Châu Âu tuyệt vọng vì dùng mọi cách suốt 4 năm vẫn không thể chia rẽ Nga - Trung Quốc

[therealrtz]

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine 24/2/2022, các nhà hoạch định chính sách phương Tây đã tranh luận liệu sức ép ngoại giao và các gói trừng phạt có đủ sức buộc Trung Quốc hạn chế hỗ trợ Moscow hay không. Tuy nhiên, khi cuộc chiến bước sang năm thứ năm, sự ủng hộ của Bắc Kinh đối với Nga không những không suy giảm mà còn sâu rộng hơn.

Theo các quan chức cấp cao châu Âu trao đổi với RFE/RL, Trung Quốc đang cung cấp cho Nga “phao cứu sinh” kinh tế quan trọng thông qua việc mua năng lượng, cung cấp khoáng sản thiết yếu phục vụ sản xuất drone, cùng dòng chảy ổn định các mặt hàng lưỡng dụng như vi điện tử và thiết bị công nghiệp.

Giới chức và chuyên gia nhận định, Trung Quốc chưa cung cấp viện trợ quân sự trực tiếp cho Nga, nhưng đã mở rộng đáng kể hợp tác kinh tế, công nghệ và ngoại giao với Moscow. Quan hệ này nhiều khả năng còn tăng tốc trong năm nay, khiến nỗ lực của các chính phủ châu Âu nhằm gây ảnh hưởng tới Bắc Kinh ngày càng khó khăn.

Theo bà Eva Seiwert, chuyên gia cao cấp tại viện nghiên cứu MERICS (Berlin), ban đầu Bắc Kinh lo ngại hệ lụy kinh tế từ chiến tranh, nhưng dường như sau đó dần nhận thấy xung đột lại có lợi khi khiến châu Âu tập trung vào Ukraine thay vì châu Á.

“Trung Quốc không e ngại hậu quả nghiêm trọng vì thực tế chưa có hậu quả lớn nào”, bà Seiwert nói, đồng thời cho rằng Bắc Kinh tin châu Âu khó có thể áp đặt trừng phạt toàn diện.
Trung Quốc, Nga tìm cách né trừng phạt phương Tây

Từ tháng 2/2022, Brussels đã đưa nhiều công ty Trung Quốc vào danh sách đen với cáo buộc họ liên quan đến chuỗi cung ứng hoặc dòng tài chính phục vụ nỗ lực chiến tranh của Nga. Gói trừng phạt thứ 20 của EU – dự kiến công bố đúng dịp 4 năm chiến sự – được cho là sẽ bổ sung thêm thực thể Trung Quốc.

Tuy vậy, các biện pháp này chưa đủ để ngăn chặn dòng hỗ trợ. Khi Ấn Độ – khách hàng lớn của dầu Nga – gần đây cắt giảm nhập khẩu, Bắc Kinh đã lấp vào khoảng trống. Theo dữ liệu của Kpler, lượng dầu Nga xuất sang Trung Quốc đạt mức cao kỷ lục trong tháng 2 sau ba tháng tăng liên tiếp.

Ông Benjamin Schmitt, chuyên gia tại Đại học Pennsylvania, cho rằng việc thực thi trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu công nghệ “không theo kịp mục tiêu chính sách đề ra”, tạo ra khoảng cách lớn giữa tuyên bố và hiệu quả thực tế.

Hiện Trung Quốc chiếm hơn 40% tổng xuất khẩu dầu của Nga và trở thành nhà cung cấp chính các mặt hàng lưỡng dụng ưu tiên cao. Kể từ khi chiến tranh nổ ra, Chủ tịch Tập Cận Bình đã gặp hoặc điện đàm với Tổng thống Vladimir Putin 19 lần, góp phần làm dịu áp lực ngoại giao quốc tế nhằm vào Moscow.

Hai nước cũng tìm cách né trừng phạt phương Tây bằng việc chuyển giao thương mại sang đồng ruble và nhân dân tệ; phía Nga cho biết 99% thương mại song phương năm 2025 sử dụng hai đồng tiền này.

Trong khi đó, EU vẫn tránh các lệnh trừng phạt theo ngành quy mô lớn do quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc. Kim ngạch thương mại EU-Trung Quốc đạt khoảng 785 tỷ USD năm 2024 – con số khiến các lãnh đạo châu Âu phải cân nhắc giữa bảo vệ kinh tế và “tự bắn vào chân mình” nếu siết Bắc Kinh mạnh tay hơn.
Thế tiến thoái lưỡng nan của châu Âu

Nhiều quan chức châu Âu cho rằng chỉ bằng cách duy trì tiếp xúc với ông Tập, họ mới có hy vọng tác động tới lập trường an ninh của Trung Quốc. Ngoại trưởng Bồ Đào Nha Paulo Rangel nói các cuộc đối thoại với Ngoại trưởng Vương Nghị và lãnh đạo Trung Quốc luôn kèm thông điệp kỳ vọng Bắc Kinh sử dụng ảnh hưởng của mình.

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Washington, các nhà lãnh đạo châu Âu gần đây tăng cường tiếp xúc với Trung Quốc: Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thăm Bắc Kinh cuối năm 2025, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng có kế hoạch tương tự. Tổng thống Mỹ Donald Trump được dự báo sẽ gặp ông Tập vào tháng 4.

Tại Hội nghị An ninh Munich ngày 14/2, ông Vương Nghị khẳng định Trung Quốc không phải bên trực tiếp tham chiến và “không có tiếng nói cuối cùng” trong dàn xếp chính trị, nhưng sẽ “ủng hộ đầy đủ tiến trình hòa bình theo cách riêng”.

Theo ông Gunnar Wiegand, cựu quan chức cấp cao EU, Trung Quốc không muốn Nga thất bại hoàn toàn, nhưng cũng không muốn một nước Nga chiến thắng áp đảo sát cạnh mình. Vì thế, Bắc Kinh duy trì liên kết với Ukraine, đồng thời nhấn mạnh ủng hộ toàn vẹn lãnh thổ nước này.

Một chuyên gia Ukraine nhận định: “Trung Quốc không cứu Nga, nhưng cũng không cứu Ukraine. Đó là dạng trung lập chiến lược kiểu Trung Quốc.”

Khi chiến sự bước sang năm thứ năm, châu Âu ngày càng phải đối diện thực tế rằng ảnh hưởng của mình với Bắc Kinh có giới hạn – trong khi trục Nga–Trung tiếp tục là biến số lớn định hình tương lai cuộc chiến.