Pháp sẽ công bố tầm nhìn hạt nhân giữa lúc châu Âu bất an về cam kết của Mỹ

[Romano]

Châu Âu hiện có hai cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân là Pháp và Anh. Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và toàn cầu có nhiều biến động, đề xuất mở rộng năng lực răn đe hạt nhân của Pháp cho các đối tác châu Âu, được Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đưa ra vào năm 2020 từng không nhận được nhiều sự quan tâm nay đang thu hút sự chú ý trở lại.Tổng thống Pháp Emmanuel Macron dự kiến ngày 1/3 tới sẽ có bài phát biểu quan trọng về vấn đề này tại bán đảo Île Longue, nơi đặt căn cứ các tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo của Pháp.

Các quan chức Pháp không tiết lộ chi tiết trước bài phát biểu của ông Macron, tuy nhiên, theo giới chức Pháp, học thuyết hạt nhân của Paris vẫn dựa trên nguyên tắc duy trì lực lượng ở mức tối thiểu nhưng đủ tin cậy để răn đe. Mục tiêu không phải chạy đua vũ trang, mà bảo đảm khả năng gây ra “tổn thất không thể chấp nhận được” đối với bất kỳ đối thủ nào có ý định tấn công phủ đầu. Một nguyên tắc cốt lõi được tái khẳng định là: chỉ Tổng thống Pháp mới có quyền ra lệnh sử dụng vũ khí hạt nhân.

Hiện nay, phần lớn các nước châu Âu vẫn dựa vào Mỹ trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) để bảo đảm răn đe hạt nhân. Mỹ được cho là triển khai khoảng 100 bom hạt nhân tại một số quốc gia châu Âu theo cơ chế “chia sẻ hạt nhân”. Trong khi đó, Pháp sở hữu khoảng 290 đầu đạn hạt nhân, chi khoảng 5,6 tỷ euro mỗi năm để duy trì lực lượng này, kho vũ khí lớn thứ tư thế giới.

Dù vậy, Paris khẳng định không tìm cách thay thế vai trò của Mỹ hay cạnh tranh với NATO. Giới chức Pháp nhấn mạnh ngân sách cho lực lượng răn đe vẫn hoàn toàn do Pháp đảm trách nhằm bảo đảm quyền kiểm soát quốc gia tuyệt đối.

Một số quốc gia châu Âu, trong đó có Đức, đã bắt đầu thảo luận với Pháp về khả năng tăng cường hợp tác răn đe ở cấp độ châu Âu. Tuy nhiên, nhiều vấn đề vẫn đang được đặt ra, bao gồm cơ chế ra quyết định, chia sẻ chi phí, mức độ tin cậy của cam kết bảo vệ, cũng như nguy cơ làm suy giảm đầu tư cho năng lực quân sự thông thường.Các chuyên gia cũng lưu ý rằng, nếu châu Âu muốn mở rộng vai trò răn đe độc lập, lục địa này cần phát triển thêm năng lực tấn công tầm xa, điều hiện còn hạn chế. Trong khi đó, việc phát triển vũ khí hạt nhân chiến thuật được đánh giá là khó khả thi do những ràng buộc của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Giới quan sát nhận định, việc Pháp cập nhật học thuyết hạt nhân không chỉ mang ý nghĩa nội bộ mà còn gửi đi thông điệp chiến lược tới Nga, đồng thời phản ánh nỗ lực của châu Âu trong việc tìm kiếm sự chủ động hơn về an ninh. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu châu Âu có sẵn sàng và đủ nguồn lực để xây dựng một cấu trúc răn đe mang tính tự chủ hay không.