Rúng động Ukraine: 15 tháng nghe lén bóc trần vụ tham nhũng lớn nhất nhiệm kỳ Zelensky thế nào?

[Cupcake01]

Tòa án Chống Tham nhũng Cấp cao Ukraine ngày 17/2 vừa quyết định tạm giam cựu Bộ trưởng Năng lượng Herman Halushchenko trong 2 tháng vì liên quan đến vụ án tham nhũng được cho là lớn nhất dưới thời Tổng thống Zelensky. Vụ án rúng động chính trường Ukraine, khiến vòng tròn quyền lực xung quanh ông Zelensky rung chuyển dữ dội.

Ông Halushchenko bị Cục Chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) điều tra và truy tố với các tội danh rửa tiền, tham gia tổ chức tội phạm trong khuôn khổ vụ án liên quan đến công ty điện hạt nhân nhà nước Energoatom - bê bối tham nhũng lớn nhất trong nhiệm kỳ của Tổng thống Zelensky, theo Kyiv Independent.

8 nghi phạm khác cũng đã bị truy tố, và Timur Mindich - một cộng sự thân cận của Tổng thống Volodymyr Zelensky - bị cáo buộc là kẻ cầm đầu.

Một ngày trước khi bị truy tố, cựu bộ trưởng Halushchenko đang tìm cách rời khỏi Ukraine nhưng ông khẳng định mình không có ý định bỏ trốn và mọi hành động đều “theo đúng pháp luật”.

Ông Halushchenko giữ chức Bộ trưởng Năng lượng từ năm 2021 đến 2025 và được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Tư pháp vào tháng 7/2025. Ông bị cách chức vào tháng 11/2025 giữa lúc bê bối bùng phát.
Chiến dịch Midas là gì?

Các điều tra viên chống tham nhũng Ukraine công bố Chiến dịch Midas vào tháng 11 năm ngoái sau khi phát hiện một đường dây tham nhũng quy mô lớn trong lĩnh vực năng lượng. “Midas” lấy tên từ vị vua trong thần thoại Hy Lạp có khả năng biến mọi thứ ông chạm vào thành vàng.

Cuộc điều tra do Cục Chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chống Tham nhũng Chuyên trách (SAPO) thực hiện. Họ cho biết phát hiện này là kết quả của 15 tháng nghe lén, với 1.000 giờ ghi âm và hơn 70 cuộc khám xét.

Trọng tâm của vụ án là 100 triệu USD mà NABU cho rằng đã bị một tổ chức tội phạm rửa tiền. Nhóm này gồm các quan chức năng lượng đương nhiệm và tiền nhiệm, các bộ trưởng, một cựu phó thủ tướng và một doanh nhân.

Những người bị cáo buộc được cho là đã thao túng các hợp đồng tại Energoatom để nhận “hoa hồng” – các khoản thanh toán bí mật giống như hối lộ để đổi lấy ưu ái.

NABU cho biết nhóm này nhận hối lộ khoảng 10-15% giá trị mỗi hợp đồng.

Đáng chú ý, một số hợp đồng đó liên quan đến việc xây dựng công sự nhằm bảo vệ hạ tầng năng lượng trước các cuộc tấn công của Nga. Trong khi đó, mùa đông – được cho là lạnh nhất trong hơn 15 năm – càng trở nên khắc nghiệt khi các cuộc tấn công của Nga khiến hàng triệu người mất điện.
Nhóm quan tham Ukraine rửa tiền thế nào?

Theo NABU, các thành viên của nhóm tội phạm bị phanh phui vào tháng 11 năm ngoái đã khởi xướng đăng ký một quỹ đầu tư trên đảo Anguilla vào tháng 2/2021. Thời điểm đó, ông Halushchenko là phó chủ tịch Energoatom nhưng vẫn có ảnh hưởng lớn tới công ty khi sau này giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, theo Văn phòng Công tố Chống Tham nhũng Chuyên trách (SAPO).

Quỹ này nhằm huy động khoảng 100 triệu USD “đầu tư”, trong đó gia đình Halushchenko được cho là nằm trong nhóm “nhà đầu tư”. Quỹ do một cộng sự lâu năm của nhóm điều hành bị cáo buộc cung cấp dịch vụ rửa tiền.

Để che giấu vai trò của ông Halushchenko, hai công ty được cho là thành lập tại Quần đảo Marshall và liên kết với một quỹ tín thác ở St. Kitts & Nevis, với vợ cũ và bốn người con của ông là người thụ hưởng.

Theo NABU, các công ty này trở thành “nhà đầu tư” của quỹ, trong khi nhóm nghi phạm chuyển tiền vào tài khoản của quỹ tại ba ngân hàng ở Thụy Sĩ nhằm phục vụ lợi ích của ông Halushchenko.

Cơ quan này cho biết trong thời gian ông làm Bộ trưởng Năng lượng, hơn 112 triệu USD đã được chuyển qua Ihor Mironyuk – cựu luật sư của ông Halushchenko và là một nghi phạm trong vụ án.

Trong các bản ghi âm do NABU công bố trước đó, ông Halushchenko – được nhắc đến với mật danh “Professor” và “Sigismund” – xuất hiện trong các cuộc trao đổi, nơi các nghi phạm bàn bạc chia tiền “hoa hồng”.
Chi tiền cho con Thụy Sĩ và gửi tiết kiệm

NABU cho biết hơn 7,4 triệu USD được chuyển vào các tài khoản quỹ do gia đình ông Halushchenko kiểm soát. Ngoài ra, hơn 1,3 triệu franc Thụy Sĩ (1,6 triệu USD) và 2,4 triệu euro (2,8 triệu USD) bị rút tiền mặt và chuyển trực tiếp cho gia đình ông tại Thụy Sĩ.

Một phần tiền được dùng để chi trả học phí cho con của ông Halushchenko tại các trường danh tiếng ở Thụy Sĩ và gửi vào tài khoản của vợ cũ. Phần còn lại được cho là gửi tiết kiệm để “tạo thêm thu nhập cho mục đích cá nhân của gia đình”.

Tháng 12 năm ngoái, dự án điều tra Schemes của Đài RFE/RL đưa tin con trai 18 tuổi của ông Halushchenko – Maksym – đã học bốn năm tại trường College Alpin Beau Soleil ở Thụy Sĩ, với chi phí hằng năm lên tới 200.000 USD.

Tại tòa, ông Halushchenko phủ nhận việc gia đình tham gia rửa tiền. Ông nói việc học của con trai ông được chi trả bởi “những người khác nhau”, bao gồm một “người đỡ đầu giàu có” nhưng từ chối tiết lộ danh tính.

“Đây không phải tiền của gia đình tôi. Gia đình tôi sống trong căn hộ thuê từ năm 2022. Nếu có số tiền đó, tôi đã mua nhà cho mình rồi", ông giải thích.
Vai trò của Timur Mindich là gì?

Các điều tra viên cáo buộc, đường dây có liên quan đến Timur Mindich, nhà sản xuất phim và đồng sở hữu hãng truyền hình cũ của Tổng thống Volodymyr Zelensky là Kvartal95. Ông Mindich và ông Zelensky được cho là có quan hệ thân thiết. Ông Mindich từng tổ chức tiệc bất ngờ cho Tổng thống Zelensky tại căn hộ của mình năm 2021.

Ông Mindich đã rời khỏi Ukraine vào đêm 10/11/2025, chỉ vài giờ trước khi lực lượng NABU khám xét nhà riêng của ông.

Vụ việc tiếp tục làm rung chuyển giới lãnh đạo cấp cao của Ukraine và năm ngoái đã dẫn đến việc Chánh văn phòng tổng thống Andriy Yermak từ chức sau khi nhà ông bị khám xét. Ông Yermak không bị buộc tội và cho biết sẽ hợp tác điều tra.
Ông Zelensky và cựu Chánh văn phòng tổng thống Andriy Yermak. Ảnh Reuters.

Các công tố viên cũng cho rằng ông Rustem Umerov, cựu bộ trưởng quốc phòng và hiện là thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine, đã bị gây áp lực phải mua áo giáp chống đạn sản xuất tại Trung Quốc với giá cao bất thường. Ông chưa bị truy tố và phủ nhận sai phạm, nói rằng hợp đồng đã bị hủy do sản phẩm không đạt yêu cầu.
Tham nhũng ở Ukraine phổ biến và nghiêm trọng đến mức nào?

Dù NABU và SAPO đã đạt nhiều tiến bộ kể từ năm 2015, tham nhũng vẫn mang tính hệ thống ở Ukraine.

Theo một khảo sát với hơn 1.000 người vào mùa hè năm ngoái, 87% người dân Ukraine cho rằng tham nhũng là hiện tượng phổ biến. Tình trạng này được cảm nhận rõ hơn tại các cộng đồng nông thôn. Tuy nhiên, chỉ 7% tin rằng tình hình đã cải thiện so với năm trước.

Năm ngoái, tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International) chấm Ukraine 36/100 điểm trong Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (điểm càng thấp, mức độ tham nhũng càng cao).

Trong khi đó, Vương quốc Anh đạt 70 điểm vào năm 2025 – giảm dần so với mức 82 trong thập kỷ qua.

Ông Andrii Borovyk, giám đốc điều hành Transparency International Ukraine, cho biết dù có một số cải thiện hạn chế – như tăng minh bạch trong quản lý tài sản bị tịch thu – nhưng các cải cách đã bị lu mờ bởi những nỗ lực nhằm hạn chế tính độc lập của các cơ quan chống tham nhũng của Ukraine, trước khi các nỗ lực này sụp đổ dưới áp lực trong nước và quốc tế.

Ông nói: “Nhờ các cuộc biểu tình đó, chúng tôi đã bảo vệ được tính độc lập của các cơ quan chống tham nhũng, và việc tăng thêm 1 điểm trong Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng có thể xem là tín hiệu tích cực. Đây là kết quả từ công việc của HACC, NABU và SAPO – cũng như nỗ lực của xã hội trong việc bảo vệ sự độc lập của họ".

Theo đánh giá năm 2025 của tổ chức này, Ukraine có một “kế hoạch cải cách cụ thể”, nhưng “chưa cho thấy tiến bộ thực chất hay sự sẵn sàng thực hiện”.

Cuộc chiến chống tham nhũng vẫn là ưu tiên then chốt trong nỗ lực cải cách của Ukraine khi nước này hướng tới mục tiêu gia nhập Liên minh châu Âu – điều đòi hỏi phải loại bỏ di sản tham nhũng kéo dài hàng thập kỷ.

Trong khi Chiến dịch Midas tiếp tục gây chấn động, giám đốc điều hành Energoatom, Pavlo Kovtonenko, cho biết tuần trước rằng công ty đã thực hiện một số biện pháp nhằm ngăn chặn các đường dây tham nhũng tái diễn trong tương lai.