Lãnh tụ tối cao vẫn thoắt ẩn thoắt hiện, xung đột Mỹ - Iran sẽ kết thúc thế nào?

[Cupcake01]

Ngày 15/3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei "vẫn trong tình trạng sức khỏe tốt và đang tiếp tục điều hành đất nước một cách đầy đủ”, trong bối cảnh xung đột với Mỹ và Israel chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Song cho đến lúc này, ông Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất đầu lộ diện. Chưa có hình ảnh hay âm thanh nào thu được trực tiếp từ vị tân Lãnh tụ tối cao Iran. Trong khi Mỹ tuyên bố ông Mojtaba Khamenei đang bị thương nặng sau loạt tấn công của liên minh.

Các chuyên gia cho rằng ông Mojtaba Khamenei sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định cách cuộc xung đột diễn biến và kết thúc.

Ông Ali Khamenei và con trai - Mojtaba Khamenei.

Kịch bản 1: Mỹ tuyên bố chiến thắng, chiến sự hạ nhiệt nhưng Iran bị "bao vây"

Theo Brett McGurk, nhà phân tích các vấn đề toàn cầu của CNN và viết chuyên mục góc nhìn thường xuyên cho CNN, một khả năng được đánh giá là kịch bản cơ sở: Mỹ tuyên bố đạt mục tiêu quân sự và chấm dứt các chiến dịch tấn công quy mô lớn, nhưng tiếp tục duy trì áp lực quân sự và kinh tế đối với Iran.

Brett McGurk cho rằng mục tiêu quân sự của Washington chủ yếu là làm suy giảm năng lực phóng tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng hải quân, cũng như cơ sở sản xuất vũ khí của Iran. Chiến dịch này được dự tính kéo dài nhiều tuần, nhằm làm suy yếu khả năng gây ảnh hưởng của Tehran ra bên ngoài biên giới.

Trong kịch bản này, cấu trúc chính trị của Iran vẫn tồn tại, nhưng năng lực quân sự bị suy giảm đáng kể. Các hoạt động tấn công cường độ cao có thể chấm dứt, song các lệnh trừng phạt quốc tế và sự hiện diện quân sự của Mỹ cùng các đồng minh sẽ tiếp tục.

Hầm vũ khí bí mật của Iran.

Tuy nhiên, Giáo sư Quan hệ quốc tế và Trung Đông học tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp thuộc Đại học Johns Hopkins - Vali Nasr nhận định trên NPR rằng, Tehran đã chuẩn bị cho khả năng chiến tranh kéo dài và có thể chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế, đặc biệt tại khu vực vùng Vịnh .

Theo chuyên gia, Iran có thể tìm cách kéo dài xung đột để khiến Mỹ phải đối mặt với áp lực chính trị và kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc ông Mojtaba Khamenei tiếp quản quyền lực có thể giúp duy trì sự ổn định trong bộ máy lãnh đạo và tiếp tục chiến lược đối đầu hiện tại trong ngắn hạn.

Kịch bản 2: Mỹ tiếp tục chiến dịch đến khi chính quyền Iran sụp đổ

Một kịch bản khác là Mỹ và Israel tiếp tục chiến dịch quân sự cho đến khi bộ máy lãnh đạo Iran bị loại bỏ hoặc buộc phải đầu hàng.

Một số phân tích cho rằng Washington từng kỳ vọng chiến dịch có thể diễn ra nhanh chóng: Loại bỏ lãnh tụ tối cao, làm thay đổi cấu trúc lãnh đạo và buộc Iran phải chấp nhận đàm phán.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Vali Nasr, Iran dường như đã tính toán trước khả năng phải chịu tổn thất lớn trong chiến tranh. Ông cho rằng Tehran tin nếu xung đột kéo dài, các hệ thống phòng thủ của Mỹ và đồng minh có thể bị bào mòn dần .

Ngoài ra, theo chuyên gia Sina Toossi, nghiên cứu viên cao cấp về Trung Đông tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, D.C, bình luận trên The Guardian trong điều kiện thời chiến, ưu tiên của chính quyền Iran hiện nay là duy trì sự tồn tại và tính liên tục của chế độ. Việc lựa chọn ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mang thông điệp rằng hệ thống chính trị vẫn hoạt động và không bị sụp đổ sau các cuộc tấn công.

Điều này khiến khả năng Iran nhanh chóng đầu hàng hoặc thay đổi chế độ khó xảy ra.

Kịch bản 3: Các cường quốc và khu vực đứng ra làm trung gian hòa giải

Kịch bản thứ ba là một thỏa thuận hòa giải do các nước trung gian thúc đẩy.

Theo chuyên gia Julia Rocknifard, Giảng viên cao cấp về Luật và Quản trị tại Taylor's University, chuyên nghiên cứu về chính trị và an ninh Trung Đông, chia sẻ với TRT World, Iran hiện ít có xu hướng tham gia đối thoại công khai với phương Tây do thiếu niềm tin vào Mỹ. Tuy nhiên, bà cho rằng các kênh ngoại giao bí mật vẫn có thể tồn tại, đặc biệt thông qua các cường quốc như Nga, Trung Quốc hoặc các nước trung gian trong khu vực.

Trong trường hợp này, các nước trung gian như Oman hoặc các đối tác lớn có thể đóng vai trò thúc đẩy đàm phán nhằm giảm leo thang quân sự.

Chuyên gia Sina Toossi cho rằng việc ông Mojtaba Khamenei tiếp quản quyền lực có thể mang lại mức độ ổn định nhất định trong nội bộ Iran. Tuy nhiên, chưa rõ điều này có thể tạo điều kiện để chính quyền cân nhắc các lựa chọn ngoại giao như thế nào, nếu chiến sự Mỹ - Iran kéo dài và chi phí kinh tế – xã hội ngày càng tăng.

Tương lai chiến sự vẫn khó đoán định

Brett H. McGurk cho rằng các kịch bản không loại trừ lẫn nhau và có thể đan xen trong diễn biến thực tế của cuộc chiến.

Theo ông, kết cục có khả năng nhất trong ngắn hạn không phải là một giải pháp dứt điểm, mà là một Iran suy yếu hơn nhưng vẫn tồn tại về mặt chính trị, trong khi sự đối đầu giữa Washington và Tehran có thể tiếp tục dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của ông Mojtaba Khamenei với tư cách lãnh tụ tối cao mới - cùng với việc khu vực tiến tới tái cân bằng quyền lực - khiến tương lai của cuộc xung đột càng trở nên khó dự đoán.