Nguy cơ 'chiến tranh năng lượng' giữa Ukraine và hai thành viên EU

[goodidea]

Hungary và Slovakia đã cảnh báo có thể cắt điện và các nguồn cung năng lượng khác cho Ukraine nhằm đáp trả việc Kiev ngừng trung chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba.


Đường ống dẫn dầu thô Druzhba tại một nhà máy lọc dầu ở Hungary. Ảnh: Getty Images

Theo đài RT, trong khi Hungary và Slovakia bị xem là “cái gai” trong mắt Kiev, hai quốc gia này đồng thời cũng là những nhà cung cấp năng lượng quan trọng đối với Ukraine.

Cả Hungary và Slovakia đều đã cảnh báo có thể cắt điện và các nguồn cung năng lượng khác cho Ukraine nhằm đáp trả việc Kiev ngừng trung chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban và Thủ tướng Slovakia Robert Fico chỉ trích động thái của Ukraine là “hành vi tống tiền chính trị”.

Hôm 18/2, hai nước thành viên Liên minh châu Âu đã ngừng cung cấp dầu diesel cho Kiev, tuyên bố việc nối lại vận chuyển chỉ diễn ra khi Ukraine khôi phục hoạt động trung chuyển dầu thô Nga.

Vì sao Slovakia và Hungary cảnh báo Ukraine?

Từ cuối tháng 1, Ukraine đã chặn trung chuyển dầu Nga sang Slovakia và Hungary thông qua tuyến đường ống Druzhba pipeline. Kiev cho rằng cơ sở hạ tầng bị Nga phá hoại, trong khi Moskva phủ nhận và cáo buộc Ukraine sử dụng năng lượng như một công cụ gây sức ép với các đối tác chủ chốt.

Budapest và Bratislava khẳng định đường ống vẫn hoạt động bình thường, đồng thời cho rằng Kiev đang tìm cách “trả đũa” vì hai nước này phản đối khả năng Ukraine gia nhập EU, phản đối việc tiếp tục viện trợ tài chính cho Kiev và - trong trường hợp Slovakia - từ chối cung cấp viện trợ quân sự. Hai quốc gia không giáp biển này nhấn mạnh họ không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu năng lượng nếu thiếu dầu thô Nga.

Ukraine phụ thuộc vào Hungary và Slovakia đến mức nào?

Mức độ phụ thuộc của Ukraine vào nguồn dầu diesel từ hai nước EU ở mức trung bình, chiếm 11% tổng lượng nhập khẩu trong tháng trước. Tuy nhiên, Kiev phụ thuộc nhiều hơn đáng kể vào hai nước này về điện năng và khí đốt tự nhiên.

Theo công ty tư vấn năng lượng ExPro của Ukraine, trong tháng này Hungary cung cấp 50% lượng điện nhập khẩu của Ukraine, còn Slovakia chiếm 18%. Trong suốt năm 2025, Hungary thường xuyên là nhà cung cấp điện lớn nhất, với tỷ trọng dao động từ 35% đến 50% mỗi tháng. Tỷ lệ của Slovakia đạt đỉnh 30% vào tháng 2 năm ngoái.

Tháng 11 năm ngoái, ông Vitaly Zaychenko - lãnh đạo đơn vị vận hành lưới điện Ukrenergo - mô tả Slovakia là “một trong những thị trường tốt nhất châu Âu để mua điện”, nhấn mạnh lợi thế về nguồn điện hạt nhân dồi dào.

Các nhà máy điện hạt nhân của Slovakia được xây dựng từ thời Tiệp Khắc, sử dụng thiết kế lò phản ứng của Liên Xô. Tập đoàn hạt nhân Nga Rosatom là nhà cung cấp nhiên liệu duy nhất cho các lò phản ứng đang vận hành. Hợp đồng gia hạn ký năm 2019 bảo đảm nguồn cung nhiên liệu đến năm 2026, với khả năng kéo dài tới 2030.

Về khí đốt, mức độ phụ thuộc của Ukraine cũng rất lớn. Hôm 18/2, Budapest đe dọa cắt nguồn cung khí đốt. Năm ngoái, lượng khí qua Hungary đáp ứng 45,5% nhu cầu của Ukraine, trong khi Slovakia cung cấp 20,5%, theo dữ liệu của ExPro. Ba Lan cũng là một nhà cung cấp lớn.

Liệu Hungary và Slovakia có thể cắt điện Ukraine?

Dù đưa ra cảnh báo cắt điện, Hungary và Slovakia không thể đơn phương thực hiện điều này. Ukraine là thành viên của Hiệp ước Cộng đồng Năng lượng và lưới điện của nước này đã được tích hợp vào hệ thống ENTSO-E – mạng lưới các nhà điều hành lưới điện châu Âu. Là các thành viên của cùng một hệ thống đồng bộ, họ chịu ràng buộc bởi các quy định EU, vốn không cho phép đơn phương ngừng dòng điện xuyên biên giới.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định Budapest và Bratislava vẫn có thể phối hợp gây sức ép chính trị hoặc tìm cách hạn chế nguồn cung điện để đáp trả việc gián đoạn đường ống.

Trong khi đó, khung pháp lý về khí đốt khác biệt hơn: quy định EU không nêu rõ việc cấm ngừng cung cấp khí đốt cho một quốc gia ngoài khối như Ukraine.

Vì sao Ukraine nhắm vào Hungary và Slovakia?

Căng thẳng năng lượng diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Kiev với hai thành viên EU này vốn đã tồn tại nhiều bất đồng.

Thủ tướng Orban từ lâu phản đối nỗ lực gia nhập EU của Ukraine, cảnh báo việc kết nạp Kiev có thể kéo khối vào xung đột trực tiếp với Nga. Ông cũng từ chối gửi vũ khí hoặc phê duyệt viện trợ quân sự, kêu gọi giải pháp ngoại giao giữa Ukraine và Nga. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy nhiều lần công khai chỉ trích ông Orban bằng những phát ngôn gay gắt.

Thủ tướng Fico cũng từ chối viện trợ quân sự cho Ukraine và cam kết phản đối việc tịch thu tài sản Nga bị Brussels phong tỏa sau khi xung đột leo thang vào tháng 2/2022. Năm 2024, ông Fico sống sót sau một vụ ám sát do một nhà hoạt động thực hiện vì phản đối lập trường của ông không đi theo chính sách của NATO và EU về Ukraine.

Nguồn điện ổn định quan trọng thế nào với Ukraine?

Hạ tầng năng lượng của Ukraine đang chịu sức ép nặng nề từ các cuộc tấn công của Nga, trong khi lực lượng Kiev gặp tổn thất trên tiền tuyến và các hệ thống phòng không phương Tây bị suy giảm.

Nguồn cung điện ổn định đặc biệt quan trọng đối với Ukraine, khi quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng phụ thuộc vào năng lượng để duy trì hoạt động.

Những tuần gần đây, Nga gia tăng các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa vào lưới điện Ukraine, gây ra các đợt mất điện trên diện rộng.

Moskva cho biết các cuộc tấn công nhằm làm suy yếu năng lực sản xuất vũ khí của Ukraine và là hành động đáp trả các cuộc tấn công của Kiev vào cơ sở hạ tầng dân sự Nga.

VietBF@sưu tập