Loài ngựa có thể ngửi thấy “mùi sợ hãi” từ con người?

[PinaColada]

Ngựa không phải là những sinh vật thụ động chỉ biết phản ứng với mệnh lệnh của con người như từng được hình dung trong thời gian dài. Chúng có thể dễ dàng cảm nhận và giải mã các tín hiệu cảm xúc của con người.
Từ lâu, con người vẫn tin rằng ngựa có thể “ngửi thấy mùi sợ hãi”. Những người cưỡi ngựa căng thẳng thường được khuyên rằng hãy thả lỏng, bởi nếu không, con ngựa sẽ cảm nhận được nỗi lo lắng ấy. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, niềm tin này vẫn nằm đâu đó giữa ranh giới của kinh nghiệm dân gian và suy đoán, thiếu vắng bằng chứng khoa học rõ ràng.

Một nghiên cứu mới đây đã cho thấy quan niệm ấy không chỉ là truyền thuyết. Các nhà khoa học phát hiện rằng ngựa thực sự có khả năng nhận biết những tín hiệu hóa học gắn liền với cảm xúc của con người và những tín hiệu này có thể tác động trực tiếp đến hành vi cũng như phản ứng của chúng.


Loài ngựa có thể ngửi thấy “mùi sợ hãi” từ con người. Ảnh minh họa: Reuters
Trước đó, nhiều công trình đã đề cập đến hiện tượng “lây lan cảm xúc” giữa người và ngựa khi trạng thái tinh thần của một cá thể ảnh hưởng đến hành vi của cá thể khác. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu đầu tiên cung cấp bằng chứng cho thấy ngựa có thể phát hiện nỗi sợ hãi của con người thông qua khứu giác.

Ngựa vốn dựa rất nhiều vào khứu giác để cảm nhận và giải mã thế giới xung quanh. Hệ thống khứu giác của chúng nhạy bén hơn con người đáng kể, cho phép phát hiện những biến đổi hóa học cực kỳ tinh tế trong môi trường. Các bằng chứng khoa học cho thấy ngựa thậm chí có thể lựa chọn thức ăn tối ưu dựa trên mùi. Một nghiên cứu năm 2016 chỉ ra rằng chúng không chỉ dựa vào hương vị, mà còn nhận biết hàm lượng dinh dưỡng, như protein và điều chỉnh lượng hấp thụ dựa trên phản ứng sinh lý của cơ thể sau mỗi bữa ăn.

Vậy bằng cách nào ngựa có thể “ngửi thấy” nỗi sợ hãi của con người? Thực chất, cảm xúc luôn đi kèm những biến đổi sinh lý. Khi con người rơi vào trạng thái sợ hãi hay căng thẳng, cơ thể, nét mặt và giọng nói đều thay đổi. Các hormone như adrenaline và cortisol được tiết ra nhiều hơn, nhịp tim tăng lên và thành phần mồ hôi của chúng ta cũng biến đổi, đủ để hệ khứu giác tinh nhạy của ngựa nhận ra.

Mùi hương của nỗi sợ hãi
Nghiên cứu mới đây đã cung cấp bằng chứng cho thấy ngựa không chỉ phát hiện mà còn phản ứng rõ rệt với “mùi cảm xúc” của con người. Trong thí nghiệm, các nhà khoa học cho ngựa tiếp xúc với mùi cơ thể của con người được thu thập bằng những miếng bông gòn lau dưới nách người tham gia.

Những người tham gia được yêu cầu xem một đoạn trích từ bộ phim kinh dị Sinister (2012) nhằm khơi gợi nỗi sợ hãi, hoặc các đoạn phim nhẹ nhàng, vui tươi, chẳng hạn cảnh nhảy múa trong Singing in the Rain để tạo cảm xúc tích cực. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng thu thập các mẫu mùi đối chứng không gắn với trạng thái cảm xúc cụ thể.

Những con ngựa cho thấy những thay đổi rõ rệt về hành vi và sinh lý khi tiếp xúc với mùi gây sợ hãi thông qua các miếng bông được cố định bằng mặt nạ nylon trên mũi ngựa. Chúng trở nên cảnh giác hơn, phản ứng nhanh hơn với các sự kiện đột ngột và ít có xu hướng tiếp cận con người hơn.Chúng trở nên cảnh giác hơn, phản ứng nhanh hơn trước các kích thích bất ngờ và có xu hướng tránh xa con người nhiều hơn.

Đáng chú ý, nhịp tim tối đa của ngựa cũng tăng lên trong suốt thời gian tiếp xúc với mùi mồ hôi mang dấu hiệu sợ hãi. Điều quan trọng là tất cả những phản ứng này xảy ra trong điều kiện hoàn toàn không có tín hiệu thị giác hay giọng nói nào thể hiện nỗi sợ từ con người.

Phát hiện này cho thấy chỉ riêng mùi hương cũng đủ để tác động đến trạng thái cảm xúc của ngựa. Chúng không phản ứng với nét mặt căng thẳng, cử chỉ lo lắng hay ngôn ngữ cơ thể của con người mà phản ứng trực tiếp với các tín hiệu hóa học vô hình ẩn chứa trong mùi cơ thể.

Trước đó, nhiều nghiên cứu đã cho thấy ngựa đặc biệt nhạy cảm với cảm xúc của con người. Trong một nghiên cứu công bố vào tháng 5/2025, các nhà khoa học cho ngựa xem những đoạn video ghi lại hình ảnh con người thể hiện nỗi sợ hãi, niềm vui hoặc trạng thái bình thường thông qua nét mặt và giọng nói.

Trong khi ngựa theo dõi các video, các nhà nghiên cứu đo nhịp tim, quan sát hành vi và ghi nhận các biểu hiện trên khuôn mặt của chúng. Kết quả cho thấy nhịp tim của ngựa tăng lên đáng kể khi tiếp xúc với biểu cảm sợ hãi hoặc vui vẻ, so với trang thái bình thường.

Những hình ảnh thể hiện nỗi sợ hãi thường khiến ngựa giữ tư thế cảnh giác, như ngẩng cao đầu, cụp tai ra sau, kèm theo các biểu hiện căng thẳng trên khuôn mặt như mắt mở to. Ngược lại, các biểu cảm vui vẻ của con người lại khiến chúng tỏ ra thoải mái hơn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là ngựa “hiểu” nỗi sợ theo cách con người hiểu, hay biết được nguyên nhân khiến một người sợ hãi. Thay vào đó, các bằng chứng cho thấy ngựa đặc biệt nhạy cảm với các tín hiệu hóa học, thị giác và âm thanh đi kèm trạng thái cảm xúc của con người

Khứu giác nhiều khả năng chỉ là một phần trong hệ thống cảm nhận rộng lớn hơn của loài ngựa. Ngựa rất giỏi trong việc “đọc” tư thế, độ căng cơ, nhịp thở, nhịp tim và chuyển động của con người; tất cả những yếu tố đều thay đổi khi một người lo lắng hay căng thẳng. Chính tổ hợp tín hiệu này định hình cách ngựa cảm nhận và phản ứng với con người.

Việc hiểu rõ cách ngựa tiếp nhận cảm xúc của con người mang ý nghĩa quan trọng đối với phúc lợi động vật, huấn luyện và an toàn. Người cưỡi ngựa, huấn luyện viên hay các nhà trị liệu làm việc với ngựa có thể vô tình tác động đến trạng thái cảm xúc của chúng.

VietBF@ sưu tập