Mỹ âm thầm ve vãn đồng minh thân cận nhất của Nga, Moscow "ngồi trên đống lửa"

[therealrtz]

Trong khi cuộc chiến Ukraine vẫn chưa có hồi kết, một diễn biến ngoại giao âm thầm đang khiến Moscow lo ngại: Washington đang tìm cách tiếp cận Belarus - đồng minh thân cận nhất của Nga - thông qua một đặc phái viên ít được chú ý.

Tiết lộ đặc phái viên đóng vai trò ngày càng nổi bật trong chính sách của Mỹ với Belarus

Đầu tháng 2, Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR) công bố một báo cáo cảnh báo phương Tây đang tìm cách làm suy yếu liên minh Minsk – Moscow và thúc đẩy thay đổi chính trị tại Belarus. Theo SVR, các nước phương Tây đang xây dựng một lực lượng đối lập mới nhằm lật đổ Tổng thống Alexander Lukashenko, một trong những đồng minh trung thành nhất của Nga.

Dù những cáo buộc kiểu này không mới, điểm đáng chú ý là SVR không nêu đích danh quốc gia đứng sau kế hoạch. Sự “né tránh” này được cho là phản ánh sự thận trọng của Điện Kremlin trong bối cảnh Nga đang mong muốn duy trì kênh đối thoại với chính quyền của Tổng thống Donald Trump.

Song song với đó, Washington cũng đang âm thầm mở kênh tiếp xúc riêng với Minsk. Trung tâm của nỗ lực này là John Coale, một đặc phái viên ít tiếng tăm nhưng đang đóng vai trò ngày càng nổi bật trong chính sách của Mỹ với Belarus.

So với các nhân vật ngoại giao khác, ông Coale khá kín tiếng. Ông là một luật sư kỳ cựu, từng nổi tiếng từ thập niên 1970–1980 khi đại diện cho lính thủy đánh bộ Mỹ và các con tin trong khủng hoảng Iran. Trong chính trường, ông từng ủng hộ nhiều nhân vật thuộc cả hai đảng, từ ông John McCain đến bà Hillary Clinton, và sau đó là bà Sarah Palin.

Chính quyền Trump bổ nhiệm ông Coale làm phó đặc phái viên Mỹ về Ukraine vào tháng 3/2025, sau đó trở thành đặc phái viên phụ trách Belarus.

Theo các nguồn tin, ông Coale nổi tiếng với phong cách làm việc kiên trì và hiệu quả. Cách tiếp cận trực tiếp với chính quyền Lukashenko đã mang lại kết quả rõ rệt, đặc biệt trong vấn đề nhân đạo.

Ông Coale được cho là đã đàm phán để Belarus trả tự do hơn 250 tù nhân chính trị, bao gồm cả công dân Mỹ và công dân các nước đồng minh, cũng như lãnh đạo đối lập Siarhei Tsikhanouski. Ngày 19/3, ông tiếp tục đến Minsk và có cuộc gặp kéo dài hai giờ với Lukashenko. Sau cuộc gặp, Belarus thông báo ân xá thêm 250 tù nhân nữa.

Ông Coale cho biết hai bên cũng thảo luận khả năng Tổng thống Lukashenko thăm Mỹ và mở rộng quan hệ song phương. Ông ca ngợi đây là kết quả của “ngoại giao trực diện và cứng rắn” của chính quyền Trump.

Dù đàm phán trực tiếp với chính quyền Belarus, ông Coale vẫn duy trì liên lạc chặt chẽ với phe đối lập, đặc biệt là bà Sviatlana Tsikhanouskaya. Việc Mỹ bổ nhiệm đặc phái viên riêng cho Belarus được phe đối lập xem là bước tiến quan trọng sau nhiều năm vận động.
Ông Trump mềm giọng, cố gắng "quyến rũ" Belarus

Tuy nhiên, tiến trình này cũng làm dấy lên tranh cãi về chính sách trừng phạt. Sau đợt thả tù nhân hồi tháng 12, Mỹ đã gỡ bỏ trừng phạt đối với tập đoàn kali Belaruskali, cho phép Belarus nối lại xuất khẩu sang các thị trường như Ấn Độ và Brazil. Ngày 19/3, Washington tiếp tục dỡ bỏ trừng phạt với một số ngân hàng và Bộ Tài chính Belarus.

Giới chức Mỹ cho rằng động thái này giúp Minsk giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc và mở lại các tuyến xuất khẩu qua châu Âu nếu các nước nới lỏng hạn chế. Tuy nhiên, phe đối lập cảnh báo ông Lukashenko có thể biến tù nhân chính trị thành “con bài mặc cả” lâu dài.

Song song với các bước đi này, giọng điệu của Washington cũng trở nên mềm mỏng hơn. Ông Trump công khai bày tỏ sự tôn trọng với Tổng thống Lukashenko và gọi quan hệ Mỹ – Belarus là “rất tốt”.
Mỹ có thể kéo Belarus ra khỏi quỹ đạo của Nga?

Câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ có thể kéo Belarus ra khỏi quỹ đạo của Nga hay không. Trước năm 2020, ông Lukashenko từng theo đuổi chính sách cân bằng giữa Moscow và phương Tây. Nhưng sau cuộc bầu cử gây tranh cãi và các lệnh trừng phạt, Belarus ngày càng phụ thuộc vào Nga.

Mối quan hệ này càng sâu sắc hơn khi Belarus cho phép Nga sử dụng lãnh thổ để tấn công Ukraine năm 2022. Hiện nay, Belarus đã hội nhập sâu vào hệ thống quân sự và an ninh của Nga.

Dù vậy, Washington vẫn muốn thử nghiệm khả năng tạo khoảng cách giữa Minsk và Moscow, dù chỉ là nhỏ. Nhà Trắng cho rằng nỗ lực của Coale phục vụ lợi ích chiến lược rộng lớn hơn của Mỹ trong khu vực.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tỏ ra hoài nghi. Họ cho rằng Belarus hiện phụ thuộc quá sâu vào Nga và gần như không còn nhiều dư địa xoay chuyển. Đối với ông Lukashenko, ưu tiên hàng đầu vẫn là duy trì quyền lực, và việc rời xa Moscow có thể đe dọa sự tồn tại của chế độ.

Một số ý kiến cho rằng ông Lukashenko có thể quay lại chiến thuật cân bằng quen thuộc, vừa giữ quan hệ với Nga vừa mở cửa với phương Tây. Dù vậy, Belarus không phải điểm đến hấp dẫn với nhà đầu tư quốc tế, khiến chiến lược này gặp nhiều thử thách.

Các chuyên gia nhận định việc tách Belarus khỏi Nga là rất khó trong ngắn hạn, nhưng đây vẫn là mục tiêu của Mỹ nếu cuộc chiến Ukraine vẫn tiếp tục và Nga đang gặp khó khăn ở đây.