USA Bão Biển Trường Kỳ: Canh Bạc Phong Tỏa Của Tổng Thống Trump Tại Eo Biển Hormuz

[Gibbs]

Khi chiến tranh chuyển từ bầu trời xuống lòng biển sâu
Sáu tuần kể từ khi tiếng súng đầu tiên bùng nổ trong cuộc xung đột với Iran, chiến trường giờ đây không còn chỉ là những màn rượt đuổi trên bầu trời. Tổng thống Donald Trump vừa chính thức đặt lên vai Hải quân Hoa Kỳ những trọng trách cam go nhất, đánh dấu một bước ngoặt sinh tử của cuộc chiến: Thiết lập một cuộc phong tỏa toàn diện và quét sạch bãi mìn tại "yết hầu" của thế giới – Eo biển Hormuz.

Nếu trước đây, những trận oanh kích trên không chiếm vai trò chủ đạo, thì nay, đại dương – nơi tưởng chừng yên ả – lại trở thành mặt trận khốc liệt nhất. Tổng thống Donald Trump đã giao cho Hải quân Mỹ nhiệm vụ khó khăn bậc nhất của toàn bộ cuộc chiến: phong tỏa toàn bộ cảng biển của Iran và dọn sạch thủy lôi tại eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch năng lượng của thế giới. Lệnh phong tỏa có hiệu lực từ 10 giờ sáng (giờ Mỹ), áp dụng với tất cả các cảng Iran, cả trong và ngoài eo biển. Không chỉ vậy, phạm vi chiến dịch còn có dấu hiệu mở rộng ra ngoài Vịnh Ba Tư, với chỉ thị “ngăn chặn mọi tàu thuyền đã trả phí cho Iran trên vùng biển quốc tế”. Nói cách khác, đây không còn là một chiến dịch quân sự đơn thuần, mà là một đòn siết kinh tế nhằm bóp nghẹt dòng tiền dầu mỏ – nguồn sống của Tehran.



Phong tỏa – vũ khí chiến tranh kinh tế hay con dao hai lưỡi?

Theo thông báo từ Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), kể từ 10 giờ sáng thứ Hai (theo giờ ET), một lệnh phong tỏa sẽ chính thức áp dụng cho tất cả các cảng biển của Iran, bất kể chúng nằm trong hay ngoài eo biển Hormuz. Đây là đòn đánh trực diện vào "mạch máu" kinh tế của Tehran, vốn đã bị bóp nghẹt kể từ khi chiến tranh nổ ra.

Không dừng lại ở đó, Tổng thống Trump còn tuyên bố một sứ mệnh rộng lớn hơn, vươn xa ra ngoài vùng Vịnh: "Tôi đã chỉ thị cho Hải quân truy tìm và chặn tất cả các con tàu trên vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không một ai trả loại phí bất hợp pháp đó mà được phép đi lại an toàn trên biển cả," ông nhấn mạnh vào Chủ nhật vừa qua. Đây là lời cảnh báo đanh thép dành cho hành động thu phí quá cảnh trái phép mà Tehran đang áp dụng đối với các tàu buôn để bù đắp thâm hụt ngân sách chiến tranh.

Phong tỏa không chỉ là hành động quân sự, mà còn là công cụ chiến tranh kinh tế cực kỳ lợi hại. Theo các nguyên tắc luật hải quân quốc tế, phong tỏa cho phép chặn bắt hàng hóa, tịch thu hoặc phá hủy tài sản đối phương trên biển, từ đó cắt đứt nguồn thu xuất khẩu và nguồn cung nhập khẩu phục vụ chiến tranh. Nhưng để hợp pháp, phong tỏa phải đáp ứng nhiều điều kiện nghiêm ngặt: phải được tuyên bố rõ ràng, phải đủ lực lượng để thực thi, phải áp dụng công bằng với mọi tàu thuyền, không được nhắm trực tiếp vào dân thường và đặc biệt không được đóng hoàn toàn các eo biển quốc tế như Hormuz.

Trên thực tế, điều này khiến chiến dịch của Mỹ trở nên vô cùng phức tạp. Một mặt, Washington muốn bóp nghẹt Iran; mặt khác, họ không thể làm tê liệt hoàn toàn dòng chảy dầu mỏ toàn cầu. Bởi lẽ, khoảng 20% lượng dầu và khí đốt thế giới đi qua Hormuz mỗi ngày – một con số đủ để khiến cả nền kinh tế toàn cầu “chao đảo” nếu bị gián đoạn.

Canh bạc quân sự: Mỹ có đủ sức phong tỏa Iran?

Vào thứ Bảy, Tổng thống Trump cho biết Hải quân đã bắt đầu các chiến dịch quét mìn. Hai tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Mỹ đã tiến vào eo biển để "thiết lập các điều kiện cần thiết". Tuy nhiên, nhiệm vụ này được đánh giá là nguy hiểm và phức tạp hơn gấp bội so với những trận không kích trước đó.

Về lý thuyết, Mỹ hoàn toàn có thể phong tỏa Iran nếu duy trì ưu thế trên biển. Nhưng thực tế lại không hề đơn giản. Iran vẫn sở hữu nhiều “lá bài” nguy hiểm: tàu cao tốc mang tên lửa, máy bay không người lái, drone mặt nước, tên lửa hành trình đặt trên bờ và cả hệ thống phòng không vác vai có thể đe dọa trực thăng và tiêm kích. Chính những yếu tố này khiến các chuyên gia đánh giá chiến dịch phong tỏa là “rủi ro cao”. Nếu Tehran coi đây là hành động xâm phạm chủ quyền, một cuộc đối đầu quân sự trực diện trên biển hoàn toàn có thể bùng nổ.

Để kiểm soát eo Hormuz, các chuyên gia quân sự cho rằng Mỹ cần ít nhất hai nhóm tàu sân bay, hàng chục tàu chiến và sự hỗ trợ từ các đồng minh như UAE hay Saudi Arabia. Bên trong eo biển, tối thiểu sáu tàu khu trục phải túc trực, trong đó hai chiếc thực hiện kiểm tra, bắt giữ tàu, còn bốn chiếc bảo vệ và sẵn sàng đối phó phản công.

Thế nhưng, với khoảng 130 tàu qua lại mỗi ngày, ngay cả khi hoạt động tối đa, lực lượng Mỹ cũng chỉ có thể kiểm soát một phần nhỏ lưu lượng. “Lực bất tòng tâm” – câu nói ấy dường như phản ánh đúng thách thức mà Washington đang đối mặt.

“Luật chiến lợi phẩm” – cách Mỹ siết chặt dòng chảy thương mại

Iran không ngồi yên chịu trận. Theo các nhà phân tích, Tehran sở hữu một kho vũ khí "du kích biển" đáng gờm gồm: các tàu nhỏ mang tên lửa, drone mặt nước, máy bay không người lái và các loại tên lửa hành trình bờ đối hạm. Yu Jihoon, một chuyên gia từ Viện Phân tích Quốc phòng Hàn Quốc, cảnh báo rằng cuộc phong tỏa là một canh bạc "rủi ro cao", có thể đẩy xung đột cục bộ thành một cuộc chiến tranh hàng hải mở rộng.

Hệ thống mìn của Iran cũng đa dạng đến mức đáng sợ:

Mìn chạm nổ: Loại cổ điển nhưng cực kỳ nguy hiểm.

Mìn ảnh hưởng: Kích nổ bởi tĩnh điện khi tàu đi qua.

Mìn từ tính và âm thanh: Phản ứng với từ trường hoặc tiếng động cơ tàu.

Mìn áp suất: Chỉ nổ khi cảm nhận được sự thay đổi áp suất nước từ các con tàu lớn.

Thậm chí, có những loại mìn thông minh cho phép một số lượng tàu nhất định đi qua an toàn trước khi tự kích nổ, khiến việc xác định một khu vực đã "sạch" mìn hay chưa trở thành bài toán đau đầu cho các chỉ huy Mỹ.

Thay vì phong tỏa toàn diện, một phương án khả thi hơn là áp dụng “luật chiến lợi phẩm” (prize law). Theo đó, lực lượng tham chiến có thể bắt giữ tàu buôn của đối phương hoặc thậm chí tàu trung lập nếu mang hàng hóa phục vụ chiến tranh. Điều này cho phép Mỹ kiểm soát có chọn lọc các tuyến vận tải, làm suy yếu kinh tế Iran mà không cần đóng hoàn toàn eo biển.

Chiến lược này giống như “bủa lưới thay vì đắp đập” – không chặn hẳn dòng chảy, nhưng khiến nó trở nên chậm chạp, tốn kém và rủi ro.

Thủy lôi – “bóng ma” dưới đáy biển Hormuz

Thay vì một cuộc phong tỏa cứng nhắc theo kiểu cũ, chuyên gia Jennifer Parker từ Viện Lowy cho rằng Mỹ có thể đang áp dụng "Luật Chiếm hữu" (Prize Law). Theo luật pháp quốc tế, các bên tham chiến có quyền bắt giữ tàu buôn và hàng hóa của kẻ thù bên ngoài vùng biển trung lập.

Để thực hiện điều này một cách hiệu quả, cựu Đô đốc James Stavridis nhận định Lầu Năm Góc cần một lực lượng khổng lồ: ít nhất hai nhóm tác chiến tàu sân bay và khoảng 12 tàu mặt nước tuần tra bên ngoài cửa vịnh, cộng thêm ít nhất 6 tàu khu trục bên trong eo biển.

Carl Schuster, một cựu hạm trưởng Hải quân Mỹ, giải thích rằng mỗi đội kiểm soát tàu buôn cần từ 10 đến 14 người. Với lực lượng hiện tại, Mỹ có thể bắt giữ khoảng 6 con tàu mỗi ngày. Con số này là quá nhỏ bé so với dòng chảy 130 con tàu qua lại mỗi ngày trước chiến tranh, nhưng đủ để tạo ra một đòn bẩy kinh tế khủng khiếp.

Nếu phong tỏa là bài toán chiến lược, thì thủy lôi chính là cơn ác mộng chiến thuật. Iran được cho là đã bắt đầu rải mìn tại eo Hormuz ngay từ đầu chiến tranh. Những quả mìn này không hề đơn giản: từ mìn tiếp xúc kiểu cổ điển cho đến mìn từ tính, mìn âm thanh, mìn áp suất – thậm chí là mìn thông minh có thể “đếm” số tàu đi qua trước khi phát nổ.

Việc rà phá mìn cũng là một nghệ thuật phức tạp. Có hai phương pháp chính: quét mìn (cắt dây neo để mìn nổi lên) và săn mìn (dùng sonar, drone hoặc laser để phát hiện rồi phá hủy). Nhưng với các loại mìn hiện đại, việc phát hiện và vô hiệu hóa trở nên cực kỳ khó khăn.

Đáng lo ngại hơn, năng lực rà phá mìn của Mỹ hiện không còn mạnh như trước khi các tàu chuyên dụng đã bị loại biên. Washington có thể phải dựa nhiều vào đồng minh – một dấu hiệu cho thấy chiến dịch này không chỉ là cuộc chiến của riêng nước Mỹ.

Hormuz – nơi định đoạt vận mệnh kinh tế thế giới

Hải quân Mỹ dù hùng mạnh nhưng đang đối mặt với sự thiếu hụt phương tiện quét mìn chuyên dụng sau khi đã cho nghỉ hưu các tàu cũ tại Bahrain vào năm ngoái. Các tàu chiến ven biển (LCS) mới hiện vẫn chưa rõ tung tích, có thể đang ở tận Singapore.

Eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến đường biển, mà là “yết hầu” của kinh tế toàn cầu. Mỗi ngày, hàng trăm tàu chở dầu đi qua đây, mang theo nguồn năng lượng nuôi sống cả thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá dầu tăng vọt, gây chấn động thị trường tài chính và kéo theo hệ lụy dây chuyền lên mọi nền kinh tế.

Lịch sử đã từng chứng kiến “cuộc chiến tàu dầu” những năm 1980, khi Iran và Iraq tấn công lẫn nhau trên biển. Nhưng lần này, quy mô và mức độ phức tạp đã vượt xa quá khứ.

Vì vậy, trong cuộc chiến này, vai trò của các đồng minh như UAE và Saudi Arabia là cực kỳ quan trọng. Giáo sư Alessio Patalano từ King’s College London nhận định rằng việc triển khai chiến dịch từ xa, sau đó mới siết chặt dần vào bờ biển Iran, sẽ giúp Mỹ tránh được các loại vũ khí tầm ngắn và tàu nhỏ của Tehran trong giai đoạn đầu.

Chiến dịch phong tỏa và rà phá mìn tại Hormuz không chỉ là thử thách quân sự, mà còn là phép thử đối với trật tự thế giới. Nếu thành công, Mỹ có thể siết chặt Iran và thay đổi cục diện chiến tranh. Nhưng nếu thất bại, hậu quả có thể lan rộng ra toàn cầu, từ giá dầu đến chuỗi cung ứng, từ kinh tế đến chính trị.

Cuộc chiến tại Eo biển Hormuz hiện nay không chỉ là cuộc đấu trí giữa các đô đốc, mà còn là cuộc thử thách bản lĩnh của nền kinh tế toàn cầu. Trong cảnh "Nước sôi lửa bỏng" này, mỗi bước đi của Hải quân Mỹ tại vùng Vịnh đều có thể làm rung chuyển giá dầu và vận mệnh của nhiều quốc gia. Thế giới đang nín thở chờ xem, liệu "gọng kìm" của Donald Trump có thể khuất phục được Iran, hay sẽ đẩy Trung Đông vào một hố đen xung đột không hồi kết.