CHINA Thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh: Đài Loan nín thở trước "Ván bài mặc cả" của hai gã khổng lồ

[Gibbs]

Khi "Quân bài" Đài Loan bị đặt lên bàn cân thương thuyết

Trong khi ánh đèn sân khấu thế giới đang đổ dồn về Bắc Kinh, nơi Tổng thống Mỹ Donald Trump có cuộc hội đàm thượng đỉnh với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, thì cách đó không xa, Đài Bắc đang trải qua những giờ phút đầy âu lo. Người ta vẫn thường bảo "Thương trường như chiến trường", và dưới con mắt của một chính trị gia có tư duy thực dụng như ông Trump, Đài Loan đang đứng trước nỗi lo trở thành một món hàng trong cuộc đại mặc cả giữa hai siêu cường.

Câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu tình trạng chính trị và các gói mua sắm vũ khí quan trọng của hòn đảo này có bị đem ra trao đổi để lấy sự giúp đỡ của Bắc Kinh trong việc chấm dứt cuộc chiến tại Iran hay không? Mặc dù các quan chức Đài Loan luôn khẳng định niềm tin vào mối quan hệ đối tác với Mỹ, nhưng "Lửa thử vàng, gian nan thử sức", giới phân tích quốc tế không khỏi hoài nghi về khả năng ông Trump sẽ đưa ra những nhượng bộ bất ngờ cho ông Tập nhằm đổi lấy lợi ích địa chính trị tức thời.

Những lời tuyên bố đầy ẩn ý từ Phòng Bầu Dục

Trước khi lên chuyên cơ Air Force One tới Bắc Kinh, ông Trump đã để lại một thông điệp khiến Đài Bắc "đứng ngồi không yên". Ông công khai thừa nhận sẽ thảo luận về việc bán vũ khí cho Đài Loan với ông Tập – một hành động vốn luôn bị Bắc Kinh phản đối gay gắt. "Chủ tịch Tập muốn chúng ta không bán nữa, và tôi sẽ có cuộc thảo luận đó", ông Trump thẳng thắn chia sẻ.

Lời nói này như "Gió thổi nhà trống", gieo rắc sự bất an về số phận của gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD vẫn đang nằm chờ phê duyệt. Dù cuối năm ngoái, Mỹ đã thực hiện một trong những thương vụ lớn nhất lịch sử với 11 tỷ USD, nhưng dưới thời ông Trump, mọi cam kết đều có thể thay đổi tùy theo "giá trị" của cuộc đàm phán. Các nghị sĩ Mỹ từ cả hai đảng đã phải gửi thư hối thúc Tổng thống không nên biến sự ủng hộ dành cho Đài Loan thành một món hàng trên bàn cân kinh tế.

"Thực đơn" của Tập Cận Bình và nỗi sợ bị lãng quên

Tại Bắc Kinh, ông Tập Cận Bình được cho là đang nắm giữ lợi thế khi Mỹ đang sa lầy vào cuộc xung đột kéo dài tại Iran. Bắc Kinh tin rằng vị thế đàm phán của họ đã mạnh hơn bao giờ hết. Mục tiêu lâu dài và cháy bỏng nhất của ông Tập chính là việc "thống nhất" Đài Loan. Giới quan sát lo ngại rằng ông Tập sẽ dùng lập luận tương tự như cách Tổng thống Putin nói về Ukraine để thuyết phục ông Trump rằng Đài Loan vốn thuộc về Trung Quốc.

Thứ trưởng Ngoại giao Đài Loan, Francois Wu, đã thốt lên đầy cay đắng trong một cuộc phỏng vấn: "Điều chúng tôi sợ nhất là Đài Loan bị đặt vào thực đơn (menu) của cuộc hội đàm giữa ông Tập và ông Trump". Người Đài Loan lo ngại rằng một sự nhượng bộ dù là nhỏ nhất – như một lời chỉ trích nhắm vào ban lãnh đạo Đài Bắc hoặc một sự ngầm đồng ý tạm dừng bán vũ khí – cũng sẽ gửi đi một thông điệp thảm khốc về sự bỏ rơi của đồng minh. Đúng là "Dò sông dò biển dễ dò, mấy ai lấy thước mà đo lòng người".

Kho vũ khí cạn kiệt và phép thử về khả năng phòng thủ

Một yếu tố thực tế khác đang đè nặng lên vai Đài Loan chính là tình trạng cạn kiệt kho vũ khí của Mỹ do cuộc chiến tại Iran. Các báo cáo phân tích cho thấy kho dự trữ tên lửa của Mỹ không còn đủ để đối phó với một đối thủ tầm cỡ như Trung Quốc, và phải mất nhiều năm mới có thể phục hồi. Điều này tạo ra một "khoảng trống an ninh" đáng sợ ngay tại eo biển Đài Loan.

Bất chấp việc Đài Bắc đã tăng chi tiêu quốc phòng thêm 25 tỷ USD, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Trong khi Trung Quốc không ngừng gia tăng các cuộc tập trận bao vây hòn đảo, Đài Loan buộc phải tự lực cánh sinh nhiều hơn. Mối quan hệ giữa quân đội hai bên vẫn duy trì chặt chẽ qua Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (INDOPACOM), nhưng chính sách từ Nhà Trắng mới là yếu tố quyết định.

Niềm tin hay sự đặt cược?

Dẫu bầu trời ngoại giao đang giăng mây xám, vẫn có những luồng ý kiến lạc quan cho rằng ông Trump hiểu rõ giá trị chiến lược của Đài Loan như là "tuyến đầu" trong hệ thống phòng thủ của Mỹ. Tuy nhiên, trong chính trị đỉnh cao, "Nói thì dễ, làm mới khó". Sự mập mờ chiến lược của Mỹ đang bị thử thách hơn bao giờ hết. Đài Loan có lẽ đang thấm thía câu tục ngữ "Chờ được mạ thì má đã sưng", khi họ phải vừa chờ đợi những cam kết từ Washington, vừa phải chuẩn bị cho những tình huống xấu nhất khi những "gã khổng lồ" bắt tay nhau.

Kết quả của chuyến thăm Bắc Kinh lần này không chỉ định hình mối quan hệ Mỹ - Trung, mà còn là bản tuyên ngôn về giá trị của những đồng minh nhỏ bé trong bàn cờ quyền lực của Donald Trump. Thế giới đang nín thở, và Đài Loan cũng vậy.