"Hầm tận thế" mở cửa: Việt Nam đã gửi gì?

[Cupcake01]

Việt Nam gửi 1.000 giống lúa

Theo Crop Trust, tháng 6/2025, 14 ngân hàng gen trên thế giới đã gửi hơn 11.200 mẫu hạt giống đến Kho Lưu trữ Hạt giống Toàn cầu Svalbard, thường được gọi là hầm tận thế.

Nằm sâu trong lớp băng vĩnh cửu ở Bắc Cực, thuộc quần đảo Svalbard của Na Uy, kho lưu trữ này là cơ sở sao lưu an toàn lớn nhất thế giới dành cho sự đa dạng cây trồng. Hiện nơi đây bảo vệ hơn 1,3 triệu mẫu hạt giống từ khắp toàn cầu.

Đây là đợt gửi giống thứ 67, bao gồm các loại rau và cây trồng truyền thống không chỉ quan trọng đối với dinh dưỡng và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, mà còn góp phần duy trì bản sắc văn hóa.

Trong số các giống mới có tía tô và đậu đỏ của Hàn Quốc; các giống bắp cải và rau bina truyền thống của Hà Lan; cùng ngũ cốc cổ fonio và dưa lưới của Benin.

Là một trong những đơn vị gửi mẫu lần đầu, Đại học Cần Thơ (Việt Nam) đã gửi 1.000 giống lúa được lựa chọn nhằm phản ánh hoạt động canh tác tại Đồng bằng sông Cửu Long. Các mẫu gồm cả giống cải tiến và giống địa phương truyền thống.

“Những bổ sung này mang đến một cái nhìn tổng quan khác về sự đa dạng phong phú hiện đang được lưu giữ trong Kho Lưu trữ Hạt giống”, ông Stefan Schmitz, Giám đốc điều hành Crop Trust, cho biết. Ông nói thêm rằng chúng phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa di sản văn hóa và sự tồn tại của các giống cây trồng thường bị bỏ qua nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai ngành lương thực.

Tổng cộng 31 thùng hạt giống đã được các ngân hàng gen từ Áo, Benin, Kenya, Lebanon, Hà Lan, Philippines, Ba Lan, Slovakia, Hàn Quốc, Thụy Điển, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Việt Nam và Zambia gửi đến.

“Giá trị của những hạt giống này là vô cùng to lớn”, bà Hanne-Berit Brekken, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Thực phẩm Na Uy, nhận định. “Chúng sẽ hỗ trợ các nhà khoa học, nhà lai tạo giống và nông dân trong việc chuẩn bị hệ thống lương thực của chúng ta để đối phó với cả những thách thức tự nhiên và do con người gây ra.”
"Hầm tận thế" của nhân loại

Được thành lập năm 2008, Kho Lưu trữ Hạt giống Toàn cầu Svalbard nhằm bảo vệ sự đa dạng di truyền của các loại cây lương thực trước các mối đe dọa như chiến tranh, biến đổi khí hậu và thiên tai.

Với khả năng lưu trữ tới 4,5 triệu giống cây trồng khác nhau, cơ sở này đóng vai trò như một “chính sách bảo hiểm” toàn cầu cho nông nghiệp, lưu giữ các bản sao từ các ngân hàng gen trên thế giới, cũng như những giống mới chưa được thu thập.

Ý tưởng xây dựng một cơ sở lưu trữ an ninh toàn cầu tại Svalbard để bảo quản bản sao hạt giống từ các ngân hàng gen đã được thảo luận từ những năm 1980.

Theo seedvault.no, kho lưu trữ được khoét sâu vào đá nguyên khối và khánh thành ngày 26/2/2008. Khu vực lưu trữ nằm sâu hơn 100 mét bên trong núi, dưới lớp đá dày 40–60 mét.

Lối vào là một công trình bê tông đơn giản nhưng đã trở thành biểu tượng toàn cầu, một phần nhờ tác phẩm nghệ thuật sợi quang phát sáng “Vĩnh cửu” do nghệ sĩ Na Uy Dyveke Sanne sáng tạo và trang trí tại đây. Nhiều du khách đến Svalbard thường ghé cổng vào để chụp ảnh và ghi dấu chuyến thăm.

Ngọn núi có tầng đất đóng băng vĩnh cửu với nhiệt độ ổn định từ -3 đến -4°C. Bên trong, khu vực lưu trữ được trang bị hệ thống làm mát bổ sung, duy trì nhiệt độ bảo quản ở -18°C. Điện được cung cấp từ nhà máy điện công cộng tại Longyearbyen, đồng thời có máy phát điện dự phòng trong trường hợp mất điện.

Kho gồm ba buồng lưu trữ, mỗi buồng có diện tích đáy khoảng 9,5 x 27 mét và có thể chứa khoảng 1,5 triệu mẫu hạt giống, nâng tổng sức chứa lên 4,5 triệu mẫu. Hiện mới chỉ một buồng đang được sử dụng, được làm lạnh đến -18°C và lắp đặt kệ chứa hộp hạt giống. Khi buồng này đạt công suất tối đa, buồng thứ hai sẽ được chuẩn bị và làm lạnh để đưa vào sử dụng.