UAV Anka III của Thổ Nhĩ Kỳ - bước nhảy vọt từ vai trò trinh sát sang “nắm đấm tấn công”

[PinaColada]

Với thiết kế cánh bay tàng hình và khả năng tác chiến đa nhiệm, Anka III giúp Thổ Nhĩ Kỳ tiến xa trong lĩnh vực UAV chiến đấu cao cấp, có thể cạnh tranh toàn cầu.


Máy bay không người lái chiến đấu tàng hình Anka III của Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Wforum.
Ít ai có thể ngờ Thổ Nhĩ Kỳ – quốc gia cách đây 10 năm còn phải đi khắp nơi mua UAV trên thị trường quốc tế – nay đã trình làng mẫu máy bay chiến đấu không người lái tàng hình dạng cánh bay, sánh ngang các mẫu cao cấp của Mỹ, chính thức gõ cửa gia nhập “câu lạc bộ UAV tàng hình”.

Năm 2025, Turkish Aerospace Industries (TAI) đã hoàn tất nhiều vòng bay thử mẫu Anka III. Ngay từ khâu thiết kế, chiếc UAV tàng hình này đã hướng đến môi trường tác chiến đối kháng cường độ cao, hoàn toàn vượt khỏi khuôn khổ UAV trinh sát – tấn công hạng nhẹ trước đây như Bayraktar TB2 hay Anka-S, đồng thời cho thấy rõ tham vọng của Thổ Nhĩ Kỳ trong lĩnh vực máy bay không người lái.

Thiết kế cánh bay tàng hình – từ “đôi mắt” thành “nắm đấm”
Anka III từ bỏ cấu hình truyền thống thường thấy ở các mẫu UAV Thổ Nhĩ Kỳ, chuyển sang thiết kế cánh bay tương tự Northrop Grumman X-47B của Mỹ hay GJ-11 của Trung Quốc. Cấu trúc khí động học không có đuôi đứng giúp giảm diện tích phản xạ radar ngay từ nền tảng thiết kế; cửa hút gió đặt chìm phía trên thân máy bay giúp giảm tín hiệu hồng ngoại và radar xuống mức tối thiểu – yếu tố cốt lõi để đột phá các hệ thống phòng không tiên tiến.

Theo dữ liệu bay thử được công khai, Anka III có: Trọng lượng cất cánh tối đa hơn 7 tấn; tải trọng chiến đấu khoảng 1,2 tấn; một động cơ phản lực, trần bay khoảng 12.000 m; tốc độ cận âm cao (Mach 0,7, 787km/h), thời gian hoạt động liên tục 10 giờ,…

So với TB2 dùng động cơ cánh quạt và tải trọng chỉ vài chục kg, Anka III đánh dấu bước nhảy vọt từ vai trò “con mắt trinh sát” sang “nắm đấm tấn công”.

Anka III có thể mang theo tên lửa không đối đất, bom thông minh ML/MMT do Thổ Nhĩ Kỳ tự phát triển, tên lửa hành trình SOM-J nặng khoảng 455kg tấn công mục tiêu trên biển và mặt đất, được thiết kế với khả năng tàng hình rất tốt, ứng dụng nhiều tính năng mới như thay đổi mục tiêu trong khi bay; trong tương lai dự kiến có phiên bản khoang vũ khí trong thân để duy trì trạng thái “im lặng radar” khi thực hiện nhiệm vụ có nguy cơ cao. Nhờ năng lực đa nhiệm này, Anka III trở thành một trong số ít UAV tàng hình trên thế giới có thể đảm nhiệm đồng thời cả trinh sát, tấn công và chế áp phòng không.

Tác chiến mạng trung tâm và phối hợp người – máy
Ngay từ đầu, Anka III được thiết kế theo tư duy tác chiến lấy mạng làm trung tâm – bài học rút ra từ thực chiến của TB2 tại Libya và xung đột Nagorno-Karabakh giữa Azerbaijan và Armenia. Nếu TB2 nổi danh nhờ phối hợp đơn giản với hệ thống chỉ huy – trinh sát mặt đất, thì Anka III nâng cấp thành mô hình tác chiến phối hợp giữa máy bay có người lái và không người lái.

Nó có thể tự mình xâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương; phối hợp cùng tiêm kích tàng hình TFX (KAAN) mà Thổ Nhĩ Kỳ đang phát triển; thực hiện trinh sát tiền phương và chế áp phòng không thay cho phi công.


So sánh Anka III của Thổ Nhĩ Kỳ với X-47B của Mỹ đang phát triển. Ảnh: Zhihu.
Trong tác chiến kiểu “bầy đàn”, Anka III có thể đóng vai trò nút trung tâm, chia sẻ dữ liệu mục tiêu với UAV cỡ nhỏ, thực hiện tấn công bão hòa hoặc làm mồi nhử thu hút hỏa lực phòng không đối phương, mở đường cho đòn đánh tiếp theo.

Nhờ vai trò đa chức năng này, Anka III không còn là một nền tảng tác chiến đơn lẻ mà trở thành mắt xích linh hoạt trong toàn bộ hệ thống tác chiến trên không.

Từ phụ thuộc nhập khẩu đến tự chủ
Con đường phát triển UAV của Thổ Nhĩ Kỳ thực chất là kết quả của sức ép. Trước đây Thổ Nhĩ Kỳ phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu; các lệnh hạn chế và phong tỏa kỹ thuật từ phương Tây buộc nước này phải tự chủ nghiên cứu.

Thành công của Bayraktar TB2 là bước ngoặt quan trọng. Mẫu UAV chi phí thấp này chứng minh giá trị chiến đấu trong xung đột bất đối xứng, giúp Thổ Nhĩ Kỳ nắm bắt logic phát triển và nhu cầu chiến trường. Sau đó, UAV hạng nặng Bayraktar Akinci ra đời với tải trọng 1,5 tấn, tích hợp liên lạc vệ tinh và radar tiên tiến, lấp đầy khoảng trống giữa UAV chiến thuật và chiến lược.

Tuy nhiên, Akinci không có thiết kế tàng hình, nên khả năng sống sót giảm mạnh trước đối thủ có hệ thống phòng không hiện đại. Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại không còn là “sân chơi” của UAV hạng nhẹ trong môi trường ít đối kháng, sự xuất hiện của Anka III là điều tất yếu – Thổ Nhĩ Kỳ cần một mẫu UAV cao cấp đủ sức hoạt động trong môi trường tác chiến cường độ cao.

Ưu thế về chi phí và tính linh hoạt
So với Northrop Grumman X-47B của Mỹ hay GJ-11 của Trung Quốc, Anka III có ưu thế về chi phí và khả năng triển khai linh hoạt. X-47B là mẫu trình diễn công nghệ cho tàu sân bay Mỹ, nhưng chi phí cao và bảo trì phức tạp khiến nó không được sản xuất hàng loạt.

Ngược lại, Anka III ngay từ đầu đã tính đến kiểm soát chi phí và thiết kế module hóa. Máy bay có thể cất cánh từ sân bay thông thường, thích nghi đường băng ngắn, và dự kiến có phiên bản hải quân phối hợp cùng tàu tấn công đổ bộ của Thổ Nhĩ Kỳ.

Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu quốc phòng trong nước mà còn nhắm tới thị trường toàn cầu. Nhiều quốc gia muốn sở hữu UAV tàng hình cao cấp nhưng không đủ khả năng mua sản phẩm phương Tây hoặc tự phát triển. Anka III có thể lấp khoảng trống đó, giống như cách TB2 từng mở rộng thị phần nhờ chi phí thấp và dễ vận hành.

Hiện Anka III vẫn trong giai đoạn bay thử và hiện tồn tại một số thách thức gồm: Thứ nhất, động cơ phản lực vẫn phụ thuộc nhập khẩu, nếu bị phong tỏa công nghệ, việc sản xuất hàng loạt và nâng cấp sẽ bị ảnh hưởng.

Thứ hai, hiệu quả tàng hình cần được kiểm chứng thực chiến; thiết kế cánh bay chỉ là nền tảng, còn phụ thuộc vật liệu, lớp phủ và hệ thống tác chiến điện tử.

Thứ ba, độ tin cậy của hệ thống bay tự động trong môi trường nhiễu điện từ mạnh.

Thứ tư, việc xây dựng hệ thống tác chiến không người lái hoàn chỉnh (vệ tinh, liên kết dữ liệu, chỉ huy – kiểm soát) phức tạp hơn nhiều so với phát triển một nền tảng đơn lẻ.

Nói cách khác, Thổ Nhĩ Kỳ đã đi được bước đầu tiên vào “câu lạc bộ UAV tàng hình”, nhưng để thực sự đứng vững trong môi trường tác chiến cường độ cao, họ vẫn còn một chặng đường dài phía trước.

VietBF@ sưu tập