Chiến sự Iran thực sự sắp kết thúc hay chỉ là ảo giác?

[Romano]

Trong bối cảnh thị trường phải chịu áp lực do giá xăng trong nước tăng cao, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ có thể chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong vòng 2-3 tuần và không cần đạt được thỏa thuận để kết thúc cuộc chiến đang làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và gây chấn động kinh tế toàn cầu.

Ông Trump đã thay đổi
Phát biểu trên của ông được đưa ra khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với Al Jazeera hôm 31/3 (giờ địa phương) rằng hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Washington, dù 2 bên vẫn trao đổi thông điệp trực tiếp và gián tiếp.

Điều này cho thấy ông Trump, người trước đó tuyên bố Iran đang đàm phán và mong muốn đạt thỏa thuận, dường như đã thay đổi lập trường.

"Iran không cần phải đạt thỏa thuận. Khi chúng tôi cảm thấy họ đã bị 'đưa về thời kỳ đồ đá' trong một thời gian dài và không thể phát triển vũ khí hạt nhân, thì chúng tôi sẽ rút", ông nói khi được hỏi về khả năng ngoại giao thành công có phải là điều kiện để Mỹ hạ nhiệt xung đột hay không.

Về phần mình, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình mang mục đích hòa bình và chưa bao giờ tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân.

Ông Trita Parsi, chuyên gia chính sách đối ngoại về Iran tại Viện Quincy, nhận định các phát biểu của ông Trump cần được nhìn nhận một cách thận trọng, đồng thời ông Parsi cho rằng không dễ để ông Trump rút khỏi" một cuộc xung đột đã lan rộng trong khu vực và khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon - nơi Israel tiến hành tấn công trên bộ kết hợp không kích.

"Hãy nhớ rằng ban đầu họ nói cuộc chiến sẽ kết thúc trong 4 ngày. Vào 3 tuần trước thì họ lại nói sẽ mất 3 tuần. Sau 3 tuần đã trôi qua, và giờ chúng ta lại nghe nói cần thêm 2-3 tuần nữa", Parsi nói.

Theo chuyên gia, việc thời gian liên tục bị kéo dài vì Mỹ không còn kiểm soát được cuộc chiến này nữa. Do đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump cần kết thúc càng sớm càng tốt thông qua các cuộc đàm phán thực sự, chứ không phải những biện pháp cưỡng ép như hiện nay.

Trước bối cảnh chiến sự leo thang, Trump tiếp tục chỉ trích các đồng minh đã từ chối tham gia hỗ trợ quân sự nhằm đảm bảo tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz, theo Guardian.Trong một bài đăng trên Truth Social, ông nhắm vào các quốc gia như Vương quốc Anh và những nước từ chối tham gia vào việc "đánh sập" Iran. Ngoài ra, ông cũng yêu cầu họ mua nhiên liệu từ Mỹ hoặc tham gia vào cuộc chiến đang leo thang nhanh chóng.

Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng nhắc đến sự do dự của Anh khi tham gia chiến tranh. Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey đã phản hồi và khẳng định trong chuyến thăm Qatar rằng Anh vẫn là một đồng minh quan trọng của Mỹ.

Chưa dừng lại, vị Tổng thống cũng chỉ trích Pháp vì không cho phép các máy bay chở đầy thiết bị quân sự bay qua lãnh thổ Pháp để tới Israel. Dù vậy, Văn phòng Tổng thống Emmanuel Macron cho biết lập trường của Pháp, bao gồm việc không cho phép sử dụng căn cứ để tấn công Iran, đã rõ ràng ngay từ đầu xung đột.

"Chúng tôi bất ngờ với dòng trạng thái này. Pháp không thay đổi lập trường kể từ ngày đầu tiên và chúng tôi khẳng định lại quyết định này", tuyên bố cho biết.

Mặt khác, ông Parsi nhìn nhận ông Trump đang "cố tạo dựng một câu chuyện thành công" khi nói việc mở lại Eo biển Hormuz không phải là mục tiêu của Mỹ trong cuộc chiến. Tuy nhiên, đồng thời ông cũng thể hiện sự thất vọng khi các nước châu Âu không sẵn sàng hỗ trợ mở lại tuyến đường quan trọng này.

Dưới góc nhìn của mình, ông Parsi dự đoán Iran sẽ tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz và có thể tiếp tục tấn công tại đây. Ông cũng cho rằng việc Trump nói muốn đưa Iran trở về thời kỳ đồ đá phản ánh "sự Israel hóa" trong mục tiêu chiến tranh của Mỹ.

"Đó là cách Israel tiến hành chiến tranh. Họ không theo đuổi mục tiêu chiến lược rõ ràng nào ngoài việc làm suy yếu các nước láng giềng và cứ mỗi vài năm lại tấn công họ", ông nói.

Ông gọi đây là chiến lược “cắt cỏ định kỳ” (mowing the lawn), ám chỉ các đợt tấn công lặp lại của Israel đối với người Palestine trong nhiều thập kỷ qua.

"Nắm chân" nền kinh tế
Trong khi đó, ABC News ví cuộc chiến Iran đã trở thành một "cuộc khủng hoảng con tin". Tổng thống Donald Trump cùng Israel tấn công Iran ngày 28/2 với chiến thuật quân sự được triển khai bài bản, nhưng lại thiếu tính toán chiến lược.

Iran đáp trả bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái và quan trọng nhất là phong tỏa Eo biển Hormuz. Hành động này không chỉ "nắm chân" nước Mỹ mà còn cả nền kinh tế toàn cầu.

Khi xảy ra một vụ bắt con tin, việc dùng vũ lực để giải cứu hoặc đàm phán để đạt được thả tự do trong hòa bình được xem là 2 cách xử lý phù hợp. Tuy vậy, cả 2 phương án này đều cần thời gian, kế hoạch và sự phối hợp. Nhưng hiện tại, tất cả những yếu tố đó đều thiếu vắng. Ông Trump đã quá vội vàng muốn kết thúc khủng hoảng đến mức dường như sẵn sàng tuyên bố chiến thắng và bỏ mặc các bên khác đang bị "mắc kẹt" ở Hormuz.Theo nhận định của Suzanne Maloney từ Viện Brookings, Tổng thống Donald Trump muốn tuyên bố chiến thắng và bỏ qua phần thất bại. Ông dường như muốn châu Âu tự lo việc mở lại Eo biển Hormuz.

Nhưng việc "rút lui" trên sẽ là sai lầm nghiêm trọng trong chính sách đối ngoại, đồng thời ông Trump sẽ biến quy tắc làm vỡ thì phải chịu trách nhiệm (Pottery Barn) thành "chúng tôi làm vỡ, các bạn phải chịu".

Tờ Washington Post nhận định đây là một cuộc chiến tiêu hao. Cụ thể, mỗi bên đều có thể chỉ ra những thành công của mình và đối phương cũng có thể nêu bật những thất bại. Chính điều đó khiến cuộc xung đột tiếp diễn.

Tác động của cuộc chiến Trung Đông vượt xa phạm vi chiến trường. Nó đang ăn sâu vào nền kinh tế toàn cầu, định hình những gì được sản xuất, vận chuyển và cuối cùng là giá cả. Ngay cả các bộ trưởng châu Âu cũng thừa nhận họ đang mất ngủ vì những gì sẽ xảy ra tiếp theo, không chỉ là chiến tranh mà còn là hậu quả kinh tế của nó.

Hiện tại, ông Trump vừa đe dọa leo thang, vừa tuyên bố rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển. Tuy nhiên, không có bằng chứng về một kênh ngoại giao thực chất nào trong khi việc triển khai quân sự vẫn tiếp diễn.

Bên cạnh những chiến lược trên, Mỹ còn tìm cách tạo đòn bẩy, tức công khai đe dọa tấn công hệ thống năng lượng và nước. Thế tiến thoái lưỡng nan của ông Trump nằm ở việc chấp nhận một nền hòa bình hạn chế, hay mạo hiểm hơn bằng cách bước vào một cuộc chiến lớn hơn.

Đáng chú ý, cuộc xung đột không thể tách rời khỏi Gaza. Ông Netanyahu đang đánh cược rằng chiến tranh với Iran sẽ giúp khôi phục vị thế của mình sau các cuộc tấn công ngày 7/10/2025 xảy ra dưới thời ông, đồng thời bảo vệ ông khỏi rủi ro chính trị và pháp lý.

Việc ông Trump ủng hộ Israel bất chấp các cáo buộc tội ác chiến tranh tại lãnh thổ Palestine, Lebanon và Iran khiến không gian cho ngoại giao bị thu hẹp. Con đường dẫn đến hòa bình với Iran có thể không chỉ đi qua Tehran mà còn phải đi qua Gaza.