WTO căng thẳng nỗ lực cải tổ giữa vòng vây khủng hoảng địa chính trị

[Romano]

Một nguồn tin cho biết bầu không khí trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của tổ chức này đang rất "căng thẳng," xuất phát từ những áp lực hiện hữu trong hệ thống thương mại toàn cầu.166 thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đang cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của tổ chức này diễn ra tại Cameroon từ ngày 26-29/3, giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động liên quan đến xung đột tại Trung Đông.

Trong bốn ngày làm việc, các thành viên WTO sẽ nỗ lực vực dậy thể chế này, vốn đang bị suy yếu bởi những căng thẳng địa chính trị, các cuộc đàm phán bế tắc và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng - tất cả diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đang đe dọa nghiêm trọng đến thương mại quốc tế.

Một nguồn tin cho biết bầu không khí trước thềm cuộc họp đang rất "căng thẳng," xuất phát từ những áp lực hiện hữu trong hệ thống thương mại toàn cầu.Hai năm sau khi hội nghị tại Abu Dhabi kết thúc mà không đạt được tiến triển thực chất nào trong các vấn đề then chốt như trợ cấp thủy sản và nông nghiệp, các quốc gia thành viên hiện đang phải đối mặt với những thách thức còn cam go hơn.

Nhiệm vụ chính của họ sẽ là xây dựng một lộ trình cải tổ WTO, khi tổ chức này đã cho thấy sự bất lực trước làn sóng bảo hộ gia tăng và gần như không thể đàm phán các thỏa thuận mới.

Đầu tuần này, Ủy viên Thương mại châu Âu Maros Sefcovic đã kêu gọi một cuộc cải cách "nghiêm túc", đồng thời nhấn mạnh rằng các vấn đề về sân chơi bình đẳng, dư thừa năng lực sản xuất và chính sách thị trường cần được xử lý hiệu quả hơn so với trước đây.

Phía Anh cũng bày tỏ quan điểm trong một văn bản gần đây rằng WTO đang ở thời điểm then chốt và cảnh báo nếu không cải cách, tổ chức này sẽ dần trở nên mờ nhạt.

Nhiều thành viên đang kêu gọi sửa đổi quy trình ra quyết định của WTO, vốn từ lâu bị hạn chế bởi nguyên tắc đồng thuận giữa tất cả các thành viên.

Ngoài ra, cũng có những lời kêu gọi rà soát lại các quy định liên quan đến sự đối xử đặc biệt cho các nước đang phát triển, thiết lập sân chơi thương mại công bằng và nỗ lực khôi phục hệ thống giải quyết tranh chấp đang suy yếu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia và các nhà ngoại giao nhận định khả năng đạt được đột phá tại hội nghị lần này là rất thấp do lợi ích quốc gia khác biệt quá lớn và các thành viên đang quá chia rẽ trong các vấn đề cốt lõi.

Hội nghị tại Yaounde lần này là kỳ hội nghị bộ trưởng đầu tiên của WTO kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái.

Sự kiện này diễn ra sau khi ông Trump tung ra hàng loạt đòn tấn công vào chủ nghĩa đa phương và các quy tắc của WTO thông qua các chính sách thuế quan diện rộng và các thỏa thuận thương mại song phương.

Các cuộc thảo luận tại Geneva để chuẩn bị cho hội nghị này cho thấy một số quốc gia - đặc biệt là Mỹ và Ấn Độ - không hài lòng với lộ trình được đề xuất. Mỹ đặc biệt chỉ trích nguyên tắc "Tối huệ quốc" (MFN) của WTO.

Ngược lại, Trung Quốc và các nước đang phát triển khác khẳng định họ muốn quy tắc này tiếp tục là nền tảng của WTO.

Yêu cầu cải tổ WTO càng trở nên cấp bách khi hệ thống giải quyết tranh chấp của tổ chức này bị tê liệt kéo dài. Cơ quan phúc thẩm của WTO đã bị "đóng băng" kể từ năm 2019 do Mỹ ngăn cản việc bổ nhiệm các thẩm phán mới.

Dù vậy, đối với nhiều người, mục tiêu tại Yaoundé không chỉ dừng lại ở việc thông qua một lộ trình.

Cựu Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy nhận định rằng vấn đề cốt yếu là xác định xem WTO liệu có còn vai trò trong sứ mệnh cốt lõi là cắt giảm các rào cản thương mại hay không, vào đúng thời điểm mà thế giới đang có xu hướng gia tăng các rào cản đó./.