Vì sao Mỹ chưa động đến ‘cửa ngõ dầu khí’ của Iran?

[pizza]

Giữa chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Mỹ và Israel vẫn “chừa ra” một vị trí chiến lược: Đảo Kharg, cảng xuất khẩu dầu khí chính của Iran.


Cơ sở dầu khí trên đảo Kharg của Iran nhìn từ trên cao. Ảnh: Reuters.
Nằm ở phía Bắc vịnh Ba Tư, đảo Kharg là một trong những vị trí có ý nghĩa chiến lược nhưng khó phòng thủ hàng đầu trong lãnh thổ Iran. Nếu hòn đảo này bị tấn công, ngành dầu khí Iran có thể chịu thiệt hại không thể tưởng tượng.

Israel đã tấn công kho dầu chính gần Tehran, khiến thủ đô của Iran chìm trong khói đen mù mịt. Tuy vậy, đảo Kharg vẫn tạm thời “bình yên vô sự”. Hoạt động dầu khí trên đảo dường như vẫn diễn ra. Financial Times dẫn dữ liệu từ các nền tảng theo dõi tàu thuyền cho thấy nhiều tàu chở dầu cỡ lớn tiếp tục lấy dầu từ cảng giữa chiến sự.

Giới chuyên gia đánh giá các hoạt động quân sự nhằm vào đảo Kharg sẽ gây ra hậu quả đáng kể với Iran nhưng cũng mang đến nguy cơ làm leo thang xung đột, gây áp lực lên thị trường năng lượng thế giới, cũng như ảnh hưởng đến các chính quyền tương lai tại Tehran.

“Mối lo ngại của tôi là Mỹ có thể hào hứng với ý tưởng tấn công đảo Kharg, và sau đó mọi chuyện sẽ trở nên căng thẳng”, một lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng khu vực bày tỏ quan ngại.

Ý nghĩa chiến lược của đảo Kharg
Kể từ những năm 60 của thế kỷ trước, đảo Kharg đã đóng vai trò “cửa ngõ” xuất khẩu dầu thô chính của Iran với khả năng chuyên chở tới 7 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Do hầu hết chiều dài vùng biển Iran không đủ sâu để các tàu chở dầu cỡ lớn hoạt động, vai trò của đảo Kharg đặc biệt quan trọng: Khoảng 90% lượng xuất khẩu dầu thô của Iran được vận chuyển qua đảo Kharg.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi cuối tuần trước tuyên bố có thể mở rộng chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu khác, bên cạnh các mục tiêu quân sự và hạt nhân. Tuy nhiên, Nhà Trắng không bình luận cụ thể về đảo Kharg.

Với khoảng cách xa đất liền, đảo Kharg không dễ phòng thủ. Trong chiến tranh Iran - Iraq những năm 80 của thế kỷ trước, hòn đảo này thường xuyên trở thành mục tiêu không kích. Trong bối cảnh hải quân Iran đã thiệt hại nặng nề sau các đợt tấn công vừa qua, việc phòng thủ đảo Kharg càng thêm khó khăn.

Tấn công đảo Kharg cũng là điều một số chính trị gia Israel đã nghĩ đến. Lãnh đạo đối lập Yair Lapid hôm 7/3 kêu gọi Israel “phá hủy toàn bộ mỏ dầu của Iran và cơ sở hạ tầng năng lượng ở đảo Kharg” nhằm “bóp nghẹt nền kinh tế Iran”.

Ông Richard Nephew, cựu phó đặc phái viên Mỹ về Iran, cho rằng việc tấn công vào đảo Kharg sẽ là bước leo thang lớn đối với tình hình chiến sự.

“Mỹ và Israel nhận thức được rằng nếu họ tấn công hòn đảo này, Iran có thể thực sự tấn công cơ sở hạ tầng dầu khí của các quốc gia vùng Vịnh, và nếu kế hoạch thay đổi chế độ thành công, chính quyền kế nhiệm sẽ rất yếu ớt”, ông Nephew nói. “Điều này không có nghĩa hòn đảo sẽ không bị nhằm vào, nhưng giải thích tại sao đảo chưa bị tấn công”.

Khả năng tấn công chưa rõ ràng
Trên thực tế, ông Trump đã biết đến tầm quan trọng của đảo Kharg từ lâu. Trong một cuộc phỏng vấn với báo chí Anh năm 1998, ông Trump đã nhắc đến hòn đảo này.

“Chỉ cần họ bắn một viên đạn vào người hoặc tàu của ta, tôi sẽ bắn nhiều viên vào đảo Kharg. Tôi sẽ đến và chiếm hòn đảo này”, ông nói.

“Chiếm hòn đảo này sẽ cắt đứt mạch dầu khí của Iran”, ông Petras Katinas, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Liên quân Hoàng gia Anh (RUSI), nói. “Chiếm đảo sẽ giúp Mỹ có lợi thế trên bàn đàm phán, bất kể chính quyền nào nắm quyền sau khi chiến dịch quân sự kết thúc”.

Dù vậy, ông Michael Doran, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson (Mỹ), Washington, cho rằng đảo Kharg sẽ chỉ bị tấn công trong các trường hợp đặc biệt như các nước vùng Vịnh chịu thương vong nặng từ các cuộc tấn công của Iran và muốn trả đũa. Dường như Mỹ đã vẽ “lằn ranh đỏ” quanh đảo Kharg - điều mà Mỹ và Israel tuân thủ trong cuộc chiến 12 ngày năm 2025.

“Chính quyền (Mỹ) không muốn phá hủy nền tảng của nền kinh tế Iran sau chiến tranh”, ông Doran nói, bổ sung thêm rằng Mỹ cũng không muốn giá dầu tăng quá cao.

Trong thời gian qua, dường như Israel và Mỹ chia khu vực tác chiến: Israel tấn công miền Tây và miền Trung Iran, trong khi Mỹ tấn công miền Nam và khu vực biển, bao gồm đảo Kharg.

Ông Marc Gustafson, người từng đứng đầu Phòng Tình huống tại Nhà Trắng, chỉ ra chiến dịch chiếm đảo Kharg sẽ đòi hỏi lực lượng trên bộ. Cả ông Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đều để ngỏ khả năng điều quân, nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy Washington sẽ làm điều này.

Việc điều quân đội Mỹ sẽ là vấn đề gây tranh cãi lớn trong nội bộ nước Mỹ và có thể ảnh hưởng tới đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026.

Quân đội Mỹ đóng trên đảo có thể là “mục tiêu tấn công của máy bay không người lái trong nhiều tuần”, ông Gustafson bổ sung.

VietBF@ sưu tập