Thời gian gần đây, tin đồn Triều Tiên cải tổ kinh tế được mang ra tranh luận sôi nổi trên các phương tiện truyền thông, đặc biệt là của Hàn Quốc.
Phản ứng của B́nh Nhưỡng trước những tin đồn như trên là phủ nhận mạnh mẽ. Đồng thời, B́nh Nhưỡng cũng cáo buộc Seoul “muốn truyền bá chủ nghĩa tư bản bằng những lời tuyên truyền về kế hoạch cải cách và mở cửa”.
Đại diện của Ủy ban Thống Nhất Triều Tiên mỉa mai tin đồn, cho rằng chúng “lố bịch”. Theo quan chức này, việc chờ đợi để thấy sự cải cách ở Triều Tiên cũng giống như việc đợi mặt trời mọc ở đằng Tây.
Lănh đạo trẻ của Triều Tiên, Kim Jong-un đến thăm một cửa hàng bách hóa lớn ở B́nh Nhưỡng.
Cải cách- nhu cầu cấp thiết của Triều Tiên
Tuy nhiên, bất chấp tất cả những phản bác trên, ở Triều Tiên đang xuất hiện ngày càng nhiều dấu hiệu chứng tỏ khả năng nước này sắp có những thay đổi thận trọng.
Vấn đề cải cách đang được nh́n nhận như là một nhu cầu bức thiết để đưa Triều Tiên thoát khỏi t́nh trạng khó khăn, tŕ trệ, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sự tồn tại của chế độ B́nh Nhưỡng từ nhiều năm nay. Bộ trưởng Bộ Thống nhất của Hàn Quốc Yu Woo-ik nhận xét: “Nếu như chúng ta nh́n vào t́nh h́nh của Triều Tiên hiện nay, rơ ràng là họ có nhu cầu cải cách kinh tế và b́nh thường hóa quan hệ với các quốc gia nước ngoài".
Thậm chí, những dấu hiệu về khả năng Triều Tiên cải cách trong tương lai gần cũng khá rơ ràng. Bóng dáng cải tổ xuất hiện trong việc nới lỏng sự kiểm soát tư tưởng mà thoạt nh́n, một số thay đổi đơn thuần chỉ mang tính biểu tượng. Trước hết, đó là việc lộ diện người vợ trẻ, xinh đẹp của nhà lănh đạo trẻ Kim Jong-un trước công chúng. Đây là sự đột phá so với truyền thống giấu giếm chi tiết đời tư của lănh đạo Triều Tiên.
Lănh đạo trẻ của Triều Tiên Kim Jong-un đưa vợ đi xem kịch Tây tại B́nh Nhưỡng.
Một sự kiện đáng chú ư khác nữa diễn ra vào đầu tháng 7 là buổi ḥa nhạc theo phong cách đương đại phương Tây của nhóm Moran, với sự chứng kiến của vợ chồng lănh đạo Kim Jong-un. Đây là một sự kiện chưa từng có tại B́nh Nhưỡng, nơi người ta vẫn xem nền văn hóa đại chúng Mỹ là biến thái và đồi bại.
Cũng trong tháng 7, vụ Triều Tiên đột ngột băi nhiệm tất cả các chức vụ của lănh đạo quân sự có ảnh hưởng nhất của quân đội Triều Tiên là Tổng Tham mưu trưởng Ri Yong-ho gây xôn xao dư luận quốc tế. B́nh Nhưỡng giải thích sự ra đi của ông Ri là do vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên, giới chức t́nh báo Hàn Quốc khẳng định, ông Ri mất chức bởi phản đối kế hoạch cải cách kinh tế của nhà lănh đạo trẻ.
Hiện có tin đồn ông Kim Jong-un kêu gọi tổ chức thảo luận về các lựa chọn cải cách kinh tế và không ngại lắng nghe các phương thức quản lư tư bản chủ nghĩa. Trước đó, ông Kim Jong-un từng nói nhiều quan chức trong chính phủ v́ sợ bị trừng phạt nên luôn im lặng mà không dám bộc lộ quan điểm của họ về thực trạng của đất nước.
“Họ không dám nói bất cứ điều ǵ. Mà dù có những quan điểm cụ thể, họ vẫn sợ bị chỉ trích là tuyên truyền cho tư bản chủ nghĩa”, ông Kim Jong-un nhấn mạnh.
Ngoài ra, cũng có một số dấu hiệu khác bao gồm việc Triều Tiên cho phép phụ nữ mang giày cao gót, được nghe nhạc phương Tây, được mua sắm hàng hóa xa xỉ nhập khẩu… Đặc biệt, ông Jong-un cũng được đánh giá cởi mở hơn và "thoáng" hơn cha khi thường xuyên xuất hiện trước công chúng trong các sự kiện văn hóa thể thao.
Cải cách theo mô h́nh nào?
Theo một số nguồn tin, chính quyền B́nh Nhưỡng đang xem xét một số nền kinh tế để học tập mà trọng tâm là dân sự hóa kinh tế.
Reuters b́nh luận, vụ băi nhiệm Tổng tham mưu trưởng quân đội Triều Tiên Ri Yong-ho, người kịch liệt phản đối các chương tŕnh cải cách là dấu hiệu cho thấy, Triều Tiên nhiều khả năng cải cách theo hướng xóa bỏ quyền quản lư và quyết định của quân đội đối với nền kinh tế.
Dưới thời cựu Chủ tịch Kim Jong-il, các vấn đề kinh tế của Triều Tiên do quân đội định đoạt và chính phủ không được phép xen vào. Nhưng nay, t́nh h́nh đang bắt đầu thay đổi: quyền quản lư kinh tế từ tay quân đội chuyển sang chính phủ dân sự. Một số chuyên gia dự đoán, cách thức để giải quyết vấn đề của là B́nh Nhưỡng theo mô h́nh của Việt Nam hoặc Trung Quốc.
Về phần ḿnh, Chủ tịch Triều Tiên cũng thừa nhận, khó khăn chính của kinh tế Triều Tiên là không được xây dựng trên các tính toán khoa học. Do đó, ông đề xuất áp dụng bất cứ mô h́nh kinh tế nào thích hợp với Triều Tiên, bất kể nó là của Trung Quốc, Nhật Bản, Nga hay Việt Nam. Hiện phương án Trung Quốc được ủng hộ nhiều hơn cả.
Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un (trái) "băi nhiệm" ông Ri Yong-ho (phải) để rộng đường cải cách?
Theo giới chuyên gia, Bắc Kinh, đồng minh thân thiết nhất của B́nh Nhưỡng đang thúc ép chính quyền Kim Jong-un cải cách. Bắc Kinh quan ngại, nếu không làm vậy, nền kinh tế Triều Tiên sẽ sụp đổ và họ sẽ phải đối mặt với thảm họa làn sóng người tị nạn từ quốc gia láng giềng. Một hậu quả khác dường như c̣n tệ hơn là, Bắc Kinh sẽ mất đi một đồng minh chống Mỹ mạnh mẽ trong cuộc tranh giành ảnh hưởng trong khu vực cũng như toàn cầu.
Dấu hiệu chứng tỏ khả năng trên là những thay đổi lớn trong hệ thống quản lư nông nghiệp gần đây của Triều Tiên. Theo đó, chính quyền B́nh Nhưỡng giảm mạnh quy mô của các cơ sở sản xuất và vận dụng các yếu tố hợp đồng gia đ́nh. Những động thái này tương tự giai đoạn Trung Quốc bắt đầu cải cách nông nghiệp vào cuối những năm 1970.
Ngoài ra, đầu tháng này, ông Kim Jong-un cũng ca ngợi kế hoạch phát triển kinh tế và xă hội 5 năm lần thứ 12 của Trung Quốc. Ông khẳng định tầm nh́n dài hạn của nó trùng khớp với mục tiêu mà đảng Lao động Triều Tiên đặt ra: “Phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân”.
Chủ tịch Quốc hội Triều Tiên Kim Yong-nam cũng bày tỏ mong muốn Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế - xă hội cho Triều Tiên.
“Những thành tựu Việt Nam đạt được trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xă hội và xây dựng đất nước là động lực cho tiến tŕnh phát triển và xây dựng đất nước của Triều Tiên”, báo chí Việt Nam dẫn lời ông Kim Jong-nam.
Tờ
Chosun của Hàn Quốc b́nh luận, tuyên bố của ông Kim Jong-nam cũng có nghĩa là, Triều Tiên muốn học tập chính sách cải cách “Đổi Mới” năm 1986 của Việt Nam.
Chủ tịch Quốc hội Triều Tiên Kim Jong-nam (trái) bắt tay Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trong chuyến thăm Việt Nam mới đây.
Tuy nhiên, ông Lim Soo-ho, một nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu kinh tế Samsung có trụ sở tại Seoul chia sẻ ư kiến cho rằng, Triều Tiên có thể học tập mô h́nh của Singapore. “Từ những năm 1990, Triều Tiên tuyên bố rằng họ xem Singapore là h́nh mẫu cho nền kinh tế của họ”, ông Lim cho hay.
Đồng quan điểm với nhà nghiên cứu Lim, một học giả họ Cho thuộc Học viện IBK nhấn mạnh: "Với các nguồn tài nguyên dồi dào, Trung Quốc thu hút được rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài. Nhưng điều này không hoàn toàn phù hợp với Triều Tiên. Dưới hệ thống quản lư tập trung, một quốc gia nghèo tài nguyên như Singapore tập trung vào ngành công nghiệp hậu cần, tài chính và ngân hàng. Mô h́nh này có thể sẽ hiệu quả hơn đối với B́nh Nhưỡng".
Trong khi đó, nhà nghiên cứu Kim Jino thuộc Học viện IBK lại đề cập khả năng B́nh Nhưỡng áp dụng các biện pháp cải cách mà Cuba đang tiến hành khi phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt nặng nề của Mỹ.
Kim Jong-un đă cải cách?
Trên thực tế, vài năm trước, Triều Tiên từng nỗ lực triển khai các cải cách về kinh tế. Tuy nhiên, những nỗ lực này đều thất bại. Chẳng hạn, năm 2009, chính quyền B́nh Nhưỡng từng nỗ lực cải cách hệ thống tiền tệ. Kết quả, lạm phát gia tăng, dẫn đến sự thiếu hụt các mặt hàng thiết yếu.
Khi c̣n sống, có lẽ cựu Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-il hiểu rằng, giải pháp tốt nhất để đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng kéo dài chỉ có thể là cải cách kinh tế. Tuy nhiên, cựu lănh đạo Triều Tiên vẫn không thể không lo ngại cải cách. Ông nhận ra rằng, khác với Trung Quốc, Triều Tiên là quốc gia bị chia cách với sự khác biệt kinh tế khổng lồ giữa 2 miền. Trong những điều kiện như vậy, cải tổ có thể sẽ là một động thái rất mạo hiểm.
Mô h́nh cải cách Trung Quốc là giảm thiểu kiểm soát xă hội. Do đó, hậu quả không thể tránh khỏi sẽ bao gồm việc phổ biến thông tin về thế giới bên ngoài tại Triều Tiên, mà đặc biệt là về Hàn Quốc. Người dân Triều Tiên v́ thế, có thể nghi ngờ tính hợp pháp của chính quyền và không c̣n đặt niềm tin tuyệt đối vào chính quyền nữa. Khi ấy, kết quả của việc cải cách có khả năng dẫn tới khủng hoảng chính trị, thay v́ bùng nổ kinh tế như ở Trung Quốc. Đây là điều chính quyền họ Kim không bao giờ mong muốn.
Tuy nhiên, vượt qua những quan ngại của người cha quá cố và nhiều thách thức khác, lănh đạo trẻ của Triều Tiên Kim Jong-un dường như quyết tâm cải tổ.
Đài Tiếng nói nước Nga và hăng thông tấn
Yonhap của Hàn Quốc vừa đưa tin ông Kim Jong-Un ra mật lệnh triển khai một chương tŕnh cải cách vào hồi đầu tháng 7. Chương tŕnh được gọi là "Hệ thống quản lư kinh tế mới ngày 28/6”.
Theo đó, các xí nghiệp Triều Tiên có thể hoạt động độc lập, không chịu sự quản lư chặt của chính phủ và chính họ sẽ tự định giá cho sản phẩm của ḿnh. Tuy nhiên, trước mắt, vẫn như trước đây, nhà nước nắm toàn quyền bổ nhiệm và băi nhiệm lănh đạo của các xí nghiệp, đồng thời không cho phép mở doanh nghiệp tư nhân.
Phương Đăng
Theo Infonet.
Kim Jong-un quyết tâm cải cách?
