Chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo đang trỗi dậy trên toàn thế giới: Lãnh đạo, tài chính và một mạng lưới đe dọa ngày càng lớn mạnh.

[kentto]

Chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo đang trỗi dậy trên toàn thế giới: Lãnh đạo, tài chính và một mạng lưới đe dọa ngày càng lớn mạnh.

ISIS và các tổ chức khủng bố Hồi giáo khác đang gia tăng trên toàn thế giới. Ảnh do Viện Chiến tranh Hiện đại tại West Point cung cấp.

Báo cáo thứ 37 (S/2026/44) của Nhóm Giám sát Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, bao gồm giai đoạn từ ngày 23 tháng 6 đến ngày 15 tháng 12 năm 2025, mô tả mối đe dọa toàn cầu từ ISIS và al-Qaeda là đa cực và ngày càng phức tạp, gia tăng mạnh mẽ trên nhiều mặt trận cùng một lúc, mà không có quốc gia hay khu vực nào là tâm điểm duy nhất.

Ban lãnh đạo Al-Qaeda vẫn duy trì sự thống nhất nhưng bị cô lập. Sayf al-Adl giữ vai trò lãnh đạo trên thực tế bất chấp sự bất mãn ngày càng tăng trong hàng ngũ thành viên. Nhóm này vẫn nuôi tham vọng thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn "gây chấn động" nhằm tạo ảnh hưởng trên truyền thông toàn cầu. Nó cũng tiếp tục đóng vai trò là nhà cung cấp dịch vụ và nhân tố tăng cường sức mạnh cho các nhóm liên kết ở Afghanistan, đặc biệt là Tehrik-e Taliban Pakistan (TTP).

Trong bối cảnh các lãnh đạo cấp cao bị cô lập, Al-Qaeda tại Bán đảo Ả Rập (AQAP), dưới sự lãnh đạo của Saad bin Atef al-Awlaki, ngày càng khẳng định vai trò lãnh đạo về tư tưởng và hoạt động của mạng lưới rộng lớn hơn . Ước tính AQAP có khoảng 2.000 đến 3.000 chiến binh. Lực lượng này chủ yếu đóng tại các khu vực hẻo lánh thuộc các tỉnh Abyan, Shabwah, Ma'rib và Hadramawt của Yemen.

Từ tháng 6 đến tháng 10, nhóm này đã thực hiện ít nhất 14 cuộc tấn công sử dụng máy bay không người lái có vũ trang, đánh bom tự sát kép, thiết bị nổ tự chế, thiết bị nổ tự chế gắn trên xe, phục kích và súng bắn tỉa có kính ngắm hồng ngoại. AQAP cũng nghiên cứu các hoạt động trên biển, bao gồm cả thuyền không người lái, và quan tâm đến chất nổ dạng lỏng.

Vào tháng 6, lực lượng Houthi đã trả cho AQAP khoảng 65.000 đô la để đổi lấy một cuộc tấn công và tham gia vào kế hoạch tác chiến chung vào tháng 8. Có thông tin cho rằng các cuộc họp vào tháng 10 nhằm thành lập một đơn vị chung gồm lực lượng Houthi, AQAP và Al-Shabaab đã diễn ra. AQAP cũng thu lợi từ hoạt động cướp biển của Al-Shabaab bằng cách nhận một phần doanh thu từ các tàu trả phí để đi qua vùng biển nguy hiểm một cách an toàn và sử dụng các nền tảng mã hóa, bao gồm cả Telegram, để kêu gọi quyên góp tiền và kết nối những người ủng hộ với các trung gian tài chính.

Tây Phi và vùng Sahel là chiến trường đáng báo động nhất. JNIM ( Jama'at Nusrat al-Islam wal Muslimin), chi nhánh của al-Qaeda tại Tây Phi, tiếp tục mở rộng lãnh thổ kiểm soát trên khắp Mali, Burkina Faso và Niger, đồng thời tiến về phía nam hướng tới các quốc gia ven biển. Vào tháng 10 năm 2025, JNIM đã thực hiện vụ tấn công đầu tiên được ghi nhận tại Nigeria, giết chết một binh sĩ ở bang Kwara gần biên giới Benin. Một thủ lĩnh cấp cao mới, Sekou Muslimu, được bổ nhiệm để mở rộng sự hiện diện của JNIM sang Benin, Côte d'Ivoire, Ghana, Niger và Togo, với một tiểu vương riêng được bổ nhiệm cho Benin.

Nhóm Katiba Hanifa của JNIM đã nhắm mục tiêu vào lực lượng an ninh, tấn công các đồn bốt, đe dọa và bắt cóc dân làng ở các tỉnh Alibori, Borgou và Atacora của Benin. Tại Mali, JNIM đã phát động các cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn vào các khu khai thác mỏ, các cơ sở công nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài điều hành và các tuyến đường hậu cần quan trọng. Bắt đầu từ tháng 9, JNIM đã thực hiện phong tỏa nhiên liệu tại Bamako, huy động các chiến binh dọc theo các tuyến đường cao tốc từ Bờ Biển Ngà, Guinea, Mauritania và Senegal và phá hủy có hệ thống hàng trăm xe bồn chở nhiên liệu.

Báo cáo đánh giá rằng, mặc dù JNIM thiếu khả năng chiếm đóng Bamako, nhưng cuộc phong tỏa được thiết kế để buộc chính phủ Mali phải đàm phán. Lực lượng an ninh Mali đã tiêu diệt một số thủ lĩnh JNIM, bao gồm Ridwan al-Ansari, một cộng sự thân cận của thủ lĩnh cấp cao JNIM Iyad Ag Ghali, và Abou Salam Oumarou ở Soumpi, vùng Timbuktu.

Tình hình tài chính của JNIM được mô tả là rất khả quan. Báo cáo ghi nhận một khoản tiền chuộc khoảng 50 triệu đô la, được cho là dành cho một thành viên hoàng gia vùng Vịnh bị bắt cóc vào tháng 9, với những thông tin chưa được xác nhận rằng việc thả tù nhân và vận chuyển vũ khí là một phần của thỏa thuận. Từ tháng 5 đến tháng 10, JNIM đã tăng gần gấp đôi số vụ bắt cóc người nước ngoài lên 22 vụ. Nhóm này thu lợi nhuận thông qua việc kiểm soát lãnh thổ, đánh thuế khai thác vàng, phí đường bộ, trộm cắp gia súc, buôn lậu và thu thuế zakat, mà báo cáo lưu ý rằng có thể bị đẩy lên mức độ tống tiền khi cộng đồng phản kháng. JNIM được xác định là chi nhánh giàu có nhất của al-Qaeda sau Al-Shabaab.

Các vụ bạo lực liên quan đến các nhóm Hồi giáo cực đoan ở khu vực biên giới ba nước Niger-Benin-Nigeria đã tăng 90% từ năm 2024 đến năm 2025, và số người chết tăng hơn gấp đôi, lên hơn 1.000 người. Các chiến binh liên kết với al-Qaeda và ISIS đã tăng cường sự hiện diện của chúng tại các tỉnh Alibori và Borgou của Benin, vùng Dosso của Niger, và các bang Sokoto, Kebbi, Niger và Kwara của Nigeria.

Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tỉnh Tây Phi (ISWAP) đã thực hiện hơn 500 cuộc tấn công từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2025 tại bang Borno, với số vụ tấn công bằng máy bay không người lái tăng từ một vụ vào năm 2024 lên bảy vụ. ISWAP đã củng cố các căn cứ của mình ở Gargash và Sambisa với khoảng 100 chiến binh bổ sung mỗi nơi sau khi được huấn luyện chuyên biệt và nâng Sambisa lên vị thế một tỉnh hành chính chính thức của ISIS do một wali đứng đầu, báo hiệu sự chuyển hướng sang quản trị lãnh thổ. Các nhóm ISWAP hoạt động tích cực tại các bang Kogi, Zamfara, Sokoto và Katsina, cũng như vùng Viễn Bắc của Cameroon, vùng Diffa của Niger và tỉnh Lac bên hồ Chad.

Sau cái chết của phó thủ lĩnh ISIS Abu Khadija ở Iraq vào tháng 3 năm 2025, Abu Bakr ibn Muhammad ibn Ali al-Mainuki, người đứng đầu văn phòng al-Furqan ở Tây Phi, đã đảm nhận một vai trò nổi bật hơn trong ban lãnh đạo toàn cầu của ISIS, với một số quốc gia thành viên cho rằng ông ta có thể đã trở thành người đứng đầu Tổng cục các tỉnh của ISIS.

Sự trỗi dậy của Ansarul Muslimina fi Biladis Sudan (Ansaru) đã được ghi nhận ở Nigeria , với các căn cứ ở các bang Kwara và Niger hợp tác với JNIM. Nhóm Lakurawa, có liên hệ với Nhà nước Hồi giáo ở Đại Sahara, đã giành được chỗ đứng ở tây bắc Nigeria thông qua việc thu thuế bất hợp pháp và trộm cắp gia súc.

Nhà nước Hồi giáo ở Đại Sahara (ISGS) vẫn hoạt động tích cực tại các vùng Tillabéri, Tahoua và Dosso của Niger, trong khi ISGS và JNIM đã đụng độ nhau từ tháng 8 đến tháng 10 tại tỉnh Yagha, Burkina Faso, và tại Tillabéri và Ménaka để tranh giành lãnh thổ, chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập hồi đầu năm 2025.

Trên tất cả các chiến trường, cả ISIS và al-Qaeda đều mở rộng việc sử dụng các dịch vụ liên lạc vệ tinh thương mại, cho phép liên lạc nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm chi phí ở các khu vực hẻo lánh. Cả hai tổ chức đều thể hiện khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu quả hơn trong công tác tuyên truyền, sử dụng các công cụ dịch thuật hỗ trợ AI để triển khai nội dung đa ngôn ngữ nhanh chóng.

Phong trào thánh chiến mạng (Cyber ​​Jihad Movement) đã tuyên thệ trung thành với Sayf al-Adl của al-Qaeda vào tháng 8, điều này có khả năng mở rộng năng lực mạng của al-Qaeda.

Tại Canada, gần một phần mười các cuộc điều tra khủng bố có ít nhất một người dưới 18 tuổi tham gia. Tại Indonesia, 110 trẻ vị thành niên đã bị tuyển mộ thông qua các nền tảng trò chơi điện tử, bao gồm Discord và Roblox, trong năm 2025. Tại Tunisia, ISIS ưu tiên tuyển mộ trẻ vị thành niên trực tuyến, tuyển mộ hơn 30 thanh thiếu niên trong năm đó.

Tuyên truyền của ISIS cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt sang Trung Phi, với việc đề cập đến Mozambique và nhắm mục tiêu vào các cộng đồng Kitô giáo gia tăng ở Al-Naba trong giai đoạn báo cáo, trong khi các đề cập đến Nigeria và Cameroon giảm đi. ISWAP dự kiến ​​nhận được 25 máy bay không người lái từ các bên ở Sudan vào tháng 9 năm 2025 để phục vụ các hoạt động trinh sát và tấn công. Văn phòng Al-Karrar của ISIS ở Somalia tạo ra khoảng 360.000 đô la mỗi tháng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển tiền đến các chi nhánh trên toàn thế giới thông qua các nền tảng tiền điện tử di động, hawala và rửa tiền.