Tiềm ẩn hệ lụy dài hạn đối với kinh tế toàn cầu

[Romano]

Xung đột tại Trung Đông tuy đã tạm lắng, nhưng nhiều nhà phân tích và các tổ chức quốc tế, trong đó có Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) lo ngại về những hệ lụy kéo dài đối với kinh tế toàn cầu. Thế giới có thể phải đối mặt với một chu kỳ bất ổn khi giá năng lượng không ngừng leo thang, kéo theo áp lực về lạm phát, tác động xấu đến tăng trưởng kinh tế.Theo IMF, xung đột đã gây gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, trong đó đáng chú ý là việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn dầu và khí đốt của thế giới. Tính từ khi xảy ra xung đột đến nay, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm khoảng 13%, kéo theo tác động dây chuyền tới nhiều lĩnh vực như: Khí đốt, phân bón và vận tải. Sự gián đoạn này nhanh chóng ảnh hưởng đến giá năng lượng, không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn đẩy giá hàng hóa tiêu dùng đi lên.

Ở góc độ rộng hơn, các tổ chức quốc tế nhận định, đây không chỉ là cú sốc tạm thời mà có thể tạo ra những biến động kéo dài. IMF nhấn mạnh rằng, ngay cả trong kịch bản tốt nhất, sẽ không có sự trở lại suôn sẻ của nền kinh tế toàn cầu về trạng thái trước xung đột. Một trong những hệ quả rõ nét nhất của xung đột là áp lực lạm phát quay trở lại. Khi giá năng lượng tăng, chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng theo, kéo theo giá hàng hóa và dịch vụ.

Theo phân tích của các chuyên gia, nếu giá năng lượng tăng 10% và duy trì trong một năm, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Điều này đặt ngân hàng trung ương của các quốc gia vào thế khó. Hoặc tiếp tục duy trì lãi suất cao để kiểm soát lạm phát, hoặc phải nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo nguy cơ lạm phát dai dẳng, buộc lãi suất phải duy trì ở mức cao hơn kỳ vọng của thị trường. Hệ quả là chi phí vốn tăng, đầu tư suy giảm, tiêu dùng bị kìm hãm - tất cả tạo nên vòng xoáy bất lợi đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở giá dầu, xung đột còn làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, điều này có thể ảnh hưởng tới nhiều ngành công nghiệp trên toàn cầu.

Với những gì đang diễn ra, IMF cảnh báo, thiếu hụt nhiên liệu và vật liệu đầu vào có thể kéo dài trong nhiều năm. Đơn cử, một tổ hợp khí tự nhiên hóa lỏng lớn tại Qatar - nơi cung cấp sản lượng lớn cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương - có thể mất từ 3 đến 5 năm để khôi phục hoàn toàn công suất. Điều này cho thấy, tác động của xung đột không chỉ mang tính tức thời mà còn ảnh hưởng dài hạn tới cấu trúc cung ứng năng lượng toàn cầu, buộc các quốc gia phải xem xét lại chiến lược an ninh năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung.

Riêng với khu vực châu Á, các chuyên gia ADB cho rằng, câu chuyện Trung Đông chính là “phép thử khắc nghiệt” đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Giá dầu tăng cao làm gia tăng thâm hụt thương mại, gây áp lực lên tỷ giá và làm suy yếu sức mua trong nước. IMF cũng đồng quan điểm này khi nhận định, các quốc gia nghèo và dễ bị tổn thương sẽ chịu tác động nặng nề nhất, do thiếu nguồn lực tài khóa để bù đắp chi phí năng lượng tăng cao.

Bên cạnh kinh tế, các ý kiến phân tích còn lo ngại về tác động xã hội. IMF nhận định, xung đột có thể đẩy thêm khoảng 45 triệu người trên toàn cầu vào cảnh đói nghèo nếu kéo dài. Giá lương thực và năng lượng tăng không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn làm gia tăng bất bình đẳng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Mặt khác, tâm lý thị trường cũng chịu tác động tiêu cực, khi niềm tin tiêu dùng suy giảm, thị trường tài chính biến động mạnh và dòng vốn đầu tư có xu hướng thận trọng hơn. Đây là những yếu tố có thể kéo dài nhiều năm sau xung đột. Trong bối cảnh hiện nay, triển vọng kinh tế toàn cầu đang trở nên kém chắc chắn hơn. IMF dự kiến sẽ điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng toàn cầu, dù trước đó từng kỳ vọng mức tăng khoảng 3,3% trong năm nay.

Trước những thách thức này, giới chuyên gia khuyến nghị, cần tăng cường phối hợp chính sách, từ kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường năng lượng đến hỗ trợ các quốc gia dễ bị tổn thương.

Xung đột tại Trung Đông đang cho thấy rõ một thực tế: Trong một thế giới toàn cầu hóa sâu rộng, bất kỳ biến động nào tại một khu vực trọng yếu cũng có thể lan rộng và để lại hậu quả lâu dài. Những cảnh báo từ IMF và ADB không chỉ mang tính dự báo mà còn là lời nhắc nhở về sự mong manh của hệ thống kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc chủ động thích ứng, nâng cao năng lực chống chịu và xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt sẽ là chìa khóa để các quốc gia vượt qua giai đoạn nhiều biến động phía trước.