USA New York có thị trưởng Hồi giáo đầu tiên: Mamdani nhậm chức giữa biển người, Bernie Sanders tuyên thệ và tiếng hô “tax the rich!”

[Gibbs]

Sáng ngày 1/1, trước cổng City Hall ở Manhattan, New York lạnh buốt đúng kiểu “đầu năm miền Đông”: người ta quấn khăn, đội mũ len, đứng co ro nhưng ánh mắt thì sáng rực.

Một DJ cố “hâm nóng” đám đông bằng nhạc, còn phía ngoài Broadway, đội chuyển tiếp của tân thị trưởng biến con phố thành một buổi block party mang tên “Inauguration of a New Era”.

Khắp nơi là màu sắc chiến dịch: áo khoác, huy hiệu, bảng “NYC Inauguration 2026”, những món đồ in chữ Zohran. Có người đội một chiếc headpiece rực rỡ, gắn hoa và quạt giấy ghi tên “Zohran” như một tuyên ngôn: tôi có mặt ở đây để nhìn thấy thời khắc này tận mắt.

Trong đám đông, không chỉ có người ủng hộ. Có người nói mình là Cộng Hòa bảo thủ nhưng vẫn đến, vì “bổn phận công dân” và vì New York, rốt cuộc, vẫn là một cộng đồng.

Thị trưởng thứ 112 của New York: 34 tuổi, nhập cư từ Uganda, và “tôi sẽ cai trị như một democratic socialist”
Zohran Mamdani bước lên vị trí thị trưởng thứ 112 của New York City với một dấu mốc lịch sử chồng lên nhiều lớp.

Anh 34 tuổi, là người nhập cư từ Uganda, trở thành thị trưởng Hồi giáo đầu tiên của thành phố, thị trưởng Nam Á đầu tiên, và là người trẻ nhất giữ chiếc ghế quyền lực này trong hơn một thế kỷ.

Trong bài phát biểu sau khi tuyên thệ nhậm chức, Mamdani nói: “Hỡi những người New York, hôm nay bắt đầu một kỷ nguyên mới.”

Anh nhìn thẳng vào sự hoài nghi đang có sẵn trong không khí chính trị: có người không tin, có người chán nản, có người nghĩ mọi thứ đã hỏng vĩnh viễn. Nhưng rồi anh nói một câu mang tính “cam kết cá nhân” hơn là khẩu hiệu:

“Nếu bạn là một người New York, tôi là thị trưởng của bạn.”

Và ngay sau đó, anh dập tắt luôn giả thuyết rằng mình sẽ “mềm lại” khi đã vào ghế.

“Bắt đầu từ hôm nay, chúng ta sẽ điều hành một cách rộng và táo bạo. Có thể không phải lúc nào cũng thành công, nhưng sẽ không ai có thể nói chúng ta thiếu can đảm để thử,” Mamdani tuyên bố.

Rồi anh chốt bằng điều khiến cả phòng hiểu rằng đường lùi gần như không có:
“Tôi được bầu với tư cách một democratic socialist, và tôi sẽ cai trị như một democratic socialist. Tôi sẽ không bỏ nguyên tắc chỉ vì sợ bị gọi là cực đoan.”

Bernie Sanders tuyên thệ, AOC lên tiếng: buổi lễ như một cuộc ăn mừng của phong trào cấp tiến
Lễ nhậm chức hôm thứ Năm mang không khí của một đại hội cấp tiến hơn là nghi thức khô cứng.

Người tuyên thệ cho Mamdani là Thượng nghị sĩ độc lập bang Vermont Bernie Sanders. Ông cảm ơn hàng chục ngàn tình nguyện viên, gọi đây là một cú “địa chấn” chính trị, và nhấn mạnh điều ông coi là cốt lõi: yêu cầu người giàu và các tập đoàn lớn “đóng phần công bằng” không phải là cực đoan.

Đám đông hưởng ứng bằng tiếng hô dồn dập: “tax the rich!”

Dân biểu New York Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) cũng có mặt, nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử của nhiệm kỳ Mamdani và mô tả anh là người “kiên trì đến mức không mệt” trong mục tiêu làm cho đời sống của giới lao động không chỉ “có thể sống”, mà còn “đáng để mơ”.

Các bài phát biểu trong lễ nhậm chức lặp lại những chủ đề quen thuộc của làn sóng cấp tiến: người lao động, nhập cư, công bằng xã hội, dịch vụ công, và niềm tin rằng chính quyền thành phố phải đứng về phía những người bị chi phí sinh hoạt nghiền nát mỗi ngày.

“Tôi từng đi subway, đi bus”: ký ức cá nhân được dùng để nói chuyện… giá sinh hoạt
Trong bài diễn văn, Mamdani không “bay” bằng khái niệm. Anh kể chuyện đời.

Anh nhắc thời thiếu niên đi subway và xe buýt tới trường trung học ở Bronx. Anh kể về buổi hẹn hò đầu tiên với vợ mình, Rama Duwaji, ở công viên McCarren Park bên Brooklyn.

Những chi tiết ấy nghe nhẹ, nhưng lại gài thẳng vào thông điệp chính của anh: một thành phố đắt đỏ bậc nhất nước Mỹ không thể trở thành nơi mà người bình thường chỉ còn cách “chịu đựng”.

Trong chiến dịch tranh cử, Mamdani nổi bật vì đẩy vấn đề affordability (khả năng chi trả) lên thành trục chính.

Anh từng hứa:
Chương trình chăm sóc trẻ em phổ quát (universal childcare).
Đóng băng tiền thuê cho khoảng 2 triệu người thuê nhà thuộc diện rent-stabilized.
Biến xe buýt thành “nhanh và miễn phí”.

Đó là những lời hứa vừa khiến người ủng hộ bùng lửa, vừa khiến người hoài nghi nhíu mày: lấy tiền ở đâu, làm sao triển khai, và liệu hệ thống có chịu nổi tốc độ thay đổi ấy không?

Những sắc lệnh đầu tiên: “xóa” lệnh của người tiền nhiệm và thông điệp về một đường ranh chính trị
Ngay trong ngày nhậm chức, Mamdani ký một loạt sắc lệnh hành pháp. Đáng chú ý nhất là sắc lệnh thu hồi toàn bộ các sắc lệnh của người tiền nhiệm ban hành từ ngày 26/9/2024 trở đi.

Đây không phải một mốc bất kỳ: đó là thời điểm cựu thị trưởng Eric Adams bị liên bang truy tố vì cáo buộc tham nhũng. Sau đó, Bộ Tư pháp dưới thời Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo công tố viên rút cáo buộc; Adams nói mình không làm gì sai.

Trong lễ nhậm chức, hình ảnh Adams xuất hiện trên màn hình khiến đám đông bên ngoài City Hall phản ứng bằng tiếng la ó. Còn trong hàng ghế, người ta thấy cả cựu thị trưởng Bill de Blasio (người mà Mamdani từng khen là “thị trưởng tốt nhất trong lịch sử gần đây”) ngồi không xa Adams—một khung hình như một bức ảnh ghép của nhiều thời kỳ New York.

Thông điệp của Mamdani, ít nhất ở ngày đầu, khá rõ: anh muốn “đặt lại bàn”, không chỉ về chính sách mà còn về phong cách điều hành.

Nghi thức lúc nửa đêm dưới ga City Hall bị đóng từ 1945: hai cuốn Quran và một biểu tượng chưa từng có
Điều đặc biệt là lễ nhậm chức công khai hôm thứ Năm không phải khoảnh khắc tuyên thệ đầu tiên.

Mamdani đã tuyên thệ chính thức ngay sau nửa đêm, trong một buổi lễ riêng tư cùng vợ và gia đình. Cha mẹ anh có mặt: đạo diễn Mira Nair và giáo sư Columbia Mahmood Mamdani.

Địa điểm là một “huyền thoại ngủ yên” của New York: ga City Hall subway cũ dưới công viên City Hall Park—một kỳ quan kiến trúc với trần vòm gạch men, giếng trời kính màu, đèn chùm đồng… đã đóng cửa từ năm 1945, hiếm khi mở cho công chúng trừ vài tour hướng dẫn.

Mamdani chọn một cuốn Quran của Thư viện Công cộng New York (NYPL), từng thuộc thư viện cá nhân của học giả Afro-Latino Arturo Schomburg. Đồng thời, anh còn đặt tay lên một cuốn Quran của ông nội mình.

Tổng chưởng lý New York Letitia James là người đọc lời tuyên thệ, khi Mamdani đặt tay trái lên hai cuốn sách. Thư viện NYPL gọi lựa chọn ấy là “một khoảnh khắc có ý nghĩa trong lịch sử thành phố”.

Đây cũng là lần đầu tiên một cuốn Quran được sử dụng trong lễ nhậm chức thị trưởng New York—một biểu tượng chạm đến hàng trăm ngàn người Hồi giáo đang gọi thành phố này là nhà.

Sau lễ, Mamdani nói về ý nghĩa của địa điểm: đó là lời nhắc rằng giao thông công cộng không chỉ là phương tiện, mà là mạch sống của New York—là sức khỏe, là di sản, là điều giữ thành phố vận hành.

Thách thức phía trước: muốn “đánh thuế người giàu” phải qua Albany, và New York vẫn là chiếc máy nghiền chi phí
Mamdani nhậm chức trong lúc kinh tế thành phố được mô tả là khá vững, nhưng giá sinh hoạt vẫn là chiếc kẹp siết vào tầng lớp lao động: nhà ở, giữ trẻ, đi lại—mỗi thứ đều có thể biến thành một hóa đơn gây tuyệt vọng.

Kế hoạch đánh thuế giới giàu để tài trợ chương trình của anh không thể làm một mình ở City Hall. Anh cần sự ủng hộ của cơ quan lập pháp bang và thống đốc.

Cùng lúc, chiến thắng của Mamdani đẩy Đảng Dân chủ toàn quốc vào một cuộc tranh luận lớn hơn về bản sắc: có nên đi xa hơn về phía cấp tiến, có nên biến “affordability” thành khẩu hiệu trung tâm cho kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, và liệu các thông điệp thiên tả có đủ sức kéo một liên minh cử tri đang phân hóa.

New York vừa trao cho Mamdani một sân khấu, vừa đặt lên vai anh một câu hỏi không hề nhẹ: nếu đã hứa “rộng và táo bạo”, anh sẽ biến nó thành chính sách thật như thế nào—khi mọi thứ ở thành phố này đều đắt, và mọi quyết định đều bị soi như đang đứng dưới đèn pha.

Nhưng ít nhất, trong ngày đầu tiên, anh đã nói điều mà người ta nghe thấy rất rõ giữa gió lạnh:
“Tôi là thị trưởng của tất cả người New York.”