California trở thành 'phòng thí nghiệm' luật AI của Mỹ

[troopy]

California đang nổi lên như nơi thử nghiệm các quy định AI của Mỹ, vừa siết kiểm soát rủi ro vừa tìm cách không kìm hãm đổi mới – một mô hình có thể định hình luật công nghệ toàn cầu.


Tòa nhà Nghị viện bang California. Ảnh: New York Times

Theo trang tin Axios, bang California đang nổi lên như trung tâm thử nghiệm chính sách trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu nước Mỹ, trong bối cảnh công nghệ này phát triển với tốc độ chóng mặt và đặt ra hàng loạt thách thức mới về quản lý, đạo đức và an ninh. Với việc tập trung nhiều “gã khổng lồ” công nghệ như Google, Meta hay OpenAI, mọi động thái lập pháp tại đây đều có tác động vượt ra ngoài phạm vi một bang.

Tháng 3 vừa qua, Tổng thống Trump đã cảnh báo các tiểu bang không nên can thiệp vào việc điều chỉnh trí tuệ nhân tạo. Trong một bộ hướng dẫn chính sách, Nhà Trắng cho biết “một loạt các luật tiểu bang mâu thuẫn nhau sẽ làm suy yếu sự đổi mới của Mỹ và khả năng dẫn đầu của chúng ta trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu”.

Nhưng hôm 30/3, Thống đốc Gavin Newsom của California, một đảng viên Dân chủ, đã bất chấp cảnh báo đó, ban hành một sắc lệnh hành pháp yêu cầu các biện pháp bảo vệ an toàn và quyền riêng tư đối với các công ty trí tuệ nhân tạo ký hợp đồng với tiểu bang. Ông cũng cho biết sẽ đấu tranh để bảo vệ luật của California, vốn cung cấp các biện pháp bảo vệ chống lại những thiệt hại thảm khốc, lừa đảo và rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo đối với trẻ em.

“Chúng tôi sẽ không ngồi yên và để điều đó xảy ra”, ông Newsom nói trong một tuyên bố, đề cập đến nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm thay thế hành động của tiểu bang. “Điều đó giống như dùng búa tạ đập vào chính những biện pháp bảo vệ mà người dân California đang dựa vào”.

Trong những năm gần đây, chính quyền California đã đẩy mạnh xây dựng một hệ sinh thái pháp lý cho AI, với hàng loạt đạo luật và sáng kiến có hiệu lực từ năm 2026. Các quy định này tập trung vào những vấn đề cốt lõi như minh bạch dữ liệu huấn luyện, dán nhãn nội dung do AI tạo ra, kiểm soát chatbot, cũng như trách nhiệm của các công ty phát triển mô hình lớn. Chẳng hạn, luật minh bạch AI yêu cầu các hệ thống có lượng người dùng lớn phải cung cấp công cụ giúp nhận diện nội dung do AI tạo ra, đồng thời tích hợp cơ chế “watermark” gần như không thể xóa .

Không dừng lại ở đó, California còn đặt ra các nghĩa vụ mới đối với các nhà phát triển AI tiên tiến, bao gồm công bố quy trình an toàn, báo cáo sự cố và minh bạch dữ liệu huấn luyện . Một số đạo luật khác nhắm trực tiếp vào chatbot tương tác với con người, đặc biệt là trẻ vị thành niên, yêu cầu hệ thống phải cảnh báo rõ ràng rằng người dùng đang giao tiếp với AI và hạn chế các nội dung gây hại .

Việc California đi đầu trong lĩnh vực này phần lớn xuất phát từ khoảng trống pháp lý ở cấp liên bang. Tính đến đầu năm 2026, Mỹ vẫn chưa có một bộ luật toàn diện về AI, trong khi hơn 1.500 dự luật liên quan đã được đề xuất tại các bang. Trong bối cảnh đó, California tận dụng quy mô thị trường và sức ảnh hưởng của mình để thiết lập các chuẩn mực mà nhiều bang khác và thậm chí các quốc gia có thể tham khảo.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng gây ra nhiều tranh cãi. Một mặt, các nhà lập pháp cho rằng việc thiết lập “hàng rào an toàn” là cần thiết để hạn chế rủi ro như thông tin sai lệch, vi phạm quyền riêng tư hay nội dung độc hại do AI tạo ra. Mặt khác, các doanh nghiệp công nghệ lo ngại rằng hệ thống quy định phức tạp và khác biệt giữa các bang có thể làm tăng chi phí tuân thủ và kìm hãm đổi mới. Một số dự luật thậm chí đã bị bác bỏ vì bị cho là quá nghiêm ngặt và thiếu linh hoạt trong đánh giá rủi ro .

Dù còn nhiều tranh luận, giới quan sát nhận định California đang đóng vai trò như một “phòng thí nghiệm chính sách” cho toàn nước Mỹ. Các quy định tại đây, nhờ sức nặng của thị trường và ảnh hưởng của ngành công nghệ, có thể trở thành tiêu chuẩn thực tế mà các công ty buộc phải tuân theo trên phạm vi toàn quốc.

Trong dài hạn, cách tiếp cận của California không chỉ định hình luật AI của Mỹ, mà còn góp phần định hướng cách thế giới quản lý công nghệ này.

VietBF@sưu tập