Nếu không bị con trai hành thích, liệu Sử Tư Minh có lật đổ được nhà Đường?

[pizza]

Nếu bị chính con trai ruột hành thích dẫn đến thiệt mạng, liệu Sử Tư Minh có đủ khả năng lật đổ nhà Đường và dựng nên một triều đại huy hoàng cho dân tộc Đột Quyết?

Giữa cơn binh lửa dữ dội của loạn An Sử thế kỷ VIII, cái tên Sử Tư Minh nổi lên như một bóng đen ám ảnh triều đình nhà Đường. Ông là dũng tướng đắc lực nhất của An Lộc Sơn, người góp công lớn trong những chiến thắng đầu tiên làm rung chuyển đế quốc. Sau khi An Lộc Sơn bị con trai sát hại, Sử Tư Minh từng quy hàng rồi lại phản, cuối cùng tự xưng Yên đế năm 759. Nhưng ngai vàng ấy chỉ tồn tại ba năm ngắn ngủi. Kết cục của ông giống hệt người bạn thân năm xưa: bị chính con trai ruột giết chết giữa lúc tham vọng còn dang dở. Nếu không có cái chết ấy, liệu ông có đủ khả năng lật đổ nhà Đường và dựng nên một triều đại huy hoàng cho dân tộc Đột Quyết?

Sử Tư Minh vốn tên Tốt Cán, người Đột Quyết ở Doanh châu. Từ nhỏ ông đã thân thiết với An Lộc Sơn, sinh trước An Lộc Sơn đúng một ngày. Tuy vóc người nhỏ bé, tính nóng nảy, nhưng ông thông minh, giỏi ngôn ngữ các tộc phương Bắc và rất mưu lược. Nhờ tài năng ấy, ông được nhà Đường sử dụng, từng bước thăng tiến dưới trướng Trương Thủ Khuê. Năm 742, lập công ở Bình Lư, ông được Đường Huyền Tông ban tên “Tư Minh”, phong đại tướng quân, Thái thú Bắc Bình. Từ một võ quan biên tái, ông trở thành trụ cột quân sự vùng đông bắc.

Sử Tư Minh. Ảnh: Chat GPT.

Khi mâu thuẫn giữa An Lộc Sơn và Dương Quốc Trung lên cao, chính Sử Tư Minh là người nhận ra cơ hội. Ông hiểu rõ sự mục ruỗng của triều đình và khuyên An Lộc Sơn khởi binh. Tháng 11 năm 755, loạn An Sử bùng nổ. Theo lệnh chủ tướng, Sử Tư Minh đánh chiếm Hà Bắc, hạ Thường Sơn, bắt và xử tử Nhan Cảo Khanh – một tướng trung liệt của nhà Đường. Sự tàn khốc ấy cho thấy ông không chỉ là một dũng tướng mà còn là người sẵn sàng đi đến cùng vì đại cuộc.


Sau khi An Lộc Sơn xưng đế ở Lạc Dương năm 756, Sử Tư Minh trở thành trụ cột quân sự của nước Yên. Dù từng bị Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật đánh bại, ông vẫn kịp phản công khi hai danh tướng này rút về hội quân với Đường Túc Tông. Ông chiếm lại 13 quận Hà Bắc, giữ vững căn cứ chiến lược phía bắc.

Năm 757, An Lộc Sơn bị con trai An Khánh Tự giết chết. Sử Tư Minh không thần phục An Khánh Tự, rút về Phạm Dương. Trước thế bị kẹp giữa quân Yên và quân Đường, ông quyết định quy hàng Đường Túc Tông, mang theo 8 vạn quân và 13 quận về hàng. Được phong Quy Nghĩa vương, ông tạm thời giữ thế trung lập. Nhưng sự nghi kỵ của triều đình không bao giờ chấm dứt. Khi phát hiện mật chiếu muốn trừ khử mình, ông giết sứ giả và tái khởi binh.

Cuối năm 758, ông đem quân cứu Nghiệp Thành đang bị vây bởi 60 vạn quân Đường. Bằng chiến thuật quấy rối, cắt lương và đánh úp, ông đại phá liên quân Tiết độ sứ, giải vây thành công. Thế lực Đại Yên được củng cố. Nhưng ngay khi vào thành, ông giết An Khánh Tự, rồi tháng 4 năm 759 tự xưng Yên đế, đặt niên hiệu Thuận Thiên.

Từ năm 759 đến 761, Sử Tư Minh là linh hồn của cuộc chiến chống Đường. Ông chiếm Biện Châu, Lạc Dương, đánh bại quân Đường ở Mang Sơn bằng kế trá bại, khiến triều đình chấn động. Xét về năng lực quân sự, ông không hề kém An Lộc Sơn, thậm chí còn linh hoạt và tỉnh táo hơn. Ông hiểu rõ điểm yếu của đối phương, biết lợi dụng sự bất hòa giữa các tướng lĩnh và hoạn quan. Nếu xét thuần túy về tài cầm quân, ông hoàn toàn có khả năng tiếp tục uy hiếp Trường An trong vài năm nữa.

Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở chiến trường. Đại Yên của Sử Tư Minh thiếu nền tảng chính trị bền vững. Lực lượng nòng cốt là quân U châu, phần lớn là người biên tái, khó giành được sự ủng hộ rộng rãi của tầng lớp sĩ tộc Trung Nguyên. Bản thân ông lại cai trị bằng kỷ luật sắt, nóng nảy và nghi kỵ. Ông yêu con thứ Sử Triều Thanh, có ý định phế trưởng lập thứ, khiến nội bộ gia tộc rạn nứt.

Năm 761, khi chiến sự còn giằng co, chỉ vì bất mãn và lo sợ bị phế truất, con trưởng là Sử Triều Nghĩa đã ra tay hành thích cha. Một phát tên giữa đêm đã chấm dứt sinh mệnh của vị Yên đế 59 tuổi, kết thúc ba năm trị vì. Cái chết ấy giống hệt An Lộc Sơn – người cũng bị chính con trai sát hại. Đại nghiệp mà họ dày công xây dựng rốt cuộc bị hủy từ bên trong.

Giả sử Sử Tư Minh không bị giết năm 761, liệu ông có thể lật đổ nhà Đường? Về quân sự, cơ hội không phải không có. Nhà Đường sau loạn đã suy yếu, triều chính rối ren, quyền lực phân tán vào tay các Tiết độ sứ. Nếu ông tiếp tục giữ vững Hà Bắc, đánh chiếm Thiểm Châu rồi uy hiếp Trường An, khả năng buộc triều đình phải dời đô hoặc thỏa hiệp là hoàn toàn khả dĩ.

Tuy nhiên, để thay thế nhà Đường và lập nên một triều đại huy hoàng cho dân tộc Đột Quyết lại là chuyện khác. Đại Yên thiếu một hệ thống hành chính hoàn chỉnh, thiếu tính chính danh trong mắt đại đa số sĩ phu Trung Nguyên. Lực lượng của ông dù thiện chiến nhưng chiến tranh kéo dài đã làm cạn kiệt nguồn lực. Hơn nữa, nội bộ gia tộc và tướng lĩnh thiếu sự đoàn kết. Ngay cả khi ông còn sống thêm vài năm, việc chuyển hóa một phong trào nổi dậy thành một triều đại ổn định đòi hỏi năng lực chính trị sâu rộng hơn những gì ông từng thể hiện.

Cái chết của Sử Tư Minh vì thế vừa là bước ngoặt, vừa là hệ quả tất yếu của một chính quyền xây dựng trên bạo lực và nghi kỵ. Nếu không bị con trai sát hại, ông có thể kéo dài chiến tranh, thậm chí gây thêm tổn thất nặng nề cho nhà Đường. Nhưng để tạo ra một triều đại huy hoàng cho người Đột Quyết trên đất Trung Nguyên, ông cần nhiều hơn tài cầm quân: cần chính danh, lòng người và một cơ cấu chính trị bền vững. Đó là những điều mà Đại Yên chưa bao giờ thực sự có.

Vietbf @ Sưu tầm