Những tác động tới kinh tế Nga sau 4 năm xung đột với Ukraine

[Romano]

Nền kinh tế Nga đã vượt qua được cú sốc ban đầu của cuộc chiến, nhưng các lệnh trừng phạt, tài sản bị đóng băng và đầu tư thất thoát tiếp tục gây áp lực lên tăng trưởng dài hạn.Theo hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ), cuộc chiến của Nga ở Ukraine bước sang năm thứ 5 với một thực tế ngày càng rõ ràng: thiệt hại lớn nhất mà Nga phải gánh chịu không nằm ở những vùng lãnh thổ bị tàn phá, mà ẩn sâu trong bảng cân đối kế toán, doanh thu bị mất và kho vũ khí cạn kiệt dần.

Cú sốc kinh tế và tăng trưởng bị kìm hãm

Ngay trong năm đầu tiên của cuộc chiến, nền kinh tế Nga hứng chịu cú sốc trực tiếp: GDP giảm 2,1% vào năm 2022, theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới. Tăng trưởng có phần phục hồi trong năm 2023 và 2024 nhờ các biện pháp kích thích tài chính và mở rộng sản xuất quốc phòng nhưng sự phục hồi này che giấu những căng thẳng mang tính cấu trúc sâu hơn.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính tổng sản lượng kinh tế bị mất so với dự báo trước xung đột vào khoảng 200–250 tỷ USD trong 4 năm. Các lệnh trừng phạt đã hạn chế nhập khẩu công nghệ, cắt đứt tiếp cận tài chính quốc tế và suy giảm đầu tư nước ngoài - những hệ quả được đánh giá sẽ tiếp tục kéo lùi năng suất và tăng trưởng dài hạn của Nga.

Một trong những tác động tài chính nặng nề nhất là việc các nước G7 đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga, làm hạn chế nghiêm trọng tính linh hoạt tài chính và khả năng chống chịu trước các áp lực bên ngoài kéo dài. Việc mất quyền tiếp cận thị trường vốn và các kênh vay vốn phương Tây càng làm thu hẹp thêm dư địa xoay xở của chính phủ Nga.

Dầu khí - trụ cột thu ngân sách liên bang của Nga - là lĩnh vực chịu tổn thất nặng nề. Theo báo cáo năm 2025 của Viện Kinh tế Kiev, tổng thiệt hại tích lũy đối với ngành dầu khí Nga kể từ năm 2022 ước tính lên tới 180 tỷ USD doanh thu bị mất, do lệnh cấm vận, các tuyến thương mại bị chuyển hướng và hạn chế về giá.

Để lách các lệnh trừng phạt và mức giá trần dầu mỏ, Nga đã xây dựng đội tàu chở dầu bí mật. Bloomberg đưa tin cuối năm 2025 rằng hơn 10 tỷ USD đã được chi vào việc mua sắm các tàu này. Phí bảo hiểm cao hơn và tình trạng kém hiệu quả trong hậu cần tiếp tục làm đội thêm chi phí xuất khẩu.

Theo ước tính cuối năm 2025 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), giá trị thay thế của trang thiết bị quân sự bị phá hủy trong 4 năm đầu giao tranh dao động từ 80 đến 120 tỷ USD. Con số này bao gồm hơn 3.000 xe tăng chiến đấu chủ lực, 6.000 xe bọc thép và khoảng 400 máy bay và trực thăng.

Một số tổn thất mang ý nghĩa biểu tượng lẫn tài chính: riêng vụ chìm tàu chiến Moskva năm 2022 gây thiệt hại khoảng 750 triệu USD; mỗi máy bay Sukhoi Su-34 hoặc Su-35 bị bắn hạ tương đương 40–50 triệu USD tổn thất.

Gánh nặng tái thiết

Ngoài tổn thất trước mắt, cuộc chiến còn tích lũy những chi phí dài hạn khổng lồ. Báo cáo đầu năm 2026 của Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) cho thấy Nga ngày càng phụ thuộc vào xe tăng dự bị từ thời Liên Xô. Việc thay thế chúng bằng các hệ thống hiện đại như T-90M hoặc T-14 Armata, theo tốc độ sản xuất thời bình, có thể tiêu tốn từ 150 đến 200 tỷ USD trong thập kỷ tới.

Trong nước, số liệu từ Bộ Xây dựng Nga cho thấy chỉ riêng việc cải tạo hệ thống sưởi ấm và cấp nước đô thị đã cần ít nhất 50 tỷ USD - một khoản đầu tư có nguy cơ bị trì hoãn vô thời hạn khi chi tiêu quốc phòng được ưu tiên hàng đầu.

Đáng chú ý, theo Ủy ban Điều tra Nga, tính đến tháng 11/2025, ít nhất 40 khu vực trong nước đã chịu ảnh hưởng từ các cuộc tấn công của Ukraine, gây thiệt hại khoảng 600 tỷ rúp, tương đương hơn 7,8 tỷ USD.

Tổng hợp toàn bộ các ước tính, từ GDP bị mất, tài sản bị đóng băng, doanh thu năng lượng thất thoát, chi phí hoạt động tăng cao do trừng phạt, thiếu hụt cơ sở hạ tầng đến tổn thất trang thiết bị quân sự, cho thấy tổng thiệt hại vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD.

Dù Moskva duy trì được ổn định kinh tế vĩ mô và thích nghi với các lệnh trừng phạt, gánh nặng tích lũy từ cuộc xung đột được đánh giá là một trong những tốn kém nhất trong lịch sử hậu Xô Viết của Nga. Quá trình phục hồi, nếu có, sẽ bị kìm hãm bởi việc tiếp cận vốn nước ngoài hạn chế, các kênh vay vốn bị thu hẹp và mức độ hội nhập giảm sút với thị trường châu Âu.