Thế lực nào ở Iran chi phối chuyện đàm phán với Mỹ?

[Cupcake01]

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, cấu trúc quyền lực tại Iran đang trở nên phân tán, với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) được đánh giá là trung tâm quyền lực thực tế.

Ngày 24-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng rằng "không ai biết nên nói chuyện với ai" ở Iran. Song, ông tuyên bố Washington "đang nói chuyện với đúng người" và phía Iran "rất muốn đạt được thỏa thuận".

Tuy nhiên, Tehran công khai phủ nhận việc đang đàm phán với Mỹ.

Theo các nhà phân tích, câu hỏi hiện nay không chỉ là liệu các cuộc tiếp xúc có diễn ra hay không, mà còn là liệu có cá nhân nào tại Tehran đủ thẩm quyền đưa ra quyết định cuối cùng? Các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào lãnh đạo Iran cùng những rạn nứt nội bộ được cho là đã làm suy yếu bộ máy trung ương.

Ông Behnam Ben Taleblu, chuyên gia về Iran tại tổ chức tư vấn Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD, trụ sở tại Mỹ), cho rằng xu hướng quyền lực nghiêng về lực lượng an ninh đã gia tăng.

Cơ chế ra quyết định chủ yếu được cho là thông qua Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cơ quan điều phối chính sách quân sự và đối ngoại dưới quyền lãnh tụ tối cao. Ngày 24-3, Iran đã bổ nhiệm ông Mohammad Bagher Zolghadr, cựu chỉ huy IRGC, làm thư ký hội đồng này thay cho ông Ali Larijani vừa bị Israel sát hại.

Một nguồn tin Trung Đông cho biết: "Hiện quyền lực nằm trong tay IRGC. Hội đồng đưa ra quyết định với sự hậu thuẫn của đa số chỉ huy IRGC".

Về mặt chính thức, hệ thống vẫn đặt dưới sự lãnh đạo của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, song khả năng kiểm soát thực tế của ông bị đặt dấu hỏi. Ông chưa xuất hiện công khai kể từ khi kế nhiệm và chỉ đưa ra các tuyên bố bằng văn bản, sau khi được cho là bị thương trong các cuộc không kích ngày 28-2.

Liên quan tuyên bố của Tổng thống Trump về việc tiếp xúc với "nhân vật cấp cao", sự chú ý tập trung vào Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Axios cho biết Nhà Trắng đang xem xét ông như một kênh đối thoại tiềm năng. Tuy nhiên, ông Ghalibaf đã phủ nhận có đàm phán với Mỹ.

Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi vẫn là gương mặt ngoại giao nổi bật và có thể tham gia nếu đối thoại diễn ra, song các chuyên gia cho rằng ông không tự quyết định chính sách.

Bên cạnh đó, nhiều nhân vật khác trong quân đội, tôn giáo và chính trị tiếp tục đóng vai trò định hình hướng đi trong hệ thống Nhà nước Iran.

Nhóm này gồm Tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi, Chỉ huy Lực lượng Quds Esmail Qaani, Tư lệnh Hải quân Alireza Tangsiri, Chánh án Toà án Tối cao Gholamhossein Mohseni-Ejei, Tổng thống Masoud Pezeshkian cùng các nhân vật tôn giáo và chính trị như Saeed Jalili và Đại giáo chủ Alireza Arafi. Tuy nhiên, có khả năng Tư lệnh Hải quân Alireza Tangsiri đã bị Israel sát hại.

Mỗi người đại diện cho một trụ cột quyền lực, từ quân sự, hoạt động ủy nhiệm trong khu vực, kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược đến bộ máy tư pháp và tính chính danh tôn giáo. Tổng thể, họ tạo thành một mạng lưới điều hành phân tán nhưng có khả năng duy trì ổn định, theo nhận định của giới phân tích.

Kênh Fox News nhận định rằng bất chấp những chia rẽ nội bộ, giới lãnh đạo Iran vẫn thống nhất về một mục tiêu cốt lõi, đó là sự tồn tại của chế độ.