Nhiều người thắc mắc, tại sao biểu tượng trong ngành Y - dược lại là con rắn mà không phải là con vật hay thực thể khác? Khi th́ thấy hai con, lúc lại một con rắn quấn quanh một cây gậy, có khi th́ cái ly hoặc cốc (hay gặp trong ngành dược).
Để trả lời cho đến tường tận câu hỏi trên kỳ thực là một câu chuyện dài và rất phức tạp, v́ các nhà nghiên cứu Cổ học và Y khoa đă tranh căi về nguyên uỷ của biểu tượng ấy suốt nhiều thập kỷ qua, nói chung chưa hẳn ngă ngũ nhưng cũng đă có dấu hiệu sáng tỏ.
Con rắn quấn quanh cây gậy thần trong biểu tượng ngành y.
Theo truyền thuyết cổ Hy Lạp, Esculape - con trai của thần Appolon (thần Thái Dương) và Coronis, con gái vua xứ Thèbes Phlégyas - được xem là ông tổ của ngành Y dược. Esculape không những có khả năng chữa bệnh mà c̣n có cả biệt tài làm cho người chết sống lại.
Thần Esculape (tiếng Latin) c̣n có tên gọi khác là Asclépios (tiếng Hy Lạp) nhiều khả năng chào đời ở Thessalie thuộc miền Bắc Hy Lạp vào khoảng năm 1260 trước Công nguyên. Truyền thuyết cho rằng, mẹ ông qua đời khi đang c̣n mang thai ông và cha ông đă phải mổ lấy con ra khỏi bụng mẹ.
V́ mẹ mất nên Esculape bị đem bỏ lên núi gần thành phố Epidaure, nhờ được dê cho bú và chó canh chừng nên đă sống sót. Sau đó ít lâu, Esculape được cha mang đến cho Chiron, vị thần Nhân Mă (đầu người, h́nh ngựa) nuôi dạy. Do bản tính ưa quan sát và lớn lên trong khung cảnh thiên nhiên nên Esculape sớm nhận ra các loại cây cỏ có dược tính chữa bệnh hoặc có thể cải tử hoàn sinh.
Cũng theo truyền thuyết, một ngày nọ, Esculape trên đường đi thăm bạn gặp một con rắn, ông đă đưa cây gậy ra và con rắn liền bám lấy rồi ḅ lên quấn quanh cây gậy. Esculape thấy vậy đă cầm cây gậy đập xuống đất để giết chết con rắn. Ngay sau đó, ông lại thấy một con rắn khác ḅ tới cứu, miệng ngậm một loại thảo dược và sử dụng nó giúp con rắn đă chết sống lại. Từ đó, Esculape để tâm t́m kiếm các loại cây cỏ trong núi để chữa bệnh cho con người.
Thần Zeus, chúa tể của các vị thần Hy Lạp cổ đại, sợ Esculape quá tinh thông y học sẽ giúp cho loài người trở thành bất tử nên sai anh em nhà Cyclopes tạo mũi tên sấm sét để trừng phạt. Nhờ thần Apollon kêu xin, thần Zeus đă tha tội và cho Esculape tham dự vào hàng tinh tú trong cḥm sao Nhân mă (Sagittaire). Từ đó, Esculape được xem như thần bổn mệnh của các thầy thuốc.
Thần Esculape được coi là ông tổ của ngàng Y - dược.
Thần Esculape lấy vợ là Lampetie và sinh được 2 con gái là Hygia và Panacée, 3 con trai là Thelesphore, Machaon và Podalire. Tất cả 5 người con của ông đều tạo dựng được danh tiếng không kém cha.
Cũng theo truyền thuyết, Hygie đă nuôi rắn thần để chữa bệnh và về sau trở thành nữ thần biểu tượng cho việc giữ ǵn sức khỏe con người, do đó môn vệ sinh học được đặt tên là Hygène. Cô con gái thứ hai - Panacée - là nữ thần có khả năng chữa mọi bệnh tật, do đó thuốc chữa bệnh được gọi là Panacée. Hai người con trai đều tham gia cuộc chiến thành Troy và đă được Homère ca ngợi trong tập trường ca Iliad. Machaon có tài chữa mọi vết thương cho các chiến binh, c̣n Podalire là một thầy thuốc ngoại khoa tài năng. Con trai của Podalire là Hipocoon, tổ tiên của Hippocrate, sau này được tôn vinh là bậc y tổ của thế giới.
Trong nhiều thế kỷ, có thể vào thời kỳ Pindare, đầu thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên; Esculape mới được tôn thờ như một vị thần linh của y học Hy Lạp. Cũng có lẽ từ thời điểm này, những đền thờ đầu tiên được xây dựng để ghi ơn ông, đồng thời c̣n được dùng làm nơi khám chữa bệnh. Chữ Esculape về sau đă trở thành danh từ chung để chỉ những người hành nghề y dược.
Để tưởng nhớ Esculape, hậu thế đă dựng bức tượng của ông, tay cầm chiếc gậy làm bằng cây nguyệt quế và một con rắn quấn chung quanh. Con rắn này có tên là Elaphe longissima, một loài rắn lành có màu sắc đẹp, sống phổ biến ở châu Âu. Cũng theo truyền thuyết, loài rắn đă được đưa đến La Mă để cứu nguy cho người dân bị nạn dịch hạch đang gieo rắc nỗi khiếp đảm lúc bấy giờ. Có người c̣n cho rằng, những con rắn của thần Esculape đă chữa bệnh cho người bằng cách liếm các vết thương của người bệnh trong lúc họ đang ngủ.
Biểu tượng của ngành Dược
Dựa vào truyền thuyết trên, ngành y đă dùng biểu tượng con rắn quấn quanh cây gậy phép của Esculape. Con rắn quấn quanh cây gậy tượng trưng cho sự khôn ngoan, khả năng chữa trị bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Trong biểu tượng của ngành dược cũng sử dụng con rắn này nhưng nó quấn quanh một cái ly hoặc cốc có chân cao. Chiếc ly/cốc tượng trưng cho chén thuốc của nữ thần sức khỏe Hygia, bên trong có chứa đựng chất dịch được chiết xuất từ các loại cây cỏ. Con rắn tượng trưng cho sức khỏe và sự trẻ trung. Biểu tượng của ngành dược nhanh chóng được quốc tế công nhận giống như biểu tượng con rắn và cây gậy của ngành y.
Hiện c̣n có một cách lư giải khác về cây gậy thần và con rắn trong biểu tượng của ngành Y: Gậy thần gồm một bó đũa (hoặc chiếc đũa) chế từ cây thắng (tượng trưng cho sự vinh quang và được người La Mă sử dụng làm mũ đội cho các binh sĩ thắng trận trở về). Hai con rắn hoặc có khi một con ôm quanh hai bên cây gậy là biểu tượng của thần Hermès (thần thoại Hy Lạp) và sau này là thần Mecure của người La Mă, vị thần điều hành sức khoẻ và sự mua bán. Các con rắn vừa biểu tượng cho sự thận trọng, tính khôn khéo vừa đại diện cho sự cân bằng về tâm thần và thể xác của các nhà hiền triết cổ đại. Các thầy thuốc và dược sĩ Châu Âu đă lấy h́nh tượng con rắn và gậy thần làm biểu trưng cho nghành Y (vừa chữa bệnh, vừa kinh doanh thuốc men).
T.A (Tổng hợp)
Tại sao rắn là biểu tượng ngành Y?
