Trên quần đảo Trường Sa hiện diện 9 cây đèn biển tại các đảo Song Tử Tây, Đá Lát, Đá Tây, An Bang, Tiên Nữ, Sinh Tồn, Sơn Ca, Nam Yết và Trường Sa lớn. Những ngọn hải đăng dẫn lối cho tàu thuyền qua lại an toàn và đang ngày đêm khẳng định một điều hiển nhiên “biển này là của ta, đảo này là của ta”…
Đèn biển giúp cho tàu thuyền đi đúng hướng, không bị mắc cạn hay vướng vào đá ngầm. Việc xây dựng những đèn biển này theo luật pháp quốc tế là trách nhiệm của quốc gia có biển, vừa là cột mốc khẳng định chủ quyền của Việt Nam, được Cơ quan quỹ đạo quốc tế và Hiệp hội báo hiệu hàng hải quốc tế ghi nhận trên hải đồ quốc tế về kinh độ, vĩ độ, đặc điểm báo hiệu hàng hải, quốc gia thiết lập.
Trong khu vực quần đảo Trường Sa – nơi có nhiều đảo đá, băi san hô – hải đăng càng khẳng định vị trí của người lính gác.
Bậc thang gỗ đèn Song Tử…
Khi đặt chân lên những bậc cầu thang gỗ hơi nghiêng của hải đăng Song Tử Tây, trước mắt tôi hiển hiện h́nh ảnh người gác đèn mỗi ngày lên xuống bao lần chừng 120 bậc cầu thang này. 20 năm qua đi, cây đèn biển được xây dựng đầu tiên trên khu vực đảo Trường Sa, cũng là cây đèn biển cấp 1 duy nhất trong khu vực này, đă bắt đầu ghi dấu ấn năm tháng.
Đèn Song Tử Tây được xây dựng năm 1993, ở tọa độ 114o19’50 Đông và 11o25’43 Bắc, cao 36 m so với tâm 0 độ. V́ thế, nh́n từ xa, cây đèn này nổi bật trên thảm xanh của phong ba, đu đủ, bàng vuông… như một cây bút viết trên nền trời biển xanh ngát.
 |
| Hải đăng Song Tử Tây |
Anh Nguyễn Long Tuấn – một “biên chế” của Trạm, giới thiệu, Hải đăng Song Tử Tây thuộc quản lư của Công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Biển Đông và hải đảo, thành viên của Tổng công ty Bảo đảm an toàn hàng hải miền Nam. Là “anh cả” trong hệ thống hải đăng Trường Sa, hải đăng Song Tử Tây cũng là hải đăng đầu tiên trên khu vực đảo Trường Sa hiển hiện trên hải đồ.
Có lợi thế lớn là được xây dựng trên một đảo nổi trù phú, Hải đăng Song Tử được thiết kế h́nh ống trụ tṛn – một dạng kiến trúc rất được ưa dùng trong thiết kế hải đăng. Trỏ vào dàn ắc quy đặt ngay ngắn trên chiếu nghỉ, anh Tuấn giải thích, năng lượng vận hành đèn biển “phụ thuộc theo mùa”, bởi ở đây năng lượng mặt trời dồi dào, nhưng cũng có những mùa mưa đèn phải vận hành bằng máy phát điện.
Các cây đèn biển không có cây nào giống nhau về độ cao, h́nh dáng, màu sắc, tính chất sáng (chớp đơn, chớp đôi, chớp 2 +1…). V́ những “vân tay” đó mà người đi biển có thể xác định được vị trí, phương hướng, tốc độ tàu, khoảng cách trước và sau con tàu…
“Trong ṿng 72 hải lư, tính chất chớp, màu sắc, độ cao… của hải đăng không được trùng lặp”, ông Nguyễn Văn Thu, Trạm trưởng Hải đăng Sinh Tồn nói với chúng tôi. V́ thế, khác với Hải đăng Song Tử, Hải đăng Sinh Tồn có kiến trúc h́nh vuông màu vàng chân đế vuông vững chăi nổi bật trên nền xanh của đảo, c̣n Hải đăng Sơn Ca lại rất bắt mắt với h́nh trụ tṛn sơn màu đỏ vàng, cửa sổ h́nh tṛn, chóp đèn được thiết kế như chiếc vương miện thanh tú.
Búp măng giữa biển trời
Xây dựng một công tŕnh trên đảo xa đă là một kỳ công, th́ xây dựng những công tŕnh trên đảo ch́m, băi san hô phải được coi là một kỳ tích. Nếu không phải là đang lênh đênh trên biển trời Trường Sa, thật khó h́nh dung được có thể tồn tại một cây đèn biển như đèn Đá Lát.
Đèn biển Đá Lát hiển hiện trước mắt chúng tôi, như búp măng mọc lên từ biển. Xây dựng từ năm 1994, Hải đăng Đá Lát trông giống một trạm truyền dẫn phát sóng hơn là một ngọn Hải đăng, v́ trạm đèn là 4 cái chân cắm thẳng xuống biển.
 |
| Hải đăng Đá Lát |
Không chỉ trạm Đá Lát, mà các trạm hải đăng ở đảo ch́m cơ bản được xây dựng như thế, chỉ là 4 cái trụ sắt được dựng trên các cồn san hô, trên đó vừa là công tŕnh nhà sinh hoạt của anh em, vừa là công tŕnh Hải đăng. Công tŕnh trạm Đá Lát, nh́n bằng mắt thường, cũng có thể thấy mức độ khó khăn thế nào, khi 20 năm đứng giữa biển mặn, công tŕnh đă có dấu hiệu xuống cấp.
Một thợ gác đèn từng làm trạm này cho chúng tôi hay, ở trạm hải đăng Đá Lát, lúc thời tiết b́nh thường, anh em lên tháp đèn bảo tŕ, vận hành cũng phải “đi nhẹ nói khẽ”, bởi đi mạnh th́ đất từ trên trần rớt xuống đầu tửng mảnh, c̣n dưới chân cầu thang luôn ẩm ướt v́ sóng biển đánh vào. Những khi có băo, anh em gác đèn phải đi xuồng sang đơn vị bộ đội để trú tránh, mà đi như vậy cũng phải mất khoảng vài chục phút.
Ở trạm Đá Lát, cầu thang đi lên đèn rất hẹp, phải nghiêng người nếu không hai vai bị đụng. Trong khi đó, ở trạm Đá Tây, mỗi lần mưa gió, cầu thang ẩm ướt, sóng to ngập cả nhà dưới, trôi hết đồ đạc. “Đi Trường Sa là đă xác định vất vả, nhưng đến Đá Lát là chịu cực thêm bội phần”, một người gác đèn nói.
Để bảo đảm tính mạng, tài sản của anh em công nhân cũng như để nhân viên các trạm đèn yên tâm công tác, tiếp tục cống hiến, Công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Biển Đông và hải đảo đang xây dựng kế hoạch sửa chữa, nâng cấp các trạm đèn, đặc biệt đối với các đèn ở đảo ch́m trên quần đảo Trường Sa.
Hệ thống đèn biển của Việt Nam nói chung và khu vực Nam bộ nói riêng được lắp đặt bằng công nghệ tiên tiến và hoạt động hoàn toàn tự động, được Hiệp hội báo hiệu hàng hải quốc tế đánh giá cao.
Ngoài nhiệm vụ bảo đảm ánh sáng, hướng dẫn tàu thuyền qua lại không bị lệch hướng, hướng dẫn ngư dân đánh bắt an toàn cũng như bảo đảm an toàn giao thông trên biển, cùng với nhiều công tŕnh khác, các cây đèn Hải đăng được xây dựng trên các đảo c̣n là những cột mốc khẳng định chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Những ngọn đèn ấy không bao giờ tắt, bởi nó được thắp sáng từ t́nh yêu Tổ quốc vô tận của những người gác đèn…
Hoàng Thủy
Những ngọn đèn không bao giờ tắt trên huyện đảo Trường Sa
