USA Đồng minh tốt nhất của ông Trump ở Liên Âu khả năng sẽ thất cử

[Gibbs]

Tình bạn chính trị vượt đại dương: Washington – Budapest cùng một nhịp đập
Giữa lúc thế giới còn đang dõi theo những căng thẳng nóng bỏng tại Trung Đông, nơi mà Tổng thống Donald Trump chỉ vài giờ trước còn đe dọa “xóa sổ cả một nền văn minh” ở Iran, thì tại Budapest – thủ đô Hungary – lại diễn ra một cảnh tượng rất khác: một cuộc hội ngộ mang màu sắc chính trị, vừa thân mật, vừa đầy toan tính. Phó Tổng thống JD Vance đứng trên sân khấu MTK Sportpark, trước hàng ngàn người Hungary, giơ điện thoại lên micro để kết nối trực tiếp với ông Trump. Khoảnh khắc ấy, tưởng như nhỏ bé, nhưng lại là biểu tượng của một trục liên kết mới: Washington – Budapest, hay nói rộng hơn, là sự giao thoa giữa phong trào MAGA của Mỹ và chủ nghĩa dân túy cánh hữu châu Âu.
Ngày hội được gọi là “Tình hữu nghị Hungary – Mỹ” nhưng thực chất lại xoay quanh mối quan hệ cá nhân và chính trị giữa Trump và Thủ tướng Hungary Viktor Orbán. Trump không ngần ngại tuyên bố: “Tôi là fan lớn của Viktor. Tôi ủng hộ ông ấy hết mình. Nước Mỹ cũng vậy.” Lời nói ấy như một lời cam kết, nhưng cũng là một tín hiệu chính trị mạnh mẽ gửi đến cử tri Hungary trước thềm bầu cử. Vance thậm chí còn khẳng định ông đến Budapest để “giúp Orbán nhiều nhất có thể”. Trong chính trị, hiếm khi có câu nói nào vô tư – mỗi lời đều là một nước cờ. “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao” – câu tục ngữ Việt Nam như ứng vào chính xác hoàn cảnh này.

Orbán – “ngọn cờ đầu” của cánh hữu châu Âu
Trong hơn 16 năm cầm quyền, Viktor Orbán đã biến Hungary thành một mô hình chính trị đặc biệt, gây tranh cãi nhưng cũng đầy ảnh hưởng. Nhiều nhà khoa học chính trị gọi đây là “chế độ lai”, “chủ nghĩa chuyên chế cạnh tranh”, hay chính ông Orbán tự gọi là “nền dân chủ phi tự do”. Nghĩa là vẫn có bầu cử, vẫn có lá phiếu, nhưng không gian tự do và đối lập bị thu hẹp đáng kể.
Theo nhà phân tích Ivan Krastev, Orbán đã biến Hungary thành “trung tâm trí tuệ, thể chế và tài chính của cánh hữu châu Âu”. Điều này không chỉ dừng ở chính trị nội địa, mà còn lan sang lĩnh vực học thuật, truyền thông và tư tưởng. Từ các think-tank như Danube Institute, Hungarian Institute of International Affairs, đến các nền tảng truyền thông như The European Conservative hay Remix News, tất cả tạo nên một “hệ sinh thái quyền lực mềm” phục vụ cho một tầm nhìn châu Âu mới – chống “woke”, chống nhập cư, chống các chính sách xanh.
Không phải ngẫu nhiên mà Steve Bannon từng gọi Orbán là “Trump trước cả Trump”. Hay như Heritage Foundation đánh giá Hungary là “mô hình chuẩn cho quản trị hiện đại”. Budapest dần trở thành “thủ đô tư tưởng” của phong trào cánh hữu phương Tây. Một thời, Fidel Castro là biểu tượng của cánh tả toàn cầu; ngày nay, Orbán đang giữ vai trò tương tự với cánh hữu.

“Dân chủ phi tự do”: Quyền lực bằng thông tin, không cần bạo lực
Khác với các chế độ độc tài thế kỷ 20, Hungary dưới thời Orbán không dựa vào đàn áp bạo lực. Thay vào đó, quyền lực được thực thi thông qua thông tin, truyền thông và định hướng dư luận. Nhà khoa học chính trị Péter Krekó gọi đây là “chế độ chuyên chế thông tin”.
Người bất đồng không bị bỏ tù hàng loạt, nhưng có thể bị bôi nhọ, tấn công danh tiếng, hoặc bị cô lập trong không gian truyền thông. “Giết người không cần dao” – đó là cách vận hành của hệ thống này. Các chiến dịch chống NGO, triết gia tự do, báo chí độc lập, và đặc biệt là Đại học Trung Âu (CEU) – do George Soros tài trợ – là những ví dụ điển hình. CEU cuối cùng phải chuyển sang Vienna năm 2018, dù không có một lệnh đóng cửa chính thức nào. Áp lực liên tục đã đủ để đạt mục tiêu.
Trong hệ thống này, kẻ thù là yếu tố không thể thiếu. Orbán luôn duy trì một “danh sách đối thủ”: từ Soros, giới tự do, đến người nhập cư. Chính sự phân cực “ta – địch” giúp duy trì quyền lực. Như lời István Hegedűs: tư duy của Orbán luôn là trắng – đen, bạn – thù.

Mỹ đặt cược vào Hungary: Một “cuộc cách mạng Trump” tại châu Âu?
Chính quyền Trump tin rằng một “cuộc cách mạng Trump” đang lan sang châu Âu, và Hungary là tiền đồn. Phó Tổng thống Vance đã trực tiếp đến Budapest, thăm Mathias Corvinus Collegium (MCC) – một trung tâm đào tạo thế hệ lãnh đạo bảo thủ tương lai, được tài trợ mạnh mẽ từ chính phủ Hungary.
Tại đây, Vance kêu gọi giới trẻ: “Đừng nghĩ chiến thắng đến ngay lập tức… nền văn minh này không được xây dựng trong một đêm, và cũng không thể cứu trong một đêm.” Đó không chỉ là lời khuyên, mà là chiến lược dài hạn: xây dựng lại trật tự tư tưởng phương Tây.
Sự gắn kết này còn mang lợi ích thực tế. Khi Mỹ áp lệnh trừng phạt dầu Nga, Hungary – vốn phụ thuộc hơn 90% vào nguồn dầu này – đã được miễn trừ một năm. Đây là “món quà chính trị” mà Orbán nhận được từ Washington. Vance thậm chí còn ca ngợi chính sách năng lượng của Hungary, cho rằng châu Âu nên học theo.

Cuộc bầu cử định mệnh: Orbán hay một Hungary mới?
Nhưng mọi tính toán đều phải đối mặt với thực tế: lá phiếu cử tri. Trong khi Orbán được hậu thuẫn từ Washington, thì trong nước, ông đang đối diện thách thức lớn nhất trong nhiều năm. Đảng đối lập Tisza, do Péter Magyar lãnh đạo – một cựu đồng minh của Orbán – đang dẫn trước hai chữ số trong các cuộc thăm dò.
Magyar chọn chiến lược khác: không sa đà vào đối ngoại, mà tập trung vào vấn đề “cơm áo gạo tiền” – tham nhũng, y tế, đời sống người dân. Ông cũng phản đối sự can thiệp từ bên ngoài: “Lịch sử Hungary không được viết ở Washington, Moscow hay Brussels, mà trên đường phố Hungary.”
Nếu Orbán thất bại, đó không chỉ là một sự thay đổi chính quyền, mà còn là cú sốc tâm lý cho toàn bộ phong trào cánh hữu châu Âu. Như Krastev nhận định: đây sẽ là “đòn giáng mạnh” vào niềm tin rằng chủ nghĩa dân túy đang lên. Thậm chí, đó còn là “nỗi nhục” đối với cả Mỹ và Nga – hai cường quốc cùng ủng hộ Orbán.



Tương lai sau Orbán: Hệ thống còn, con người có thể mất
Dù kết quả ra sao, “Orbánism” – hệ thống mà ông xây dựng – sẽ không biến mất ngay lập tức. Các think-tank, truyền thông, trường học như MCC vẫn tồn tại. Nhưng nếu mất đi người lãnh đạo biểu tượng, sức hút và ảnh hưởng của nó sẽ suy giảm đáng kể.
“Thuyền theo lái, gái theo chồng” – khi người cầm lái thay đổi, con thuyền chính trị cũng sẽ đổi hướng. Hungary có thể bước sang một chương mới, hoặc tiếp tục con đường cũ với một phiên bản điều chỉnh.
Nhưng có một điều chắc chắn: cuộc bầu cử này không chỉ là chuyện của Hungary. Nó là phép thử cho tương lai của châu Âu, cho sự lan tỏa của “Trumpism”, và cho cả trật tự chính trị phương Tây trong thế kỷ 21. Và trong cơn gió lớn của thời đại, ai đứng vững, ai ngã xuống – tất cả sẽ sớm có câu trả lời.