Lách qua cửa tử eo biển Hormuz để bảo đảm sinh tồn kinh tế thế giới

[Romano]

Chiến tranh tại Iran đã tạo ra tình thế phong tỏa eo biển Hormuz - một điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng. Việc mở lại eo biển này để khai thông vận tải biển là một thách thức lớn đối với thế giới nói chung và phương Tây nói riêng.
Đi vào eo biển Hormuz lúc này là tự sát?
Giá xăng đang tăng chủ yếu do tác động của chiến tranh Iran lên eo biển Hormuz, một tuyến đường biển quan trọng cho dầu khí từ vịnh Ba Tư. Tuyến đường thủy ngoài khơi bờ biển Iran, hiện đang bị đóng cửa, rất quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu đến nỗi các chính phủ đang lên kế hoạch để nhanh chóng mở lại tuyến đường này cho vận chuyển hàng hóa khi chiến sự chấm dứt.Tại châu Âu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang dẫn đầu nỗ lực quốc tế nhằm giải tỏa điểm nghẽn năng lượng này, để dầu, khí đốt và hàng hóa có thể lưu thông tự do trở lại “khi hoàn cảnh cho phép”. Ông mường tượng cảnh các quốc gia sẽ sử dụng tàu chiến để hộ tống các tàu chở dầu và tàu chở container qua eo biển khi giao tranh giảm bớt, bất cứ lúc nào điều đó xảy ra.

Các cựu sĩ quan hải quân từng phục vụ tại hành lang Hormuz cho biết, các tàu sẽ trở thành mục tiêu dễ bị tấn công, với rất ít không gian để cơ động trong các luồng hàng hải hẹp của eo biển, nếu lực lượng hải quân nước ngoài cố gắng mở lại tuyến đường thủy trước khi ngừng bắn.

“Trong bối cảnh hiện nay, việc điều tàu chiến hoặc tàu dân sự vào eo biển Hormuz sẽ là hành động tự sát”, Phó Đô đốc Hải quân Pháp đã nghỉ hưu Pascal Ausseur cho biết trong một cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn AP.

Một thỏa thuận ngừng bắn với Iran “sẽ khiến tình hình chuyển từ tự sát sang nguy hiểm. Khi đó, tàu quân sự có thể được triển khai. Và sau đó các hoạt động hộ tống có thể bắt đầu”, ông Ausseur nói.

Mức độ rủi ro ở Hormuz cao hơn ở khu vực Biển Đỏ
Về mặt quân sự, Iran được trang bị tốt hơn nhiều so với lực lượng Houthi ở Yemen, lực lượng đã gây ra thiệt hại và sự gián đoạn đáng kể ở Biển Đỏ từ tháng 11/2023 đến tháng 1/2025. Được Iran trang bị vũ khí, lực lượng Houthi đã nhắm mục tiêu vào hơn 100 tàu buôn bằng tên lửa và UAV (máy bay không người lái), làm chìm hai tàu và giết chết bốn thủy thủ, đồng thời làm giảm đáng kể dòng chảy thương mại.

Theo bản đồ của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ, Iran có khả năng bao phủ toàn bộ eo biển Hormuz và các khu vực tiếp cận bằng các loại tên lửa hành trình chống hạm do nước này phát triển. Tehran cũng có thể nhắm mục tiêu vào các tàu thuyền bằng tên lửa tầm xa, máy bay không người lái (UAV), tàu tấn công nhanh và thủy lôi - những loại vũ khí mà nước này từng sử dụng trong Chiến tranh Iran - Iraq. Các cuộc tấn công gần đây của Mỹ nhằm vào các tàu rải thủy lôi của Iran trong cuộc xung đột mới nhất cho thấy mức độ nghiêm trọng của mối đe dọa này.

Với chiến tranh đang diễn ra, tuyến đường Hormuz “rất, rất nguy hiểm” và rủi ro đối với vận tải biển “lớn hơn nhiều” so với ở Biển Đỏ khi đối đầu với lực lượng Houthi, ông Olhagaray cho biết. “Các biện pháp để đối phó với mối đe dọa này phải mạnh mẽ và hiệu quả hơn nhiều”, ông nói.

Kinh nghiệm chiến đấu dạn dày ở Biển Đỏ
Các thủy thủ đoàn hải quân Pháp, Mỹ, Anh và các nước khác đã có nhiều kinh nghiệm trong việc chống lại tên lửa và máy bay không người lái trong khu vực. Họ đã hộ tống và bảo vệ các tàu chở hàng trong các cuộc tấn công ở Biển Đỏ do lực lượng Houthi ở Yemen thực hiện.

Các tàu khu trục của Pháp đã sử dụng súng máy, pháo và tên lửa phòng không hiện đại để đẩy lùi các cuộc tấn công của Houthi. Tàu khu trục Alsace của Pháp đã bắn hạ ba tên lửa đạn đạo ở Biển Đỏ vào năm 2024 khi đang hộ tống một tàu container. Chỉ huy tàu vào thời điểm đó, Đại tá Jérôme Henry, nói với AP rằng việc liên tục đối mặt với các cuộc tấn công có khả năng gây chết người khiến thủy thủ đoàn luôn trong trạng thái căng thẳng, mệt mỏi.

“Liên tiếp có những cuộc tấn công, bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa”, Đại tá Henry nói trong một cuộc phỏng vấn. “Thủy thủ đoàn rơi vào tình trạng không ngủ được nhiều”.

Phó Đô đốc nghỉ hưu của Pháp Michel Olhagaray, cựu Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quân sự Cấp cao Pháp, cho biết “tất cả các lực lượng hải quân đã học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm” trong việc phối hợp và hộ tống tàu thuyền khi làm nhiệm vụ tại Biển Đỏ. Theo ông, các lực lượng này đồng thời cũng rút ra nhiều bài học từ Ukraine trong việc đối phó với các đợt tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga trong xung đột Ukraine.

“Điều đó sẽ cho phép chúng ta triển khai lực lượng tới khu vực này với trình độ chuyên môn cao hơn và mức độ hợp tác chặt chẽ hơn - yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng”, ông Olhagaray, người từng chỉ huy một tàu khu trục của Pháp tuần tra eo biển Hormuz trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq thập niên 1980, nói.

Trấn an các công ty bảo hiểm
Các chuyên gia cho rằng một thách thức lớn khác là trấn an các hãng vận tải và các công ty bảo hiểm hàng hải rằng việc di chuyển qua eo biển Hormuz có thể được nối lại một cách an toàn. Phí bảo hiểm đối với các chuyến tàu đi qua tuyến hàng hải này đã tăng vọt, đến mức Bộ trưởng Giao thông Vận tải Pháp mô tả là “điên rồ”, tạo ra “một vấn đề lớn” đối với các chủ tàu và chủ hàng.

Ông Pascal Ausseur, hiện là Giám đốc Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Địa Trung Hải, một tổ chức tư vấn, cho biết: “Vận tải hàng hải trước hết là một hoạt động kinh doanh. Hoạt động này phải tạo ra lợi nhuận. Nếu chi phí bảo hiểm tăng cao đến mức không thể sinh lời khi đi qua một khu vực nhất định, thì các doanh nghiệp sẽ lựa chọn không đi qua khu vực đó”.

Theo ông Marcus Baker, Giám đốc toàn cầu phụ trách lĩnh vực hàng hải, hàng hóa và hậu cần của Marsh Risk, mức phí bảo hiểm đối với các tàu chở dầu muốn đi qua eo biển Hormuz hiện cao hơn nhiều lần so với trước khi xung đột nổ ra và đang tiến gần tới mức phí từng được áp dụng đối với các tàu chở ngũ cốc rời Ukraine trong bối cảnh nước này đang xảy ra xung đột với Nga.

Ông Baker cho rằng việc triển khai lực lượng hải quân để hộ tống các tàu thương mại “sẽ rất hữu ích”. Ông nói: “Biện pháp này đã từng được áp dụng trong các cuộc xung đột trước đây, vì vậy đây không phải là điều bất thường. Việc đó rõ ràng sẽ giúp củng cố niềm tin của các công ty bảo hiểm rằng các tàu thuyền sẽ được bảo đảm an toàn hơn”.