Đằng sau cú ‘bẻ lái’ đột ngột của Tổng thống Mỹ Trump với Iran

[vuitoichat]

Theo như cú ‘bẻ lái’ đột ngột của Tổng thống Donald Trump chấm dứt cuộc chiến với Iran dường như là điều cuối cùng ông Donald Trump nghĩ tới, sau khi Donald Trump rời Washington vào tuần trước để đến Florida. Sự thay đổi đột ngột này, trong bối cảnh các cuộc đàm phán được nói là đang tiến triển nhanh, đánh dấu bước chuyển bất ngờ trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với cuộc chiến, sau khi ông Trump đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở trong vòng 48 giờ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Graceland ngày 23/3. (Ảnh: AP)

“Bạn không thực hiện ngừng bắn khi bạn đang thực sự nghiền nát đối phương”, ông nói với các phóng viên hôm 20/3 tại bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng, trước khi lên trực thăng.

Ba ngày sau, một tối hậu thư và theo lời ông, vài cuộc trò chuyện với một quan chức bí ẩn ở Tehran, đã khiến nhà lãnh đạo Mỹ thay đổi quan điểm.

“Họ muốn dàn xếp, và chúng ta sẽ hoàn tất điều đó”, ông tuyên bố trước đám đông ở Memphis ngày 23/3.

Sự thay đổi đột ngột này, trong bối cảnh các cuộc đàm phán được nói là đang tiến triển nhanh, đánh dấu bước chuyển bất ngờ trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với cuộc chiến, sau khi ông Trump đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở trong vòng 48 giờ.

Đã có đề xuất để Pakistan tổ chức một cuộc gặp giữa Mỹ và Iran vào cuối tuần này mà Phó Tổng thống JD Vance có thể tham dự, CNN dẫn các nguồn tin cho biết.

Sự thay đổi lập trường của Mỹ diễn ra sau khi các đồng minh vùng Vịnh cảnh báo rằng việc tấn công các cơ sở điện dân sự ở Iran có thể dẫn đến leo thang thảm khốc. Việc công bố thông tin đàm phán chỉ 2 giờ đồng hồ trước khi thị trường Mỹ mở cửa ngày 23/3 đã khiến phố Wall tăng điểm và giá dầu Brent giảm mạnh – 2 yếu tố từng khiến ông Trump và các cố vấn lo lắng.

Tuy nhiên, ai thực sự đang đàm phán, hoặc liệu có đàm phán hay không, nhanh chóng trở thành vấn đề gây tranh cãi. Ông Trump từ chối nêu tên quan chức Iran mà các đặc phái viên của ông đang trao đổi, chỉ mô tả người này là “đáng kính trọng”. Trong khi đó, các đơn vị Thủy quân lục chiến Mỹ vẫn đang được điều tới Trung Đông, làm dấy lên hoài nghi về tính thực tế của các cuộc đàm phán.

Về phía mình, Tehran phủ nhận thông tin đang đàm phán với Mỹ và cho rằng ông Trump lùi bước vì lo sợ sự trả đũa của Iran.

“Không có cuộc đàm phán nào với Mỹ”, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf - người bị đồn là quan chức mà ông Trump nhắc tới, viết trong bài trên mạng xã hội X. Ông cho rằng việc Mỹ trì hoãn tấn công nhà máy điện nhằm “thoát khỏi vũng lầy mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt”.

Tuy vậy, các tuyên bố phủ nhận này được đánh giá là thận trọng và không bác bỏ khả năng đã có các thông điệp qua lại nhằm thăm dò việc nối lại đàm phán.
Danh sách 15 điểm

Nhiều quốc gia đang tích cực làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, khi tác động của cuộc chiến lan rộng toàn cầu. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết họ không biết có đàm phán trực tiếp nào giữa hai bên kể từ khi chiến tranh nổ ra hay không.

Nhà Trắng từ chối cung cấp chi tiết, chỉ nói các cuộc thảo luận do các đặc phái viên như Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn dắt.

Các quốc gia gồm Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Oman đang tham gia nỗ lực hòa giải, nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Một số nguồn tin cho biết Mỹ đã chuyển cho Iran danh sách 15 yêu cầu thông qua Pakistan, nhưng chưa rõ Iran có chấp nhận hay không. Một số điều khoản được cho là “gần như không thể” đối với Iran.

Ngày 23/3, ông Trump nhấn mạnh rằng Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân: “Họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Đó là điều số một, hai và ba”, ông nói.

Ông cũng cho biết Mỹ muốn kiểm soát lượng uranium đã làm giàu cấp độ cao của Iran tại cơ sở hạt nhân Isfahan, nơi Mỹ ném bom năm ngoái.

Các yêu cầu khác bao gồm: hạn chế năng lực quốc phòng của Tehran, chấm dứt hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm và công nhận quyền tồn tại của Israel.

Những phát biểu này đánh dấu sự thay đổi so với trước đó, khi ông Trump từng tuyên bố lãnh đạo Iran không đủ ổn định để đàm phán.

Hiện vẫn chưa rõ ai có thể đưa ra quyết định cuối cùng ở Iran. Tình trạng sức khỏe của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei vẫn chưa rõ ràng, và kinh nghiệm ngoại giao của ông còn hạn chế.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi đang liên lạc với Oman, nhưng chưa chắc là người đại diện chính trong mọi kênh trao đổi.

Dù vậy, ông Trump tỏ ra lạc quan rằng có thể sớm đạt được giải pháp: “Cả cuộc đời tôi là đàm phán… Và lần này, họ thực sự nghiêm túc”, ông nói.