Trào lưu 'Chinamaxxing' ở Mỹ: Cú hích quyền lực mềm mới của Bắc Kinh

[Romano]

Từ TikTok đến thời trang đường phố, “Chinamaxxing” đang khiến một bộ phận giới trẻ Mỹ say mê văn hóa Trung Quốc. Trào lưu này được xem là tín hiệu mới cho sức hút quyền lực mềm của Bắc Kinh.Nếu bạn hay lướt mạng xã hội thời gian gần đây, chắc hẳn bạn đã chứng kiến trào lưu “Chinamaxxing” – với những video ghi lại cảnh những người trẻ Mỹ uống nước nóng, đi dép trong nhà, mặc chiếc áo khoác như thời Đường, theo phong cách truyền thống Trung Hoa.

Những nhà sáng tạo nội dung đùa rằng các thói quen này sẽ giúp bạn “trở thành người Trung Quốc”, phản ánh sự tò mò ngày càng tăng của phương Tây đối với văn hóa và thẩm mỹ Trung Quốc.Một TikToker chú thích video của mình: “Morning routine as a new Chinese baddie” (Thói quen buổi sáng của một ‘gái Trung Quốc’ mới), trong đó anh thực hiện các bài tập dưỡng sinh truyền thống. Một video khác - đạt hơn 2,4 triệu lượt xem - cho thấy người sáng tạo nội dung đun táo làm trà trái cây, được giới thiệu là “bài thuốc cổ” tốt cho đường ruột.

Chúng ta từng chứng kiến làn sóng văn hóa châu Á vươn ra toàn cầu: K-drama, K-pop, K-beauty của Hàn Quốc; du lịch và hình ảnh Nhật Bản với đường phố sạch sẽ, tàu cao tốc hiện đại. Giờ đây, dường như đến lượt Trung Quốc.

Theo Tianyu Fang, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Harvard, trong thời gian dài người ta cho rằng Trung Quốc không có nhiều “quyền lực mềm” như Hàn Quốc hay Nhật Bản. Nhưng vài tháng gần đây, điều đó đang thay đổi - từ game, phim ảnh Trung Quốc đến những món đồ nhỏ như Labubu, tất cả đang góp phần định hình lại trí tưởng tượng văn hóa về Trung Quốc ở Mỹ và phương Tây.

Tuy nhiên, làn sóng này khác biệt ở chỗ: Hàn Quốc và Nhật Bản là đồng minh dân chủ của Mỹ, trong khi Trung Quốc là một quốc gia khác về thể chế chính trị và đối thủ chiến lược lớn của Washington.

Sự thay đổi này cũng phản ánh biến chuyển trong tâm lý công chúng Mỹ. Chỉ vài năm trước, đại dịch Covid-19 làm bùng phát làn sóng thù ghét người gốc Á. Căng thẳng thương mại và địa chính trị cũng làm gia tăng tâm lý bài Trung.rong bối cảnh đó, việc một bộ phận Gen Z Mỹ giờ đây hào hứng “trở thành người Trung Quốc” dường như là một cú quay ngoắt 180 độ.

Theo các chuyên gia, trào lưu này cho thấy những bất mãn sâu xa trong xã hội Mỹ – từ bất ổn chính trị, bạo lực súng đạn, chính sách siết nhập cư đến căng thẳng sắc tộc. Hình ảnh hào nhoáng của “giấc mơ Mỹ” phần nào phai nhạt, khiến giới trẻ tò mò về cuộc sống ở nơi khác.

Bên cạnh đó là yếu tố “tiếp xúc”. Mặc dù các sản phẩm của Trung Quốc từ lâu đã có mặt khắp nơi trên thế giới, nhưng ngày càng nhiều người Mỹ nhận thấy sự thống trị của Bắc Kinh trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong thế giới công nghệ đầy cạnh tranh.

Và ngày càng nhiều người nhận thấy điều đó đang định nghĩa lại hình ảnh về sự "ngầu" của họ.

Mỹ có đánh mất “chất ngầu”?

Đây không phải lần đầu Trung Quốc thu hút sự tò mò từ phương Tây. Những năm 2000, khi Trung Quốc mở cửa mạnh mẽ hơn, số người học tiếng Trung và du lịch, nhập cư giữa hai nước tăng vọt. Khi ấy, động lực chủ yếu là kinh tế.

Thập kỷ qua, Trung Quốc trở nên tự chủ hơn và khép kín hơn, đặc biệt trong thời kỳ Covid. Quan hệ Mỹ - Trung xấu đi khi Trung Quốc ngày càng tập trung quyền lực dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình.

Nhưng hiện nay, sự hấp dẫn dường như không chỉ đến từ tiền bạc, mà còn từ yếu tố “ngầu”.Việc Trung Quốc mở cửa hậu Covid, nới lỏng thị thực và khuyến khích du lịch, cùng với làn sóng người Mỹ chuyển sang nền tảng Xiaohongshu (RedNote) khi TikTok bị đe dọa cấm, đã tạo ra sự giao thoa chưa từng có giữa hai cộng đồng mạng vốn tách biệt.

Trong khi đó, hình ảnh nước Mỹ trên trường quốc tế có dấu hiệu suy giảm. Chính sách nhập cư cứng rắn khiến sinh viên quốc tế chọn quốc gia khác; cắt giảm ngân sách nghiên cứu khiến nhà khoa học chuyển sang Trung Quốc; người Canada tẩy chay hàng Mỹ vì chiến tranh thương mại; và chính người Mỹ cũng rời bỏ đất nước.

Những video về đường chân trời ấn tượng của Trùng Khánh hay Thượng Hải - với nhà chọc trời rực ánh đèn, hệ thống giao thông ngoạn mục, đường phố sạch sẽ, mức tội phạm thấp - lan truyền mạnh mẽ trên mạng. Các clip về xe điện, năng lượng xanh và công nghệ tương lai cũng thu hút lượng xem lớn.

Dĩ nhiên, sự lãng mạn hóa này có phần đơn giản hóa thực tế. Giá nhà ở Trung Quốc thấp hơn Mỹ nhưng thu nhập trung bình cũng thấp hơn đáng kể. Cuộc sống tại Trung Quốc vẫn có nhiều thách thức. Tuy vậy, trên mạng xã hội, những hình ảnh ấy tạo nên sự đối lập hấp dẫn với cơ sở hạ tầng xuống cấp và chi phí sinh hoạt cao ở Mỹ.

Theo chuyên gia Fang, xu hướng này “nói nhiều hơn về cảm xúc của người Mỹ đối với nước Mỹ, hơn là cảm xúc của họ đối với Trung Quốc”.

Tương lai có phải là Trung Quốc?

Với lịch sử bài Trung lâu dài ở Mỹ và căng thẳng địa chính trị hiện nay, khó nói “Chinamaxxing” sẽ tồn tại bao lâu hay liệu nó có báo hiệu một tương lai ngày càng “Trung Quốc hóa”.

Trong nhiều năm, Bắc Kinh đã mở rộng quyền lực mềm và cứng ở châu Phi, Mỹ Latin, Đông Nam Á và các đảo Thái Bình Dương. Ở nhiều quốc gia, xe điện Trung Quốc, điện thoại Huawei hay Xiaomi rất phổ biến, nhưng lại ít thấy ở Mỹ do rào cản chính sách.

Nhiều người Mỹ dần nhận ra rằng Trung Quốc sản xuất những sản phẩm “khá tốt”, nhưng có độ trễ vì chúng không được phép phổ biến rộng rãi tại Mỹ.

Ngay cả một số đồng minh thân cận của Mỹ cũng tăng cường tiếp xúc với Bắc Kinh trong bối cảnh chính sách đối ngoại khó đoán của Washington.

Tuy nhiên, văn hóa mạng thay đổi rất nhanh. Với đa số người dùng, “Chinamaxxing” mang tính hài hước, mỉa mai nhiều hơn là nghiêm túc. Xu hướng này cũng vấp phải chỉ trích từ một số người trong cộng đồng Hoa kiều, cho rằng đó là tình trạng 'chiếm dụng văn hóa".

Dẫu vậy, trong khoảnh khắc ngắn ngủi, những trào lưu như thế có thể trở thành cây cầu kỹ thuật số giữa hai nền văn hóa thường bị chia rẽ bởi chính trị.