Saudi Arabia có thể được làm giàu uranium theo thỏa thuận hạt nhân với Mỹ, làm dấy lên lo ngại phổ biến vũ khí

[nguoiduatinabc]

Saudi Arabia có thể sớm phát triển năng lực làm giàu uranium trong lãnh thổ của mình theo một thỏa thuận hạt nhân đang được đàm phán với Mỹ, theo các tài liệu trình Quốc hội và nhận định của giới kiểm soát vũ khí. Thông tin này làm gia tăng lo ngại về phổ biến vũ khí hạt nhân trong bối cảnh căng thẳng hạt nhân giữa Iran và Washington.

Cả Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Joe Biden trước đây đều từng tìm cách đạt được một thỏa thuận hạt nhân dân sự với Riyadh, nhằm chia sẻ công nghệ hạt nhân Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia không phổ biến vũ khí cảnh báo rằng việc Saudi Arabia vận hành máy ly tâm làm giàu uranium có thể mở đường cho một chương trình vũ khí trong tương lai, đặc biệt khi Thái tử Mohammed bin Salman từng tuyên bố Riyadh sẽ phát triển bom hạt nhân nếu Iran làm điều đó.

Tài liệu được hãng AP tiếp cận cho thấy chính quyền Trump đặt mục tiêu ký tới 20 thỏa thuận kinh doanh hạt nhân với nhiều quốc gia, trong đó có Saudi Arabia; riêng thỏa thuận với Riyadh có thể trị giá hàng tỷ USD. Dự thảo nêu rằng thỏa thuận này sẽ phục vụ lợi ích an ninh quốc gia Mỹ và giúp Washington cạnh tranh với các nước xuất khẩu công nghệ điện hạt nhân như Trung Quốc, Pháp, Nga và Hàn Quốc.

Theo dự thảo, hai bên sẽ ký các thỏa thuận bảo đảm với International Atomic Energy Agency (IAEA) — cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc, bao gồm giám sát các lĩnh vực nhạy cảm nhất như làm giàu uranium, chế tạo nhiên liệu và tái xử lý. IAEA có trụ sở tại Vienna, chịu trách nhiệm thúc đẩy sử dụng hạt nhân vì mục đích hòa bình và thanh sát nhằm ngăn chặn chương trình vũ khí bí mật.



Bà Kelsey Davenport của Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí (Arms Control Association) cảnh báo rằng khi các cơ chế bảo đảm song phương có hiệu lực, Saudi Arabia có thể sẽ có con đường tiếp cận công nghệ hoặc kiến thức về làm giàu uranium — ngay cả khi có các hạn chế kỹ thuật đi kèm. Dù làm giàu uranium không đồng nghĩa tự động với chế tạo bom (vì còn nhiều bước kỹ thuật khác), năng lực này vẫn mở ra khả năng “vũ khí hóa”, tương tự những lo ngại phương Tây từng nêu về chương trình của Iran.

Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) trước đây đã ký “thỏa thuận 123” với Mỹ để xây dựng nhà máy điện hạt nhân Barakah, nhưng cam kết không theo đuổi làm giàu uranium — một mô hình được coi là “tiêu chuẩn vàng” về không phổ biến vũ khí.

Diễn biến này xảy ra trong lúc ông Trump gia tăng sức ép quân sự lên Iran nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mới về hạt nhân. Iran khẳng định chương trình của họ vì mục đích hòa bình, nhưng phương Tây và IAEA cho rằng Tehran từng có chương trình quân sự có tổ chức trước năm 2003, và hiện đã làm giàu uranium tới mức 60%, gần ngưỡng 90% dùng cho vũ khí, khiến căng thẳng trong khu vực tiếp tục leo thang.