USA "Luật chơi mới" tại Hormuz: Iran ưu tiên tàu nộp tiền

[Gibbs]

Eo biển Hormuz: "Nút thắt cổ chai" và đòn cân não nghẹt thở
Thưa quý độc giả, tình hình tại Trung Đông đang diễn biến theo kịch bản khó lường nhất. Đúng như câu tục ngữ "Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa", khi tiếng súng giữa Israel và Lebanon vừa tạm lắng xuống sau lệnh ngừng bắn 10 ngày do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy, thì "chảo lửa" lại bùng lên dữ dội tại Eo biển Hormuz – yết hầu kinh tế của toàn thế giới.

Trong 24 giờ qua, thế giới đã chứng kiến một màn "lật kèo" ngoạn mục từ phía Tehran. Sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố mở cửa eo biển, thì chỉ vài giờ sau, quân đội nước này đã lập tức tái áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt. Lý do mà Iran đưa ra là "sự vi phạm lòng tin liên tiếp" từ phía Hoa Kỳ khi Washington quyết định duy trì lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran cho đến khi một thỏa thuận hạt nhân và hòa bình toàn diện được ký kết.

"Tiền trao cháo múc": Luật chơi mới của Tehran
Trong một tuyên bố gây sốc trên CNN, một quan chức cao cấp của Iran khẳng định nước này sẽ thiết lập một "trật tự mới" tại eo biển Hormuz. Theo đó, Iran sẽ dành quyền ưu tiên đi qua cho những con tàu nào "biết điều" – tức là những tàu phản hồi nhanh với các giao thức mới và chấp nhận thanh toán các khoản chi phí cho "dịch vụ an ninh và an toàn". Những con tàu từ chối nộp phí sẽ bị trì hoãn vô thời hạn.

Các cụ ta có câu: "Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn", nhưng trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng này, đây chẳng khác nào một hình thức "thu phí bảo kê" trên vùng biển quốc tế. Iran đang tận dụng triệt để vị thế kiểm soát sườn phía Bắc của eo biển để gây áp lực lên nguồn cung năng lượng toàn cầu, nơi chiếm tới 1/5 lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới.

Súng đã nổ, máu đã đổ và sự hỗn loạn trên biển
Không dừng lại ở những lời răn đe, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã thực hiện những hành động quân sự trực diện. Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), các tàu cao tốc của IRGC đã nổ súng vào một tàu chở dầu mà không có cảnh báo qua radio. Chỉ vài giờ sau, một tàu container khác cũng báo cáo bị trúng "vật thể lạ" gây hư hại thiết bị.

Dữ liệu từ Marine Traffic cho thấy một cảnh tượng hỗn loạn: hàng chục con tàu chở dầu thô và khí đốt đang phải quay đầu hoặc đứng im bất động giữa biển. Tại Ấn Độ, chính phủ đã phải triệu tập khẩn cấp đại sứ Iran sau khi hai tàu treo cờ Ấn Độ bị tấn công. "Nước xa không cứu được lửa gần", các cường quốc khu vực như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Saudi đang ráo riết hội đàm tại Thổ Nhĩ Kỳ để tìm lối thoát, tránh một cuộc sụp đổ dây chuyền về an ninh năng lượng và lương thực.

Cuộc đấu trí giữa Trump và Tehran: Ai sẽ chớp mắt trước?
Về phía Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump vẫn giữ thái độ cứng rắn đặc trưng. Ông cho rằng Iran đang cố tình "làm trò" (getting cute) như cách họ đã làm suốt 47 năm qua. Ông khẳng định: "Họ không thể tống tiền chúng tôi". Tuy nhiên, áp lực thời gian đang đè nặng khi lệnh ngừng bắn sẽ hết hạn vào thứ Ba tới. Ông Trump cảnh báo nếu không có thỏa thuận, Mỹ sẽ không gia hạn ngừng bắn và có thể phải quay lại kịch bản "dội bom".

Các điểm nghẽn chính trong đàm phán vẫn là:

Kho dự trữ Urani: Mỹ muốn Iran chuyển giao toàn bộ Urani làm giàu cao, Iran coi đây là điều không thể thương lượng.

Lệnh trừng phạt: Iran đòi dỡ bỏ phong tỏa và giải tỏa hơn 20 tỷ USD tài sản bị đóng băng.

Thời gian tạm dừng hạt nhân: Mỹ muốn 20 năm, Iran chỉ chấp nhận 5 năm.

Chia rẽ nội bộ và tương lai mịt mù
Sự bất nhất trong thông tin từ Tehran – khi Ngoại trưởng đòi mở cửa còn quân đội đòi đóng cửa – cho thấy một sự chia rẽ sâu sắc giữa phe thực tế (Tổng thống Pezeshkian) và phe cứng rắn (IRGC). Tân Lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei cũng đã lên tiếng cảnh báo Hải quân Iran sẵn sàng bắt kẻ thù phải nếm mùi thất bại.

Người xưa có câu: "Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết". Trong cuộc đối đầu giữa hai cường quốc Mỹ - Iran, các quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ và các hãng vận tải biển đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Giá dầu được dự báo sẽ còn neo ở mức cao chót vót chừng nào "nút thắt" Hormuz chưa được tháo gỡ.

Liệu một thỏa thuận phút chót có được ký kết, hay thế giới sẽ chứng kiến một cuộc xung đột toàn diện tại vùng Vịnh? Câu trả lời có lẽ sẽ nằm ở những diễn biến dồn dập trong 48 giờ tới.