng protein cực kỳ thấp và bị bao bọc bởi lớp cellulose rất kiên cố. Mặc dù vậy, bò vẫn có thể chuyển hóa loại thức ăn nghèo nàn này thành hàng trăm cân cơ bắp khổng lồ nhờ sở hữu một hệ tiêu hóa kỳ diệu riêng.

Con người chúng ta để tăng cơ bắp thường phải nạp thêm một lượng lớn protein từ bên ngoài. Tuy nhiên, bò lại lấy thực vật - vốn có hàm lượng protein rất thấp - làm thức ăn chính nhưng vẫn có thể phát triển một thân hình toàn thịt bắp. Bí mật đằng sau hiện tượng sinh lý thú vị này nằm ở cấu trúc khoang miệng và hệ tiêu hóa vô cùng đặc biệt của chúng.

Khác với nhiều loài động vật, số lượng răng của bò thực sự rất ít. Ở phần trước khoang miệng tại hàm trên, chúng hoàn toàn không có răng cửa. Thay vào đó, bò sở hữu một miếng đệm sừng cứng được gọi là đệm răng. Khi ăn, bò sử dụng chiếc lưỡi linh hoạt của mình để cuốn lấy một nắm cỏ, cắn đứt chúng rồi dùng răng hàm ở phần sau khoang miệng để ma sát qua lại. Quá trình này giúp cắt cỏ vụn thành những miếng nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình tiêu hóa phía sau.


Cấu trúc răng của bò vô cùng đặc biệt với đệm sừng ở hàm trên, giúp chúng nhai và cắt cỏ vụn trước khi nuốt. Dạ dày của bò có bốn ngăn gồm dạ tổ ong, dạ cỏ, dạ lá sách và dạ múi khế, đi kèm với hành vi nhai lại thức ăn nhằm hỗ trợ tiêu hóa triệt để.


Sự khác biệt lớn nhất của bò nằm ở cấu tạo dạ dày. Trong cơ thể bò không chỉ có một túi dạ dày đơn lẻ mà bao gồm tới bốn túi dạ dày liên kết chặt chẽ với nhau, mỗi túi đều đảm nhận một chức năng độc đáo. Bốn bộ phận này bao gồm dạ tổ ong, dạ cỏ, dạ lá sách và dạ múi khế. Sau khi cỏ được cắt vụn ở miệng, bò sẽ lập tức nuốt chửng chúng vào dạ cỏ - túi lớn nhất có khả năng chứa một lượng thức ăn khổng lồ.

Giữa dạ tổ ong và dạ cỏ hầu như không có vách ngăn, cho phép thức ăn và nước tự do lưu thông. Khi đã ăn đủ no, bò sẽ tìm một nơi yên tĩnh để tiến hành nhai lại. Cơ bắp tại dạ tổ ong sẽ co bóp để đẩy cỏ ngược lên thực quản, đưa thức ăn trở lại khoang miệng để nghiền nát kỹ hơn. Dạ lá sách sau đó hoạt động như một bộ lọc hoàn hảo, giữ lại các hạt thực vật chưa tiêu hóa hết trong dạ cỏ và chỉ cho phép nước đi qua.


Dạ cỏ của bò chứa hàng chục tỷ vi sinh vật tiết ra enzyme cellulase giúp phá vỡ thành tế bào của cỏ để giải phóng protein và amoniac. Các vi sinh vật này sử dụng amoniac để phát triển, vô tình tổng hợp nên từ 200 đến 600 gram protein vi sinh vật chất lượng cao mỗi ngày cho con bò.


Thực chất, lớp cỏ mang theo một lượng protein rất nhỏ bị giam giữ chặt chẽ bởi các thành tế bào cứng cáp. Chỉ bằng răng và nước bọt, bò không thể nào tháo tách được lượng protein này. Quá trình khai thác dinh dưỡng thực sự diễn ra tại dạ cỏ, nơi được ví như một cỗ máy xử lý thức ăn quy mô lớn. Tại đây, hàng chục tỷ vi khuẩn, động vật nguyên sinh và nấm sinh sống tự nhiên. Khi cỏ đi vào, các vi sinh vật này ùa đến, tiết ra enzyme cellulase để xé toạc thành tế bào của cỏ. Quá trình này không chỉ giải phóng một lượng nhỏ protein thực sự mà còn phân giải nitơ phi protein thành amoniac.

Các vi sinh vật này hoạt động không phải vì lợi ích của con bò mà là để thu thập amoniac và các mảnh vỡ axit amin, qua đó hấp thụ năng lượng để sinh sản và phát triển. Đáng ngạc nhiên là một con bò trưởng thành có thể tổng hợp được khoảng 200 đến 600 gram protein vi sinh vật mỗi ngày nhờ vào quá trình này. Vi sinh vật được cấu tạo từ các axit amin chất lượng cao, có tỷ lệ gần với nhu cầu cơ bắp của động vật hơn là protein gốc trong cỏ.


Hành trình tiêu hóa không dừng lại ở đó. Các vi sinh vật sẽ mang theo lượng protein chất lượng cao này cùng với dưỡng trấp chảy vào dạ múi khế và ruột non - nơi bò thực sự bắt đầu hấp thụ dinh dưỡng.

Axit dạ dày và các enzyme tiêu hóa tại đây sẽ tiêu diệt và phân giải hoàn toàn các tế bào vi sinh vật, tháo tách protein thành các axit amin tự do. Thành ruột non sẽ hấp thụ các axit amin này vào máu, sau đó vận chuyển đi toàn thân để tổng hợp sợi cơ, sửa chữa mô, và dần dần kiến tạo nên hàng trăm cân thịt bắp săn chắc.


Dưỡng trấp cùng vi sinh vật sau đó di chuyển đến dạ múi khế và ruột non, nơi chúng bị phân giải thành các axit amin để bò hấp thụ vào máu và tạo nên cơ bắp. Dạ dày và đường tiêu hóa của con người thiếu hẳn các vi sinh vật và enzyme phân giải cellulose, khiến cỏ đi vào cơ thể chỉ đóng vai trò là chất xơ đào thải ra ngoài chứ không thể chuyển hóa thành cơ bắp.


Vậy tại sao con người không thể làm điều tương tự? Câu trả lời rất đơn giản: dạ dày và đường tiêu hóa của con người thiếu hẳn các vi sinh vật chuyên phân giải cellulose cũng như các loại enzyme tương ứng.

Mặc dù là động vật ăn tạp với khả năng tiêu hóa rất mạnh, con người không thể xử lý cỏ. Lượng cellulose trong cỏ đối với cơ thể người chỉ là một dạng chất xơ không mang lại giá trị dinh dưỡng để chuyển hóa thành năng lượng hay cơ bắp. Ăn vào thế nào, cơ thể sẽ thải ra thế ấy.

Bò có thể mọc cơ bắp khi ăn cỏ là nhờ có một hệ thống vi sinh vật tiến hành tinh chế công nghiệp hóa ngay trong cơ thể, trong khi con người chỉ trải qua một quá trình vật lý nguyên liệu đi qua đường tiêu hóa mà không hề có sự gia công phân giải nào.