Châu Âu bất lực khi hai cuộc chiến tranh ngay ngưỡng cửa

[therealrtz]

Các lãnh đạo EU rơi vào thế bất lực, không thể hành động dù chiến sự diễn ra ngay sát sườn. Giữa lúc xung đột bùng phát ở Trung Đông và Ukraine, hội nghị thượng đỉnh tại Brussels chỉ phơi bày sự yếu kém về quyền lực của châu Âu - theo bình luận của Politico

Hai cuộc chiến ngay trước ngưỡng cửa châu Âu phủ bóng lên hội nghị kéo dài 12 giờ của các nhà lãnh đạo EU hôm 19/3 - và vì những lý do rất khác nhau, họ rơi vào trạng thái tê liệt thay vì có thể làm được điều gì đáng kể với cả hai.

Hiếm khi nào sự bất lực của khối trong việc dẫn dắt các vấn đề quốc tế lại lộ rõ đến vậy. Giữa Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Y Giorgia Meloni - những người đứng đầu ba trong số 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới - cùng 24 lãnh đạo khác tham dự, họ chỉ có thể quay mặt đi, tranh cãi lẫn nhau, hoặc đưa ra những lời nói suông trong khi bom đạn, tên lửa và cái chết vẫn tiếp diễn.

“Trong thời khắc đầy biến động này, hơn bao giờ hết, việc bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là điều mang tính quyết định” - Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, người chủ trì cuộc họp tại Brussels, nói với các phóng viên. “Phương án thay thế là hỗn loạn. Phương án thay thế là chiến tranh ở Ukraine. Phương án thay thế là chiến tranh ở Trung Đông”.

Và bài phát biểu đó gần như là tất cả những gì đạt được.

Trong khi Tehran dội hỏa lực vào các nước láng giềng, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng của châu Âu, Kiev tấn công các nhà máy Nga sửa chữa máy bay quân sự, và Donald Trump tại Washington đùa cợt về cuộc tấn công Trân Châu Cảng cùng Thủ tướng Nhật Bản, các nhà lãnh đạo châu Âu lại dành thời gian để điều chỉnh hệ thống mua bán khí thải của khối (ETS). Đây không phải vấn đề hoàn toàn không liên quan tới cú sốc năng lượng toàn cầu, nhưng cũng khó có thể là lĩnh vực để châu lục này thể hiện sức mạnh địa chính trị.

Về Iran, các lãnh đạo nhận ra họ có rất ít đòn bẩy hoặc ý chí để can thiệp đáng kể. Về Ukraine, hơn bốn năm sau khi cuộc chiến bùng phát - một cuộc xung đột mà họ thực sự có đòn bẩy và có ý chí - họ vẫn không thể vượt qua chia rẽ nội bộ để thông qua gói hỗ trợ 90 tỷ euro cho Kiev.

Không có “ý chí tham gia thực chất vào bàn đàm phán” trong vấn đề Iran, một quan chức cấp cao châu Âu cho biết.

Đã có một số thảo luận mới về việc triển khai tàu chiến Pháp để bảo vệ eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng mà Tehran gần như đã phong tỏa bằng cách đe dọa tấn công tàu thuyền, có thể với sự hậu thuẫn của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. “Chúng tôi đã bắt đầu một quá trình thăm dò và sẽ xem trong những ngày tới liệu nó có cơ hội thành công hay không,” Macron nói.

Tuy nhiên, tuyên bố cuối cùng của hội nghị không cam kết bất kỳ nhiệm vụ mới nào, chỉ đề cập đến việc tăng cường các hoạt động hải quân hiện có của EU trong khu vực.

Đến cuối cuộc họp, các lãnh đạo EU đi đến một kết luận đáng suy ngẫm: châu Âu có rất ít quyền lực hoặc động lực để định hình các diễn biến.

“Trung Đông ảnh hưởng rất lớn tới chúng ta - nhưng liệu chúng ta có phải là một bên chơi trong cuộc?” một quan chức EU tham gia thảo luận đặt câu hỏi. “Chúng ta có rất nhiều tuyên bố và lập trường, nhưng liệu người châu Âu có vai trò gì trong việc giải quyết tiến trình này không?”

Có vẻ là không, theo nhận định của Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas. EU rốt cuộc lại làm “điều chúng ta vẫn luôn làm,” một quan chức nói, đó là viết ra “những tuyên bố đẹp đẽ.”

Châu Âu đã khiến Tổng thống Mỹ Trump phật ý từ đầu tuần khi các đặc phái viên hàng đầu của khối từ chối lời kêu gọi bảo vệ eo biển Hormuz. Kết luận hội nghị tiếp tục nhấn mạnh những lời kêu gọi quen thuộc về “giảm leo thang” và “kiềm chế,” mà không đưa ra hành động cụ thể nào.

Điều này diễn ra bất chấp việc Qatar cảnh báo hôm thứ Năm rằng họ sẽ không thể thực hiện các hợp đồng khí tự nhiên hóa lỏng với Bỉ và Italy, sau khi Iran đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng tên lửa đạn đạo, khiến gần 1/5 công suất xuất khẩu LNG của nước này bị gián đoạn.

Tuy vậy, thay vì trực diện xử lý cú sốc năng lượng đang lan rộng, các lãnh đạo châu Âu lại dành hàng giờ tranh luận về chính sách khí hậu, bao gồm hệ thống ETS mà một nhóm quốc gia muốn cải cách.

“Thật kỳ lạ khi nói ETS là vấn đề lớn nhất trong lúc các mỏ khí đang bốc cháy” - một quan chức EU nhận xét.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết hệ quả của chiến tranh vượt xa Trung Đông, với tác động “tức thì” là lên nguồn cung và giá năng lượng. Bà công bố một loạt biện pháp khẩn cấp nhằm giảm chi phí, từ cắt giảm thuế đến tăng đầu tư vào ETS.

Nếu có điều gì đó, thì hội nghị này đã phơi bày điểm giao thoa giữa hai cuộc chiến tại Iran và Ukraine.

Thủ tướng Hungary Orbán chỉ trích gay gắt cách tiếp cận của châu Âu với khủng hoảng năng lượng. “Hành vi và chiến lược của châu Âu ở đây thật điên rồ” - ông nói, đồng thời cho rằng EU cần mua dầu Nga để “tồn tại.”

Ông Orbán đã chặn khoản vay 90 tỷ euro cho Kiev do tranh chấp liên quan đến đường ống dẫn dầu Nga đi qua Ukraine sang Hungary và các nước Trung Âu.

Vì lý do đó, EU cũng không thể làm được nhiều hơn ngoài những lời đảm bảo đối với cuộc chiến ở Ukraine.

Ông Orbán tiếp tục giữ lập trường phản đối và thậm chí nhận được sự cảm thông từ Thủ tướng Ý Gieorgia Meloni, người nói rằng bà hiểu quan điểm của ông.

Khi sự bức xúc trong phòng họp dâng cao, nhiều lãnh đạo đã chỉ trích gay gắt Thủ tướng Hungary.

Nhưng sức ép từ các đồng cấp không khiến Orbán thay đổi, và vấn đề khoản vay của EU sẽ tiếp tục được bàn tại hội nghị tháng tới - khi đó Hungary có thể đã có lãnh đạo mới, hoặc ít nhất là một lãnh đạo không còn chịu áp lực bầu cử.

Cả với Iran lẫn Ukraine, EU đều không đạt được tiến triển nào. Những dự đoán trước đó rằng các lãnh đạo có thể thảo luận xuyên đêm hoặc họp thêm ngày thứ hai đã không xảy ra. Mọi việc kết thúc trước nửa đêm.

Sau 12 giờ với rất ít quyết định, các lãnh đạo gần như không có gì mới để nói với người dân trong nước.

“Có rất nhiều điều đáng lo ngại trong cuộc chiến” ở Trung Đông, trong khi việc ông Orbán phủ quyết khoản vay cho Kiev “vẫn còn đó và chúng tôi vô cùng không hài lòng, và dĩ nhiên Ukraine cũng vậy” - Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson nói khi rời hội nghị.

thanks