Dù rất muốn, ông Trump cũng khó ‘rút êm’ khỏi Iran

[Romano]

Cuộc chiến tại Iran không thể bắt đầu và kết thúc dễ dàng theo ý muốn của riêng Tổng thống Trump. Câu hỏi đặt ra lúc này là: Dù muốn, nhưng liệu ông Trump có thể rút êm khỏi cuộc chiến ở Iran không?

Sau nhiều phát ngôn thể hiện sự thay đổi thái độ liên tục, ông Trump lần đầu phát đi tín hiệu hạ nhiệt trong xung đột tại Iran trong ngày 23/3. Chính quyền của ông tuyên bố đang trong các cuộc đàm phán “có tính xây dựng” với Iran. Trong khi đó, Tehran vẫn phủ nhận việc có đối thoại với Mỹ.

Cách nhìn lạc quan nhất về tình hình hiện nay là cả Mỹ và Iran đều đã đi đến thời điểm quyết định trong chiến sự, đôi bên đều cần có lối thoát.

Tuy nhiên, trong thời hạn 5 ngày trước khi ông Trump đưa ra quyết định quan trọng tiếp theo, CNN cảnh báo: Rất khó để có bước đột phá thực chất xuất hiện lúc này.

Xuống thang để chuẩn bị... leo thang?

Những phát ngôn mâu thuẫn từ ông Trump và việc chính quyền Mỹ không đưa ra được lý do nhất quán cho việc tiến hành chiến tranh cũng như kế hoạch rút lui, khiến bất kỳ tuyên bố nào của Mỹ lúc này đều thiếu độ tin cậy.

Thói quen không kích để đánh úp đối phương khiến không ai còn bất ngờ nếu ông Trump lại phá vỡ thời hạn 5 ngày và ra đòn tấn công mạnh vào Iran.Một số chuyên gia kinh tế hiện lưu ý rằng quyết định “xuống thang” của Tổng thống Trump nằm trọn vẹn trong tuần giao dịch của thị trường toàn cầu.

Khi thị trường chứng khoán suy giảm mạnh và giá dầu tăng vọt vào cuối tuần vừa qua, nhiều chuyên gia cho rằng ông Trump liền xuống nước để tạo một quãng ổn định cho thị trường. Ngay lập tức, thị trường đáp lại bằng tín hiệu tích cực: Chỉ số chứng khoán tăng, giá dầu giảm.

Theo CNN, ông Trump còn “câu giờ” vì một lý do khác: Lực lượng Mỹ đang cần thời gian di chuyển tới Trung Đông, họ sẽ giúp ông có thêm lựa chọn. Ông Trump có thể sẽ tấn công đảo Kharg - trung tâm dầu mỏ của Iran, hoặc chiếm các đảo và khu vực ven biển ở eo biển Hormuz.

Một đơn vị lính thủy đánh bộ Mỹ đồn trú tại căn cứ ở Nhật Bản có thể sẽ sớm có mặt tại khu vực, một đơn vị khác vừa rời bờ Tây nước Mỹ trong tuần trước. Rất có thể ông Trump tạm xuống thang để chuẩn bị... leo thang.

Có thật Mỹ chỉ còn những lựa chọn tồi?

Tại thời điểm này, không ai biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo tại Iran. Cho đến nay, bộ máy chính quyền của Iran vẫn đứng vững.

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran. Nhưng sức mạnh quân sự chưa thể buộc Iran khuất phục, Iran còn đang có đòn bẩy lớn nhất: Quyền kiểm soát eo Hormuz. Liệu Mỹ có sẵn sàng nhượng bộ trong đàm phán không, nếu các cuộc đàm phán đang thực sự diễn ra.

Cần nhớ rằng ông Trump hay có xu hướng cường điệu trong phát ngôn. Ông thường phóng đại các tiến triển trong hoạt động ngoại giao. Điều này không lạ, các chính khách vẫn dùng thông tin gây nhiễu có chủ đích để tạo dư địa cho đột phá ngoại giao.

Ông Trump còn hay thay đổi lập trường. Sự khó đoán của ông Trump đã trở thành phong cách. Dù vậy, phương pháp ứng biến thất thường khó đoán của ông Trump có thể sẽ bị thử thách trong vấn đề Iran.Iran đã phải chịu những thiệt hại nặng nề, nhưng khi xung đột bước sang tuần thứ 4, Iran cũng cho thấy họ rất bền bỉ và đang có đòn bẩy mạnh mẽ: Eo biển Hormuz. Iran đang khiến kinh tế toàn cầu và cả triển vọng chính trị của đảng Cộng hòa rơi vào thế bị động.

Các điều kiện để chấm dứt chiến tranh mà ông Trump đưa ra, bao gồm việc Iran phải từ bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo tầm xa, sẽ rất khó khiến Iran chấp nhận.

Những gì đã diễn ra trong vài tuần qua càng cho thấy chính xác lý do vì sao Iran muốn theo đuổi chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, bởi họ cần sức mạnh để chống lại các cuộc tấn công trong tương lai.

Ngay cả khi hoạt động đàm phán thực sự diễn ra, vẫn chưa rõ ai sẽ đại diện cho Iran đứng ra đàm phán. Chính quyền Iran đã mất nhiều nhân vật chủ chốt, sự phân tán quyền lực có thể đang xảy ra khiến chính họ cũng gặp khó trong việc đưa ra quyết định tập thể.

Một số chuyên gia tin rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện nắm quyền lực lớn nhất tại Iran, như vậy, lập trường của Iran có thể còn cứng rắn hơn trước.

Dù vậy, vẫn có thể hiểu vì sao ông Trump bị hấp dẫn bởi triển vọng đàm phán lúc này. Ông cần một lối thoát, vì nhiều lựa chọn khác của ông hiện nay đều là những lựa chọn tồi.

Ông có thể leo thang chiến tranh, tập trung hỏa lực Mỹ vào các mục tiêu quanh eo Hormuz, nhưng điều này không đảm bảo có thể giúp tàu thuyền đi qua eo biển an toàn.

Ông có thể quyết định đưa bộ binh tham chiến. Nhưng lựa chọn này rất rủi ro, dễ khiến Mỹ buộc phải bước vào cuộc chiến kéo dài, gây tổn thất nguồn lực lớn.

Phương án đàm phán rồi tuyên bố Mỹ đã thắng, bất chấp thực tế ra sao, có vẻ ít nguy cơ hơn cả. Nhưng lựa chọn này sẽ khiến các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, những nước ngay từ đầu đã phản đối cuộc chiến, phải đối mặt với “cơn thịnh nộ dữ dội” của Iran.

Kết thúc chiến tranh mà không kiểm soát được chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran còn làm suy yếu lập luận quan trọng nhất mà ông Trump từng đưa ra để phát động chiến tranh.

Rút êm không dễ

Đây là năm có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng, hệ quả mà cuộc chiến tại Iran gây ra, xét cả về kinh tế và chính trị, đang gia tăng đối với ông Trump và đảng Cộng hòa. Theo New York Times, dù có muốn rút êm khỏi Iran, ông Trump cũng không thể làm điều đó một cách dễ dàng.

Phong cách “quay xe” vào phút chót của ông Trump không còn xa lạ. Ông thường rút lại những chính sách gây sốc nhất khi thị trường chứng khoán phản ứng tiêu cực quá mạnh.

Ông từng rút lại một số lập trường cứng rắn nhất trong vấn đề thuế quan. Ông từng dọa chiếm Greenland nhưng rồi đột ngột dừng lại. Và tuần này, khi giá dầu tăng vọt, chỉ số chứng khoán giảm, ông liền tự tháo ngòi nổ của quả bom “48 giờ” trong vấn đề Iran. Nhưng sau tất cả, để thực sự rút lui khỏi Iran sẽ không dễ như trong các vấn đề khác trước đây.

Hơn 3 tuần giao tranh dữ dội đã gây nên những “sự đã rồi” trên thực địa, khiến việc rút lui không dễ dàng.

Một trong những điểm mạnh chính trị của ông Trump là khả năng đảo ngược quyết định khi nhận ra canh bạc lớn đi sai hướng. Ông Trump có thể sẽ cố thử làm điều đó trong vấn đề Iran.

Nhưng ông vẫn có nguy cơ phải nhận lấy một chuỗi hậu quả đắt giá cho bản thân, cho đảng Cộng hòa, cho nước Mỹ và cho các đồng minh của Mỹ, ngay cả trong trường hợp lý tưởng nhất: Rút chân được khỏi Iran.

Theo CNN, các Tổng thống Mỹ vẫn thường phải đối mặt với những cuộc khủng hoảng không có lựa chọn tốt, nhưng hiếm ai rơi vào tình thế toàn những lựa chọn tồi như ông Trump tự gây ra cho mình.