Nền kinh tế đang gặp khó khăn của Iran có chịu được áp lực chiến tranh?

[Romano]

Nền kinh tế Iran vốn suy yếu bởi trừng phạt và lạm phát cao đang đối mặt áp lực khổng lồ từ xung đột với Mỹ và Israel, làm dấy lên lo ngại khủng hoảng kéo dài.Theo tờ National (UAE) ngày 6/3, dựa trên các báo cáo từ các chuyên gia kinh tế và tình hình thực tế tại khu vực, một cuộc xung đột kéo dài với Mỹ và Israel đang đặt nền kinh tế vốn đã mong manh của Iran vào tình thế vô cùng khó khăn, với nguy cơ đối mặt với khủng hoảng không thể đảo ngược trong nhiều năm.

Nền tảng kinh tế kiệt quệ do trừng phạt và lạm phát

Theo Giáo sư Mohammad Farzanegan từ Đại học Philipps-Universität Marburg (Đức), mặc dù Iran đã có những chuẩn bị về mặt quân sự, nhưng nền tảng kinh tế của quốc gia này vẫn ở trạng thái rất mong manh. Hơn một thập kỷ chịu các biện pháp trừng phạt "áp lực tối đa" đã làm cạn kiệt nguồn dự trữ quốc gia và làm suy yếu nghiêm trọng tầng lớp trung lưu.

Số liệu từ nghiên cứu của ông Farzanegan và chuyên gia Nader Habibi (Đại học Brandeis) cho thấy: Về tầng lớp trung lưu, giảm trung bình 17 điểm phần trăm mỗi năm trong giai đoạn 2012-2019. Về tổng mức giảm tích lũy, lên tới 28 điểm phần trăm vào năm 2019.

Nền kinh tế Iran đã chịu áp lực nặng nề kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân (JCPOA) năm 2018 và việc Anh, Pháp, Đức khôi phục việc áp đặt các biện pháp trừng phạt vào tháng 9 năm ngoái. Tính đến tháng 1 năm nay, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP thực tế của Iran chỉ ở mức 0,6% vào năm 2025 và 1,1% vào năm 2026. Trong khi đó, tỷ lệ lạm phát năm ngoái đã chạm mức 42,4%.

Biến động tỷ giá và nguy cơ siêu lạm phát

Cuộc xung đột mới nhất đã đẩy đồng nội tệ Rial vào vòng xoáy mất giá nghiêm trọng. Theo dữ liệu từ Bonbast.com: Trước xung đột (26/2), tỷ giá trên thị trường chợ đen là khoảng 1,53 triệu rial đổi 1 đô la Mỹ. Vào thời điểm bị tấn công, đồng rial giảm sâu xuống mức 1,75 triệu rial đổi 1 đô la Mỹ.

Giáo sư Farzanegan cảnh báo rằng tác động của chiến tranh sẽ là "thảm khốc và không theo tuyến tính". Ông dự báo tình trạng siêu lạm phát sẽ xảy ra khi đồng rial mất hết giá trị, đi kèm với đó là làn sóng "chảy máu chất xám" khi giới chuyên gia rời bỏ đất nước. Xã hội Iran đang bước vào cuộc chiến trong tình trạng kiệt quệ về kinh tế, báo hiệu một quá trình chuyển đổi sang "nền kinh tế chiến tranh lạc hậu" mà việc phục hồi có thể mất nhiều năm.

Sự gián đoạn năng lượng và eo biển Hormuz

Dầu mỏ là huyết mạch của Iran khi nước này sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng mỗi ngày (nhà sản xuất lớn thứ tư của OPEC). Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt đã buộc phần lớn hoạt động thương mại phải thông qua các kênh gián tiếp hoặc chiết khấu.

Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển 20% lượng dầu thế giới - đang trở thành tâm điểm của sự gián đoạn. Theo dữ liệu từ Bloomberg: Ngày 26/2, có hơn 50 tàu đi qua eo biển. Đến hôm 3/3 (sau tấn công): Không có tàu nào đi qua khu vực này do lệnh phong tỏa không chính thức.

Dù Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ kiểm soát việc đi lại qua eo biển trong thời chiến, nhưng việc phong toả tuyến đường này sẽ gây thiệt hại nặng nề cho chính doanh thu xuất khẩu dầu mỏ của Iran.