Nước Mỹ: Người khổng lồ cô độc

[S9g*]

Đã tròn một năm từ ngày ông Donald Trump trở lại Tòa Bạch Ốc nhờ lá phiếu của phong trào "Làm Cho Nước Mỹ Vĩ Đại Trở Lại" (Make America Great Again–MAGA), song vĩ đại ở đâu cũng chưa thấy ra nhiều mà chỉ thấy nước Mỹ ngày càng trở nên "cô độc" như bài phân tích của nhật báo The Wall Street Journal (WSJ) hôm 30 tháng Giêng, 2026.

"Chào mừng đến một thế giới nơi America First có nghĩa là America Alone, nơi các bạn hữu đang tìm cách thay thế mối giao tiếp ngày càng có cảm giác như bị sỉ nhục còn các kẻ thù đang hả hê vui sướng", bài phân tích đưa ra nhận xét.

(Minh họa)
Đáng để ý hơn, The Wall Street Journal là tờ nhật báo lớn nhất nước Mỹ, cùng với hệ thống truyền hình Fox News là trụ cột trong đế chế truyền thông cánh hữu của gia đình tỷ phú Rupert Murdoch, bạn thân và người bảo trợ cho sự nghiệp chính trị của Tổng Thống Donald Trump, dĩ nhiên không cùng loại truyền thông "thổ tả" chuyên nói xấu ông Trump như CNN hoặc nhật báo The New York Times.

Bất mãn vì bị sỉ nhục

Theo bài báo này, các bạn đồng minh của Mỹ ngày càng bất mãn với chiến lược trong chính sách đối ngoại hung hăng của chính quyền Trump. Trong năm qua, Trump đã ra lệnh cho cắt giảm hầu hết các hình thức viện trợ nước ngoài của Mỹ, rút chân ra khỏi hàng loạt tổ chức quốc tế và chấm dứt nguồn viện trợ quân sự cho Ukraine khi nước này đang nỗ lực chống lại cuộc xâm lược của Nga mà nhiều người ở Châu Âu coi là mối đe dọa đối với toàn bộ châu lục này. Ông cũng đe dọa sử dụng vũ lực quân sự để chiếm đảo Greenland, và dựng lên các rào cản thương mại phi lý với các quốc gia bạn hàng của Mỹ.

Trong các bài diễn văn và trên mạng xã hội Truth Social do ông làm chủ, ông Trump cũng tung ra hàng loạt những lời lăng mạ, hầu hết nhắm vào các quốc gia đồng minh. Lời nói miệt thị là điều cấm kỵ trong vấn đề ngoại giao vì bất cứ một quốc gia nào, dù nghèo khó hay lạc hậu, cũng đều có niềm tự hào về dân tộc.

Ông Trump nhiều lần sử dụng các từ ngữ miệt thị "hố phân", "rác rưởi" để chỉ ra các nước mà ông không thích, kích động một tâm lý chống Mỹ. Tại Diễn Đàn Kinh Tế Thế Giới ở Davos mới đây, ông chế giễu Châu Âu sẽ "nói tiếng Đức" nếu không có sự giúp đỡ của Mỹ trong Thế Chiến Thứ Hai, ông cho công khai ra những sự trao đổi riêng tư qua tin nhắn với Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron, ông chỉ trích "Canada không biết ơn Mỹ", ông mô tả NATO là một "cái hố đốt tiền" và tuyên bố một cách sai lầm rằng các nước NATO đã không gửi quân đến tiền tuyến ở Afghanistan để hỗ trợ quân đội Mỹ.

Ông Trump sau đó đã cho rút lại các lời tuyên bố nhưng đã muộn, vì đã chạm vào điểm nhạy cảm trong tâm lý người Âu Châu, khơi dậy nỗi đau bị phản bội không thể xoa dịu được, nhất là ở những quốc gia có công dân hy sinh tại chiến trường Afghanistan và Iraq. Ông nhiều lần khẳng định các nước đồng minh chỉ là "những kẻ phụ thuộc, lợi dụng Mỹ cả về kinh tế và an ninh", khi ông không nhìn ra, đó là căn bản cho sức mạnh vô đối của nước Mỹ từ xưa đến nay.

Thế giới quay lưng

Mặc dù nhiều chính khách và nguyên thủ quốc gia nước ngoài đã cố lấy lòng ông Trump qua những lời nịnh bợ, đôi khi rất trâng tráo, thậm chí "hối lộ" ông một cách tinh vi nhưng hình ảnh nước Mỹ trong tâm trí người dân tại nhiều nước đang bị hoen ố thảm hại.

Tại Anh Quốc, số người có ác cảm với Mỹ đã tăng gấp đôi trong hai năm qua, lên 64%, theo thăm dò của YouGov; tại Đức, có đến 71% dân số hiện coi Mỹ là "kẻ thù", theo thăm dò của Forsa; còn trên khắp Châu Âu, chỉ có 16% dân chúng tiếp tục coi Mỹ là bạn đồng minh, theo kết quả nhiều cuộc khảo sát.

Hai nước chung biên giới với Mỹ gồm Canada và Mexico, có đến hai phần ba dân số không có thiện cảm với Mỹ, chưa đầy 35% dân số của hai nước này vẫn còn ủng hộ Mỹ. Trump gần như cho xé bỏ Hiệp Định Thương Mại Tự Do Bắc Mỹ (USMCA) mà chính ông đã ký trong nhiệm kỳ đầu để tùy tiện áp đặt đánh thuế lên hàng hóa nhập cảng từ Canada và Mexico, những tuyên bố hống hách của ông đòi cho sáp nhập Canada thành tiểu bang thứ 51, đe dọa đưa quân đội Mỹ vào Mexico diệt các băng đảng ma túy… làm cho người dân cả Mexico và Canada đều coi nước láng giềng vốn thân thiện xưa nay là mối đe doạ còn trầm trọng hơn cả TQ.

Ngay cả ở Châu Á xa xôi nơi người dân thường nhìn sang nước Mỹ dân chủ tự do với đôi mắt ngưỡng mộ, thái độ đó cũng đang thay đổi. Ở Nam Hàn chẳng hạn, khảo sát của trung tâm Pew Research hồi tháng Sáu năm ngoái đã ghi nhận có đến 61% người Nam Hàn có thiện cảm với Mỹ so với 39% không thiện cảm. Nhưng sau khi lực lượng cảnh sát di trú ICE của chính quyền Trump bố ráp, bắt giữ rồi trục xuất hơn bốn trăm công nhân kỹ thuật của Nam Hàn tại một dự án của công ty Hyundai ở Georgia vào tháng Chín năm ngoái, nhiều cuộc biểu tình phản đối Mỹ đã diễn ra và theo công ty thăm dò dư luận địa phương Hankook Research hiện có một nửa số người Nam Hàn coi Mỹ là mối đe dọa, độc đoán và không trung thực.

Ngoại lệ là thiện cảm với nước Mỹ đã tăng lên ở Israel sau khi Mỹ sát cánh cùng chính quyền Netanyahu trong cuộc chiến ở Gaza và tấn công Iran, ở Argentina sau khi Mỹ hỗ trợ tài chính tới 40 tỷ USD cho chính quyền của Tổng Thống Javier Milei và ở Venezuela sau khi tên độc tài Nicolas Maduro bị Mỹ đột kích và bắt sống.

Hậu quả tồi tệ

Sự thay đổi quan điểm của người dân thế giới đối với nước Mỹ đang kéo theo nhiều hậu quả tồi tệ về kinh tế và chính trị. Người Mỹ khi ra nước ngoài sẽ cảm thấy không được chào đón nồng nhiệt như trước; các công ty Mỹ đầu tư ở nước ngoài sẽ không còn được chính quyền sở tại ưu đãi mà sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh quyết liệt hơn. Ngay cả các thương hiệu toàn cầu của Mỹ như Coca-Cola hay Apple cũng có thể đối mặt với làn sóng tẩy chay khi sự thiện cảm của người tiêu dùng khắp nơi đã xuống thấp.

Ngay trong nước Mỹ, sự thiếu thiện cảm của người dân thế giới đã dẫn tới sự sụt giảm nguồn khách du lịch và sinh viên quốc tế. Theo nhiều nguồn tin, số lượng du khách đến Mỹ năm ngoái đã giảm khoảng 6%-8.2% dù cho nền du lịch trên toàn cầu vẫn tăng. Lý do chủ yếu là do Mỹ tăng lệ phí đóng thị thực visa, xét duyệt visa khó khăn hơn và ngừng cấp visa với rất nhiều quốc gia. Sự sụt giảm này đã gây ra áp lực về tài chính nặng nề lên các ngành hàng không, khách sạn, nhà hàng, điểm du lịch… Sinh viên quốc tế đến Mỹ du học cũng giảm khoảng 17% từ học kỳ mùa thu năm 2025, gây khó cho các đại học vốn phụ thuộc vào nguồn thu học phí của các sinh viên nước ngoài.

Chính sách thuế quan tùy tiện, tràn lan của chính quyền Trump không chỉ làm đảo lộn hệ thống thương mại toàn cầu mà còn thể hiện đòn trừng phạt phi lý của Mỹ đối với các quốc gia đối tác, buộc những bạn hàng lớn và lâu năm của Mỹ như Liên Âu (EU), Canada, Ấn Độ, Úc… phải tìm kiếm thị trường mới, xây dựng các liên minh thương mại mới… không có Mỹ.

Sự kiện EU ký hiệp định với các nước Nam Mỹ (Mercosur), với Ấn Độ; Canada, Anh Quốc, Nam Hàn ký kết với TQ gần đây càng làm nổi bật tình trạng bị cô độc của Mỹ trước thế giới. Người Mỹ thích mua sắm, nước Mỹ có thị trường tiêu thụ khổng lồ nhưng thị trường Mỹ không phải là duy nhất. Khi cánh cửa vào Mỹ bị thu hẹp lại thì người sản xuất đương nhiên phải tìm bạn hàng mới cho sản phẩm của họ. "Có mợ thì chợ cũng đông. Mợ đi lấy chồng chợ vẫn cứ vui" (ca dao) là vậy.

Điều nguy hiểm nhất là khi các bạn đồng minh giảm lòng tin vào vai trò bảo đảm an ninh của Mỹ, bị Mỹ coi là "gánh nặng ăn bám" thì họ không còn lựa chọn nào khác là tự vũ trang để phòng vệ.

Xu hướng chạy đua chế tạo ra vũ khí nguyên tử đang âm thầm diễn ra ở nhiều nước Châu Âu và Đông Á là một hiện tượng rất nguy hiểm. Khi Tổng Thống George W. Bush đem quân đánh Iraq năm 2003, dù không được Liên Hiệp Quốc chấp thuận, vẫn có 49 quốc gia cử binh sĩ tham gia hỗ trợ cho quân đội Mỹ do mối giao tiếp an ninh ràng buộc; ngày nay nếu ông Trump ra tay đánh Iran, liệu sẽ có bao nhiêu nước sẽ sát cánh với Mỹ ngoại trừ Israel? Khi không còn dựa vào Mỹ về an ninh, tại sao họ lại phải đóng góp máu xương vào các cuộc phiêu lưu quân sự của Washington?

Chỉ là nhất thời?

Đây không phải là lần đầu tiên mà nước Mỹ bị mất uy tín với thế giới. Hình ảnh nước Mỹ đã từng bị hoen ố trong những năm chiến tranh ở Iraq và Afghanistan, nhưng sau mỗi trường hợp điều đó lại được phục hồi đáng kể khi có một chính quyền mới mang phong cách mới.

"Trump đang gây ra rất nhiều thiệt hại to lớn. Nhưng Mỹ là quốc gia kiên cường nhất thế giới", chuyên gia nghiên cứu Mitchell Reiss, một nhân vật ngoại giao kỳ cựu hiện làm nghiên cứu ở London, có nói với WSJ. Ông cho rằng, hình ảnh của Mỹ sẽ được phục hồi nhờ nền tảng dân chủ và sức mạnh mềm của nước này vẫn còn mạnh mẽ: mọi người vẫn muốn theo học tại các trường đại học danh tiếng Mỹ, sử dụng các dịch vụ tài chính, dịch vụ viễn thông và đồng đô la Mỹ, xem phim Mỹ và ngưỡng mộ nền kinh tế của Mỹ.

Thêm nữa, thế giới có sự phân biệt rõ ràng giữa chính sách của một chính quyền với bản sắc của một quốc gia, một dân tộc. "Quan nhất thời, dân vạn đại", chính quyền Trump, tuy hành xử trái với những giá trị truyền thống của thể chế dân chủ tự do, nhưng chỉ có thể tồn tại trong một thời gian nhất định rồi sẽ bị thay thế bởi một chính quyền khác. Nó không hoàn toàn đại diện cho các giá trị vĩnh cửu mà người Mỹ từng theo đuổi từ ngày lập quốc. Cho nên, tình trạng cô độc của Mỹ hiện nay có thể chỉ là hiện tượng thoáng qua của lịch sử đất nước.

Ngoài ra, theo nhiều giới phân tích gia, thế giới hiện nay vẫn dựa nhiều vào vai trò "bá chủ" của Mỹ về quân sự, kinh tế và khoa học kỹ thuật, khó có thể tách rời hoàn toàn trong chỉ một sớm một chiều.

Cái khó là lần này, theo chuyên gia nghiên cứu Robert Kagan, cựu thành viên của các chính quyền Cộng Hòa trước đây và hiện là chuyên gia nghiên cứu tại Viện Brookings Institution, ông Trump đã phá vỡ hệ thống tin cậy lẫn nhau giữa Mỹ và các đồng minh, cái hệ thống đã tạo ra một trật tự toàn cầu tương đối ổn định trong 70 năm qua. Giờ đây, theo ông Kagan, các quốc gia đồng minh khó có thể tin tưởng Mỹ nhiều như trước nữa, bất kể có sự thay đổi chính quyền. "Tôi nghĩ rằng, việc tưởng tượng ra có sự phục hồi vào thời điểm này là gần như là không khả thi", ông nói với WSJ.

Lòng tin cũng như ly rượu, khi đã đổ ra thì khó mà hốt vào được.