USA Thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh: "Gã khổng lồ" trở lại và canh bạc xoay chuyển vận mệnh thế giới

[Gibbs]

Sự trở lại sau một thập kỷ: Từ "Chemistry" nồng nhiệt đến cuộc chiến thuế quan rực lửa

Thế giới vẫn còn nhớ như in hình ảnh tháng 11 năm 2017, khi Donald Trump lần đầu đặt chân đến Bắc Kinh trong một nghi lễ đón tiếp "đế vương" chưa từng có. Khi đó, thảm đỏ trải dài từ Tử Cấm Thành, tiếng kinh kịch vang vọng và sự nồng hậu giữa Trump - Tập được vị Tổng thống Mỹ mô tả là một thứ "phản ứng hóa học" (chemistry) tuyệt vời. Nhưng "vật đổi sao dời", gần một thập kỷ trôi qua, lần trở lại này của Trump diễn ra trong một bối cảnh địa chính trị hoàn toàn khác biệt, nơi sự nồng ấm đã bị thay thế bằng những lằn ranh đỏ và những cuộc đấu trí nghẹt thở.

Kể từ lần gặp đó, quan hệ Mỹ - Trung đã rơi xuống đáy vực với cuộc chiến thương mại dai dẳng, bóng đen đại dịch Covid-19 và cuộc đua công nghệ khốc liệt. Trong nhiệm kỳ thứ hai này, Trump đã tái định nghĩa trật tự kinh tế thế giới bằng chính sách thuế quan hung hăng. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không còn ở thế phòng thủ. Như chuyên gia Scott Kennedy nhận định, Bắc Kinh giờ đây cảm thấy "được giải phóng" và sẵn sàng dùng mọi công cụ kinh tế để đáp trả, tạo nên một thế trận "kẻ tám lạng, người nửa cân".

Đài Loan nín thở: "Bất ngờ" nào sẽ đến từ sau cánh cửa đóng kín?

Tại Đài Bắc tuần này, một cụm từ đang ám ảnh mọi cuộc hội thoại: "Hy vọng chúng ta không phải là điều bất ngờ". Giới chức Đài Loan đang cố gắng tỏ ra bình tĩnh, nhưng trong các văn phòng chính phủ và đài truyền hình, sự lo lắng là có thật. Ngoại trưởng Lâm Giai Long dù khẳng định tin tưởng vào Washington nhưng vẫn phải thốt lên: "Chúng tôi hy vọng thượng đỉnh Trump-Tập không tạo ra bất kỳ cú sốc nào về vấn đề Đài Loan".

Nỗi lo này không phải vô căn cứ khi Trump tuyên bố sẽ thảo luận trực tiếp về việc bán vũ khí cho Đài Loan với ông Tập. Trong bối cảnh gói vũ khí 14 tỷ USD vẫn đang bị treo, bất kỳ một câu nói "hớ" hay một quyết định ngẫu hứng nào của Trump cũng có thể làm rung chuyển trạng thái nguyên trạng vốn đã mong manh ở eo biển Đài Loan. Đúng là "Dò sông dò biển dễ dò, mấy ai lấy thước mà đo lòng người", nhất là với một người khó lường như Donald Trump. Thêm vào đó, nội bộ Đài Loan cũng đang lục đục khi phe đối lập vừa cắt giảm 1/3 ngân sách quốc phòng, bất chấp áp lực quân sự từ đại lục ngày càng gia tăng.

Bóng ma Iran và canh bạc giải cứu Jimmy Lai

Bao trùm lên hội nghị lần này là cuộc chiến tại Iran – nơi Mỹ đang tìm kiếm một lối thoát danh dự. Ngoại trưởng Marco Rubio hy vọng Trung Quốc sẽ đóng vai trò tích cực hơn trong việc thuyết phục Iran mở lại eo biển Hormuz. Dù Trump tuyên bố ông không cần sự giúp đỡ của Bắc Kinh, nhưng thực tế ai cũng hiểu, một lời nói của Tập Cận Bình lúc này có sức nặng nghìn cân đối với Tehran.

Bên cạnh những toan tính vĩ mô, Trump cũng mang tới Bắc Kinh một danh sách "nhân đạo" đầy gai góc. Ông cam kết sẽ gây sức ép để trả tự do cho Jimmy Lai – "ông trùm" truyền thông Hong Kong vừa bị kết án 20 năm tù. Trump gọi Lai là người đã cố gắng làm điều đúng đắn dù phải trả giá bằng sự tự do. Ngoài ra, hồ sơ của những người Mỹ bị giam giữ hơn một thập kỷ như Dawn Michelle Hunt và Nelson Wells Jr. cũng được đặt lên bàn cân, như một phép thử cho lòng thành của Bắc Kinh.

Cuộc đua trí tuệ nhân tạo và bức tường thành công nghệ

Nếu năm 2017 công nghệ chưa phải là ưu tiên hàng đầu, thì năm 2026, trí tuệ nhân tạo (AI) chính là "chén thánh" của cuộc đua quyền lực. Tập Cận Bình dự kiến sẽ hối thúc Trump nới lỏng các kiểm soát xuất khẩu chip cao cấp và thiết bị sản xuất bán dẫn. Trung Quốc dù đang nỗ lực tự chủ nhưng vẫn đang chật vật để theo kịp các tiêu chuẩn như của TSMC.

Dù Trump đã "bật đèn xanh" cho chip H200 của Nvidia sang Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh vẫn đang cân nhắc kỹ lưỡng giữa nhu cầu doanh nghiệp và mục tiêu tự cường. Giới chuyên gia tin rằng, với áp lực từ Quốc hội Mỹ, Trump khó có thể nhượng bộ trong lĩnh vực nhạy cảm này. "Vỏ quýt dày có móng tay nhọn", cuộc đấu về AI sẽ quyết định ai là người nắm giữ chìa khóa của tương lai.

Vạn lý trường thành và những nhịp cầu dang dở

Donald Trump là một trong số ít các Tổng thống Mỹ chưa từng đi bộ trên Vạn Lý Trường Thành trong các chuyến thăm chính thức. Nhưng trớ trêu thay, chính ông lại là người đang xây dựng những "bức tường" thuế quan và công nghệ cao nhất lịch sử. Tại thượng đỉnh lần này, liệu hai nhà lãnh đạo sẽ chọn cách xây thêm tường hay bắc thêm những nhịp cầu?

Cuộc gặp tại Trung Nam Hải không chỉ là chuyện của hai cá nhân, mà là bản phác thảo cho vận mệnh thế giới trong những năm tới. Đúng như câu ca dao: "Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao", nhưng trong mối quan hệ Mỹ-Trung, dường như mỗi bên đều đang muốn mình là "ngọn núi" cao nhất. Kết quả của hai ngày đàm phán tới đây sẽ là câu trả lời cho việc liệu trật tự thế giới sẽ tiến tới ổn định hay tiếp tục chìm trong vòng xoáy của sự chia rẽ.