Những con tàu vẫn đi qua eo biển Hormuz

[goodidea]

Không còn là tuyến đường tự do, eo biển Hormuz giờ đây chỉ mở cửa cho các con tàu "được đặc cách" hoặc chấp nhận bám sát bờ biển Iran để đổi lấy sự an toàn mong manh.

Kể từ khi xung đột Iran bùng nổ cuối tháng 2, lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz đã giảm 95%. Trước cuộc chiến, mỗi ngày có khoảng 138 tàu đi qua huyết mạch hàng hải vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu này, theo thống kê của Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung (JMIC).

Công ty dữ liệu và phân tích Kpler ở Bỉ cho hay từ ngày 1/3 đến 19/3, chỉ có 114 lượt tàu hàng di chuyển qua eo biển Hormuz, trong đó có 69 tàu dầu, hầu hết di chuyển về phía đông để rời khỏi vịnh Ba Tư.

Trong cuộc họp báo hôm 19/3, Richard Meade, biên tập viên của tạp chí tình báo vận tải hàng đầu Lloyd's List, cho hay "tàu chở hàng rời, tàu dầu và tàu container dẫn đầu số lượt di chuyển" qua khu vực. "Nhưng chúng tôi cũng nhận thấy sự gia tăng nhẹ của các tàu chở khí đốt trong tuần qua", Meade nói.


Tàu chở dầu và tàu hàng ở eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh: AP

Dựa trên các dữ liệu có được, BBC đã phân tích và chỉ ra khoảng hơn 30% số tàu qua eo biển gần đây thuộc sở hữu hoặc có liên quan tới Iran.

Tàu Hy Lạp chiếm 18% lượt qua lại và tàu Trung Quốc chiếm 10% trong những ngày gần đây, theo Bridget Diakun, chuyên gia phân tích tại công ty dữ liệu Lloyd's List Intelligence. Ngoài ra, 6 tàu đi qua Hormuz với điểm đến là Ấn Độ.

Theo phân tích dữ liệu vận chuyển của AFP, kể từ khi chiến sự bắt đầu, hơn 30% số tàu đi qua eo biển Hormuz nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) hoặc Anh. Hơn một nửa trong số các tàu chở dầu và khí đốt này đang chịu lệnh trừng phạt của phương Tây.

Các chuyên gia phân tích hàng hóa tại ngân hàng JPMorgan đầu tuần này cho biết phần lớn tàu dầu đi qua eo biển đều hướng tới châu Á, chủ yếu là Trung Quốc. Trung Quốc được cho là đang nhận hơn một triệu thùng dầu mỗi ngày từ khu vực Hormuz, thấp hơn nhiều so với mức gần 5 triệu thùng trước chiến tranh.

Khoảng 98% lượng dầu vận chuyển qua eo biển là của Iran, trung bình đạt 1,3 triệu thùng mỗi ngày vào đầu tháng 3, theo JPMorgan.

Công ty tư vấn hàng hải Clarksons cho biết có những dấu hiệu cho thấy các tàu có thể đang quá cảnh qua eo biển với sự "đặc cách" của Iran, khi một số tàu đi theo lộ trình gần bờ biển Iran hơn bình thường. Dữ liệu theo dõi tàu chở dầu Karachi treo cờ Pakistan cho thấy nó đã di chuyển sát bờ biển Iran ngày 15/3, thay vì lộ trình giữa eo biển như thông thường.

Bradley Martin, nhà nghiên cứu cấp cao tại tổ chức tư vấn quốc phòng RAND ở Mỹ, cho biết con tàu này có khả năng đã "tuân theo một số chỉ dẫn từ phía Iran" cho lộ trình khác thường này.

Ông thêm rằng hướng đi của tàu Karachi có thể là dấu hiệu cho thấy thủy lôi đã được rải ở giữa tuyến hàng hải, hoặc là nỗ lực của giới chức Iran nhằm giúp nhận diện con tàu dễ dàng hơn.

Khi thay đổi lộ trình, các tàu này phải ngoặt vào lãnh hải Iran rồi men theo đường bờ biển để ra khỏi eo biển Hormuz. Trong toàn bộ quá trình này, họ phải tuân theo quy tắc hàng hải của Tehran, theo Michelle Wiese Bockmann, thành viên Windward Maritime Analytics.

Lộ trình di chuyển của tàu dầu Pakistan qua eo biển Hormuz hôm 15/3. Đồ họa: BBC
Lộ trình di chuyển của tàu dầu Pakistan qua eo biển Hormuz hôm 15/3. Đồ họa: BBC

"Tôi cho rằng Iran đang kiểm soát eo biển bằng nỗi sợ của các tàu rằng họ sẽ bị tấn công và trúng thủy lôi", bà nói.

Michael Connell, thành viên Trung tâm Phân tích Hải quân tại Mỹ, đồng tình rằng các tàu đang đi theo một lộ trình khác thường để qua eo biển. "Họ có lẽ đã có thỏa thuận nào đó với chính quyền Iran rằng nếu tuân thủ hướng đi được chỉ định, họ sẽ an toàn", chuyên gia này nói.

Một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Iraq, Malaysia có thể đang đàm phán trực tiếp với Iran, nhận hướng dẫn từ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) về hướng di chuyển của tàu thuyền nước mình, theo Richard Meade của Lloyd's List.

Kể từ khi xung đột bắt đầu, khoảng 20 tàu thương mại đã bị tấn công ngoài khơi Iran. Ngày 11/3, tàu chở hàng rời Mayuree Naree treo cờ Thái Lan đã bị trúng đòn tấn công khi đang cố gắng đi qua eo biển, gây ra đám cháy lớn.

3 trong số 23 thuyền viên vẫn mất tích, được cho là đã bị mắc kẹt trong buồng máy khi tàu bị tấn công, theo BBC. Chủ tàu nói rằng các thuyền viên sống sót đã bị "sang chấn tâm lý" sau khi thoát chết.

Tàu Star Gwyneth của Hy Lạp và Safesea Vishnu của Mỹ cũng bị tấn công cùng ngày. "Các tuyến hàng hải thương mại không thể trở thành vùng chiến sự", chủ sở hữu tàu Safesea Vishnu nói.

Arun Dawson, chuyên gia của Viện Không quân và Vũ trụ Freeman thuộc Đại học King's College, nhận xét sự kết hợp của các mối đe dọa, gồm máy bay không người lái, tên lửa, tàu tấn công nhanh và khả năng có cả thủy lôi, đặt ra thách thức nghiêm trọng với hoạt động đi lại ở eo biển Hormuz.

"Một tàu quét mìn truyền thống sẽ rất khó khăn trong việc săn lùng và vô hiệu hóa thủy lôi nếu chính họ cũng bị tấn công từ trên không và trên mặt nước", ông nói.

Iran cũng có thể tận dụng địa hình hẹp và nông của eo biển, cùng đường bờ biển nhiều vách núi lởm chởm để phát động các cuộc tấn công bằng UAV hoặc tên lửa diệt hạm, khiến các tàu có ít thời gian phản ứng hơn.

Để tránh bị phát hiện, nhiều tàu dường như đang cố tình tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) khi tiến vào vịnh Oman, giúp vị trí của tàu biến mất khỏi bản đồ theo dõi và xuất hiện trở lại vài giờ hoặc vài ngày sau đó ở nơi khác.

Dù điều này giúp các tàu che giấu vị trí của mình, nhưng cũng đặt ra thách thức cho những công ty như Kpler trong việc theo dõi hoạt động ở eo biển.

Các công ty vận tải cũng đang tìm những con đường khác để đưa hàng hóa của họ qua khu vực này. CMA CGM, tập đoàn vận tải biển và container hàng đầu của Pháp, cho biết họ đang vận chuyển hàng hóa qua các nước vùng Vịnh bằng đường sắt và đường bộ.

Nhóm tình báo hàng hải Windward thêm rằng khối lượng hàng vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb ngoài khơi Đông Phi gần đây đã tăng vọt 280%, trong khi 70% qua kênh đào Suez. Điều này cho thấy "ngành vận tải đang thích nghi thông qua các hành lang thay thế" khi tình trạng tắc nghẽn ở Hormuz kéo dài.

VietBF@sưu tập