Vì sao gần 500 tù nhân Taliban vượt ngục thành công?

Đất nước Afghanistan đang xôn xao trước thông tin gần 500 phần tử Taliban bị giam giữ ở nhà tù Kandahar, vào đêm 24-4 đã vượt ngục qua một đường hầm dài khoảng 1 km. Trong số các phần tử Taliban trốn thoát đã có tới 106 thủ lĩnh của lực lượng này.

Đây là vụ vượt ngục lớn thứ 2 tại nhà tù Kandahar trong vòng ba năm qua. Năm 2008, khoảng 1.000 tù nhân, trong đó có các thành viên Taliban, đã trốn thoát sau khi lực lượng Taliban sử dụng xe chở bom phá nổ các cổng vào nhà tù. Theo các chuyên gia, vụ vượt ngục liều lĩnh lần này qua một đường hầm phải đào mất hàng tháng mới xong, có thể không bao giờ xảy ra nếu không được giới chức Afghanistan "nhắm mắt làm ngơ" hoặc có sự "hợp tác tích cực". Một số chuyên gia còn cho rằng, giới chức Afghanistan thậm chí đã bỏ qua âm mưu vượt ngục này như là một cách nhằm thiết lập cầu nối với Taliban và xúc tiến nỗ lực hòa bình của Tổng thống Hamid Karzai trong bối cảnh quân đội nước ngoài bắt đầu rút khỏi quốc gia Nam Á này.

Cửa hầm mà các tù nhân Taliban vượt ngục

Tuy nhiên, dù thế nào chăng nữa, giới phân tích đều cho rằng vụ vượt ngục này là một chiến thắng lớn đối với Taliban vào đầu thời kỳ lực lượng này đẩy mạnh các hoạt động ở Afghanistan. Chuyên gia phân tích chính trị Haroun Mir nhận định, "đây là thắng lợi lớn đối với Taliban bởi lực lượng này đang chịu sức ép nặng nề ở vùng Kandahar rộng lớn. Với vụ vượt ngục trên, Talliban đã giải thoát được một số thủ lĩnh và đây là cú hích về tinh thần đối với lực lượng này". Vụ việc này cho thấy, Taliban có khả năng đã thâm nhập sâu vào lực lượng an ninh Afghanistan, tiếp sau những vụ tấn công mới đây của những binh lính có lẽ đã từng phục vụ trong lực lượng an ninh hay quân đội Afghanistan.

Trong những vụ này có vụ một kẻ đánh bom liều chết mặc quân phục tấn công trụ sở Bộ Quốc phòng Afghanistan tại Kabul hồi tuần trước và vụ ám sát Cảnh sát trưởng Kandahar đầu tháng này. Đường hầm vượt ngục được đào không phải chỉ trong một đêm, mà phải mất nhiều thời gian, và nhất định là Taliban phải có tay trong.

Một chuyên gia phân tích khác, cựu nhân viên ngoại giao Ahmad Sayidi, cho rằng không thể đào được một đường hầm dài như thế, thậm chí ngay bên dưới các chốt kiểm soát, mà không bị phát hiện. Theo chuyên gia này, khi đào một đường hầm dài hàng km cần phải sử dụng xe tải để chở đất, nên không thể không có sự dính líu của cai ngục. Amir Mohammad Jamshid, quan chức phụ trách các nhà tù ở Afghanistan, thừa nhận rằng những kẻ vượt ngục có thể đã được lính gác nhà tù giúp đỡ. Vụ việc khiến Chính phủ Afghanistan phải lên tiếng. Người phát ngôn chính phủ Waheed Omer gọi vụ đào thoát tập thể này là "thảm họa" và thừa nhận rằng vụ này cho thấy "sự yếu kém" và "lỗ hổng" an ninh của Afghanistan.

Trong bối cảnh chính quyền Karzai hiện đang theo đuổi hòa đàm với Taliban khi quân đội các nước NATO chuẩn bị rút khỏi Afghanistan từ tháng 7 tới, một số chuyên gia cho rằng vụ đào thoát này là một nước cờ chính trị. Ahmad Massoud, Giảng viên Đại học Kabul nhận định, một trong những điều kiện chính cho hòa đàm với Taliban là phải thả tù binh Taliban - một vấn đề chính trị rất nhạy cảm - nên các quan chức có thể đã nhắm mắt làm ngơ các vụ vượt ngục. Nó không thể xảy ra nếu chính quyền không tạo điều kiện.

Mặc dù vậy, chuyên gia Haroun Mir cho rằng cuộc vượt ngục trên chủ yếu là do tình hình lộn xộn chứ không phải là "toan tính" của chính quyền. Theo ông, để xảy ra vụ vượt ngục là do chính quyền và lực lượng cảnh sát Afghanistan yếu kém.

Minh Tâm
(PLXH)