Fulbright là tên của chương tŕnh học bổng lớn nhất, có danh tiếng nhất của nước Mỹ.
Và Định là tên cúng cơm của anh bạn tôi: Lê Công Định, hiện vẫn đang ngồi tù ở Việt Nam.
Không biết tôi viết đến đây th́ các bạn đă biết tôi muốn viết ǵ chưa ạ?
LS Lê Công Định
Số là tuần trước t́nh cờ tôi đọc báo mới biết được là bà Clinton, đương kim Bộ trưởng Bộ ngoại giao Mỹ vừa đến tham dự buổi lễ kỷ niệm 20 năm chương tŕnh học bổng Fulbright có mặt tại Việt Nam.
Nghe nói đâu hôm đó có đông sinh viên, quan chức Việt Nam đến tham dự lắm. Ai cũng tấm tắc khen ngợi chương tŕnh học bổng quá xuất sắc này. Nhờ nó mà cho đến nay đă có gần 1000 sinh viên ưu tú của Việt Nam & Mỹ được cho đi du học từ năm 1992. Cũng nhờ nó mà có rất nhiều người trong số này hiện đang là những doanh nhân, quan chức, luật sư, tiến sĩ thành danh và rất thành công trong xă hội. Như đương kim Bộ Trưởng Bộ Ngoại Giao Việt Nam là Ông Phạm B́nh Minh cũng đă từng nhận học bổng Fulbright.
Trong bài phát biểu cảm tưởng tại Hà Nội, Bà Clinton đă nhắc lại sự thành công này và cho rằng nhờ vậy mà mối quan hệ giữa hai nước Việt – Mỹ ngày càng sâu đậm, bền vững. Nếu tính ra th́ nó hơn nhiều so với 20 năm trước khi luật cấm vận vẫn chưa được băi bỏ. Và chương tŕnh học bổng Fulbright chưa được nhiều người biết đến.
Nhưng có lẽ điều mà tôi muốn biết nhất lại là: thế hôm ấy có ai dám nhắc đến cái tên nổi nhất đă từng nhận được học bổng Fulbright hay không?
Kể cả bà Clinton, không biết bà có dám nhắc đến cái tên Lê Công Định khi nói về sự thành công của chương tŕnh sau 20 năm dài với biết bao nhiêu người đă thành danh, nên phận?
Tôi đoán chắc là không. Phép tắc ngoại giao thông thường sẽ không cho bà nhắc đến cái tên quá ư là nhạy cảm này. Ít nhất là giữa thanh thiên bạch nhật. Riêng đối với các quan chức, sinh viên Việt Nam th́ chúng ta ai cũng biết là càng… không thể. Mặc dù nếu nói đến danh th́ ngay trong buổi họp mặt ngày hôm đó, không ai có nhiều danh hơn Định. Riêng về phận th́ chúng ta càng không thể so sánh v́ Định là người Việt Nam duy nhất từng đoạt học bổng Fulbright nhưng hiện nay đang phải ngồi tù.
Thế mới thấy thấm câu tiếng Anh: ‘He who was the elephant in the room’. Định chính là con voi to lù lù trong pḥng, ai cũng rơ, cũng tường nhưng không ai dám nhắc tới.
V́ nhắc tới Định là phải đối mặt với sự thật phũ phàng ở Việt Nam mà không ai có thể chối căi. Đó là bạn có thể là một sinh viên ưu tú của đất nước. Bạn có thể là một Fulbright scholar, ‘a Fulbrighter’, là niềm hănh diện của gia đ́nh, của cả hai nước Việt – Mỹ.
Nhưng nếu như bạn chọn lư tưởng làm lẽ sống. Chọn con đường tranh đấu cho một đất nước Việt Nam ngày càng được công bằng, văn minh hơn th́ chắc chắn một điều: bạn sẽ mất rất nhiều. Từ công ăn, việc làm cho đến gia đ́nh, nhà tan, cửa nát.
Danh của bạn có thể sẽ lớn hơn, đi xa hơn. V́ tuyệt đại đa số những ai trên thế giới yêu chuộng sự tự do, dân chủ đều sẽ ủng hộ, ngưỡng mộ bạn.
Nhưng phận của bạn ngay trên quê hương ḿnh sẽ là phận của một kẻ bị tù đày. Bị bôi nhọ, làm nhục, xa lánh. Bởi chính những người từng gọi bạn là bạn. Bởi những kẻ cầm bút chỉ biết đưa tin theo chỉ thị. Và những đồng nghiệp từng gọi là anh em nhưng thoáng chốc đă biến dạng để trở thành những người đầu tiên kết tội bạn, gạt phắt tên ra khỏi danh sách luật sư đoàn. Mặc dù lúc ấy bạn vẫn c̣n đang bị điều tra, chưa bị kết án.
Thử hỏi, nếu bạn là Định th́ bạn sẽ nghĩ sao về thế thái nhân t́nh trong suốt thời gian vừa qua? Về cái gọi là t́nh bạn ở một đất nước như vậy? Bạn sẽ làm ǵ khi bạn đă mất hết tất cả và đối diện với bạn chỉ là bốn bức tường lạnh lẽo giam hăm bạn từ tháng này sang năm khác?
Như bạn, trong ba năm vừa qua từ khi Định bị bắt tôi cũng chỉ biết đoán ṃ. Tôi đoán có thể là tinh thần Định bị suy sụp. Bị dằn vặt lắm. V́ Định là người có rất nhiều trước khi bị bắt. Có nhà lớn ở Phú Mỹ Hưng. Có vợ đẹp là Hoa Hậu. Có một việc làm, địa vị trong xă hội ít ai dám mơ tưởng.
Nếu tôi là Định chắc có lẽ suốt ngày trong tù tôi chỉ biết than thân, trách phận. Chỉ biết tự đặt cho ḿnh những câu hỏi kiểu ‘what if’, nếu như, nhưng sẽ không có câu trả lời. Chỉ biết suy nghĩ làm thế nào để ḿnh có thể ra khỏi tù trong một thời gian sớm nhất.
Nhưng may thay, tôi vừa t́m được câu trả lời thỏa đáng, chính xác nhất. Từ chính anh Lê Thăng Long là người cùng bị bắt với Định, đă ở cùng pḥng với Định và Anh Trần Huỳnh Duy Thức trước khi cả ba bị chuyển đi biệt giam.
Anh Long vừa mới được thả ra và anh cho tôi biết thế này. Khác với sự dự đoán của tôi và nhiều người khác, tinh thần của Định vẫn thoải mái, ổn định như ngày nào. Nếu không muốn nói là vững chải hơn. Định không than thân, trách phận. Anh Thức vẫn an nhiên với bản án 16 năm tù của ḿnh.
V́ cả ba đă cùng bàn thảo ngay trong tù để quyết định anh Long phải là người cố gắng ra khỏi tù sớm nhất để vận động cho một phong trào mà cả ba đă cùng theo đuổi từ lúc trước khi vào tù. Mà ngay cả khi Anh Long bị bắt, phải trở lại vào tù. Hay Định và Anh Thức phải tiếp tục chịu ngồi tù th́ phong trào nhất định vẫn phải được ra mắt và thực hiện.
Đó là một phong trào mà tất cả mọi công dân Việt Nam, những người con Việt Nam ở bất cứ phương trời nào cũng có thể tham gia. Ai cũng có thể tự ḿnh làm một điều ǵ đó để cổ vũ và ủng hộ sự tôn trọng các quyền dân sự và chính trị trong xă hội Việt Nam hiện tại. Ai cũng có thể tham gia phát động phong trào mà không cần phải thông qua bất kỳ cơ quan nào. Hay phải gia nhập vào một tổ chức chính trị, đảng phái.
Phong trào đó được cả ba Thức, Định, Long khởi xướng và đặt cho một cái tên rất đơn giản nhưng chứa đựng đầy ư nghĩa.
Đó là Phong Trào Con Đường Việt Nam.
Một con đường đă được những người khởi xướng vạch ra và chỉ mong sao mỗi ngày sẽ có thêm nhiều người cùng nhau mạnh dạn tiến bước.
Bạn sẵn ḷng chứ?
Blog Trịnh Hội (VOA)
Fulbright & Định
