Tehran trước ngã rẽ sinh tử: Canh bạc chiến tranh không còn là điều tồi tệ nhất với Iran?

[therealrtz]

Thay vì xem chiến tranh là thảm họa, một số nhà phân tích nhận định, giới lãnh đạo Iran có thể đang xem xung đột là một “canh bạc sinh tồn” mà họ sẵn sàng chấp nhận, khi mọi thỏa hiệp tiềm ẩn rủi ro khiến Tehran tậm chí suy yếu hơn.

Khi các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ diễn ra tại Geneva, bầu không khí tại Tehran lại cho thấy một tâm thế hoàn toàn khác. Ngày 17/2, giữa lúc phái đoàn đàm phán Iran đang thương lượng ở châu Âu, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei phát đi thông điệp cứng rắn: “Nguy hiểm hơn tàu sân bay là vũ khí có thể nhấn chìm nó xuống đáy biển”.

Phát biểu này không chỉ là lời răn đe quân sự, mà còn phản ánh một chuyển dịch tư duy: giới lãnh đạo Iran dường như đang chuẩn bị dư luận cho khả năng đối đầu quyết liệt, thay vì một thỏa thuận hòa giải, theo Iranintl.
Kỳ vọng hòa bình phai nhạt

So với các vòng đàm phán trước đây, khi chính quyền Iran thường tuyên bố “tìm kiếm hòa bình nhưng sẵn sàng cho chiến tranh”, hiện nay kỳ vọng đạt được thỏa thuận dường như đã suy giảm rõ rệt.

Các quan chức vẫn nói rằng đàm phán nhằm kiểm soát leo thang và tránh xung đột khu vực ngoài tầm kiểm soát. Tuy nhiên, truyền thông thân chính quyền lại thúc đẩy một câu chuyện song song: chiến tranh không chỉ khả dĩ mà còn có thể mang lại lợi thế chiến lược.

Một số bình luận tập trung vào khả năng sẵn sàng quân sự, từ bố trí lực lượng đến triển khai tên lửa. Những tiếng nói khác diễn giải tình thế theo lăng kính tôn giáo, nhấn mạnh rằng “thiên ý” sẽ dẫn dắt Iran đến chiến thắng. Trong cách nhìn này, thỏa hiệp không phải là ngoại giao thực dụng mà là sự đầu hàng chiến lược.

So sánh thường được viện dẫn là Libya. Theo lập luận này, việc cố lãnh đạo Muammar Gaddafi từ bỏ chương trình vũ khí đã mở đường cho can thiệp nước ngoài, làm suy yếu nội bộ và cuối cùng dẫn tới sụp đổ. Vì thế, một thỏa thuận với những điều khoản nhượng bộ bất lợi bị xem như khởi đầu của kết cục. Ngược lại, chiến tranh – nếu được kiểm soát – có thể tái thiết lập thế răn đe và củng cố tính chính danh.
Chiến tranh như “sứ mệnh” và phép thử

Trong những năm gần đây, ngôn ngữ chính trị của Cộng hòa Hồi giáo ngày càng đậm màu sắc ý thức hệ và tôn giáo. Đối đầu dù phải trả giá đắt, không chỉ được xem là vấn đề địa chính trị, mà còn được mô tả như phép thử của đức tin.

Giới quân sự cũng chuyển từ giọng điệu răn đe sang khẳng định sẵn sàng chiến thắng. Những yếu kém cấu trúc hay căng thẳng xã hội không còn được nhìn như điểm yếu chí tử, mà là thử thách cần vượt qua
“Cái bẫy sinh tồn”

Bên dưới những lớp ngôn từ là một tính toán chiến lược. Từ góc nhìn của giới lãnh đạo Iran, thỏa hiệp với Mỹ được cho là tiềm ẩn rủi ro sinh tử. Một thỏa thuận có thể buộc Iran hạn chế chương trình tên lửa, hạt nhân hoặc vai trò khu vực – những trụ cột được xem là nền tảng bảo đảm an ninh và sự tồn tại của chế độ.

Nghịch lý là, chiến tranh đôi khi lại được nhìn nhận ít nguy hiểm hơn. Những người ủng hộ quan điểm này viện dẫn các tiền lệ trước đây, cho rằng xung đột bên ngoài không dẫn tới sụp đổ hệ thống hay sự nổi dậy trên diện rộng, mà thậm chí còn tăng cường đoàn kết nội bộ.

Điều đó không có nghĩa là Tehran chủ động tìm kiếm chiến tranh. Nưn rõ ràng họ sẵn sàng cho điều đó vì cho rằng, chỉ đối đầu mới giữ lại khả năng phục hồi chiến lược. Học thuyết quân sự Iran cũng nhấn mạnh chiến tranh bất đối xứng và mở rộng xung đột ra ngoài biên giới để gây tổn thất cho đối phương, buộc họ phải quay lại bàn đàm phán trong thế bất lợi hơn.

Nghịch lý lớn nhất là đây: đàm phán nhằm ngăn chiến tranh. Nhưng chính những nhượng bộ có thể phát sinh từ đàm phán lại bị xem là đe dọa nghiêm trọng hơn cả chiến tranh đối với sự tồn tại của hệ thống. Trong bối cảnh đó, với một bộ phận trong giới cầm quyền Iran, chiến tranh không còn là viễn cảnh tồi tệ nhất – mà có thể trở thành bước ngoặt mà họ tin rằng họ có thể kiểm soát, Iranintl bình luận.